III OSK 321/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Protokolant asystent sędziego Ewelina Gee-Milan po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 781/22 w sprawie ze skargi J.C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 marca 2022 r. nr 209/kadr/22 w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J.C. 840 (osiemset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 listopada 2022 r.; sygn. akt II SA/Wa 781/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.C. (dalej: "skarżący" lub "skarżący kasacyjnie") na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister" lub "organ") z dnia 15 marca 2022 r. nr 209/kadr/22 w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy, oddalił skargę. W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd meriti przedstawił dotychczasowy stan sprawy. Wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2021 r.; sygn. akt II SA/Wa 118/21, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", uchylił wcześniejszą decyzję organu z dnia 5 listopada 2020 r. nr 1160/kadr/20. W ocenie Sądu Minister w ww. decyzji dokonał nieprawidłowej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 r., poz. 708 ze zm.), dalej "u.z.e.f." oraz nie ocenił właściwie okoliczności sprawy z punktu widzenia zastosowania tego przepisu i w ten sposób naruszył także wskazane w skardze przepisy prawa procesowego, w tym w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Ponownie rozpatrując sprawę Minister decyzją z dnia 15 marca 2022 r. odmówił wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin. W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, że wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2018 r., skarżący wystąpił o zastosowanie art. 8a u.z.e.f., opisując przebieg służby. Istotną okolicznością jest to, że choć zaliczono go do pionu SB, to wykonywał zadania służbowe Milicji Obywatelskiej, realizował zadania przy rozpracowywaniu grup przestępczych i zwalczaniu przestępczości. Nie był też w żaden sposób uprzywilejowany, pracował do 1996 r. bez jakiejkolwiek nagrody czy awansu. We wniosku z dnia [...] grudnia 1988 r. prosił o przyjęcie do służby w Wojewódzkim Urzędzie Spraw Wewnętrznych w K. (dalej: "WUSW"), lecz z uwagi na brak wolnych etatów został skierowany na etat SB. Jego przydział do SB był bardzo krótki: od [...] września 1988r. do [...] września 1990r. Przeszedł pozytywnie dwukrotną weryfikację, był pozytywnie oceniany przez przełożonych po 1996r., a jego praca przyczyniła się do utrzymania bezpieczeństwa. Minister odnotował, że skarżącego zwolniono ze służby w Policji w dniu 10 października 2014 r. i nabył prawo do emerytury i renty inwalidzkiej, której wysokość ustalono z uwzględnieniem art. 15c i art. 22a u.z.e.f., przy czym wypłacana jest emerytura jako świadczenie korzystniejsze. Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu uznał za służbę skarżącego na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b u.z.e.f. okres roku, 9 miesięcy i 27 dni. Całkowity okres służby wynosi 26 lat, miesiąc i 10 dni. Do wysługi emerytalnej doliczono okres zasadniczej służby wojskowej - rok, 8 miesięcy i 8 dni. Z kopii kompletnych akt osobowych (IPN [...]) przekazanych przez IPN w dniu 21 października 2020r. nie wynika, aby skarżący nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki po 12 września 1989r. Komendant Główny Policji przekazał informacje dotyczące przebiegu służby, wskazując, że skarżący rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby w Policji (informacje w opiniach służbowych; wnioski o mianowanie na kolejne wyższe stopnie policyjne i stanowiska służbowe). Skarżącego wielokrotnie wyróżniano nagrodami pieniężnymi, a w aktach nie ma informacji o wymierzonych karach dyscyplinarnych i prowadzonych postępowaniach karnych lub karno-skarbowych. Brak jest też dokumentów potwierdzających udział skarżącego w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia. Minister wskazał, że WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2021 r.; sygn. akt II SA/Wa 118/21 zobligował organ do ponownego rozpatrzenia sprawy skarżącego z uwzględnieniem poprawnej wykładni art. 8a u.z.e.f. Zdaniem Sądu służba skarżącego miała w wymiarze proporcjonalnym, jak i bezwzględnym charakter krótkotrwały. Minister wobec tego uznał, że spełniono przesłankę z art. 8a ust. 1 pkt 1 u.z.e.f. Odnosząc się z kolei do analizy przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 2 u.z.e.f., Minister wskazał, że nie kwestionuje rzetelnego wykonywania przez skarżącego zadań i obowiązków w trakcie pełnienia służby po 12 września 1989 r. W opinii Komendanta Głównego Policji skarżący wykonywał rzetelnie zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby w Policji, a dokumenty zgromadzone w sprawie nie zawierają treści, które mogłyby podawać w wątpliwość rzetelność służby skarżącego. Skarżący posiadał pozytywne opinie służbowe, wielokrotnie był wyróżniany, podwyższano mu dodatki służbowe do uposażenia. Zdaniem Ministra szczegółowa analiza materiału dowodowego przekazanego przez IPN wykazała jednak, że skarżący w sposób świadomy rozpoczął służbę na stanowisku wywiadowcy Wydziału [...] Służby Bezpieczeństwa WUSW. W podaniu z dnia [...] grudnia 1987 r. widnieje zapis: "Zwracam się z prośbą o przyjęcie mnie do służby w Wojewódzkim Urzędzie Spraw Wewnętrznych w (...). Prośbę swą motywuję tym, że praca jaką mam podjąć jest interesująca, dająca satysfakcję." Wprawdzie skarżący w treści podania nie zawarł nazwy pionu, w którym ma pełnić służbę, lecz rozmowy kadrowe i opracowanie mające na celu ustalenie predyspozycji kandydata do pracy w SB dowodzą, że decyzja o podjęciu służby ww. formacji stanowiła przemyślaną decyzję skarżącego. Wniosek personalny z dnia [...] stycznia 1987 r. sporządzony przez starszego inspektora Wydziału Kadr WUSW zawiera m.in. zapisy: "Po rozpatrzeniu akt osobowych i rozmowie osobistej z kandydatem do SB (...) stwierdziłem (...), że kandydat spełnia kryteria i odpowiada wymogom do służby w SB. Do pracy w SB polecony jest przez teścia (...)". Według organu, skarżący w sposób przemyślany i świadomy wybrał więc określoną drogę życiową i zawodową. Skarżącego 1 września 1988 r. mianowano na stanowisko wywiadowcy Wydziału [...] SB Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w K. Wydział "[...]" był jednostką terenową odpowiedzialną za działania polegające na obserwacji i inwigilacji społeczeństwa, za pośrednictwem rozbudowanej sieci wywiadowców i agentów, a także przy użyciu środków techniki operacyjnej. Ww. pion SB odpowiedzialny był za śledzenie osób podejrzanych o szeroko rozumianą działalność antykomunistyczną. Wśród inwigilowanych byli m.in.: dostojnicy kościelni, opozycjoniści, dyplomaci placówek zagranicznych i dziennikarze. SB, dzięki obserwacji "figuranta" (osoba śledzona, inwigilowana), uzyskiwała informacje o jego trybie życia i osobach, z którymi się kontaktował. Działania wywiadowcy kończyły się sporządzeniem raportu (komunikatu) dla jednostki, na której zlecenie prowadzono obserwację. Minister podkreślił, że skarżący wykonywał w pionie [...] zadania stricte operacyjne: - zajmował stanowisko wywiadowcy, stąd też do realizowanych przez niego obowiązków służbowych nie należały czynności biurowe, administracyjne czy kancelaryjne, co mogłoby ewentualnie wpłynąć na korzyść funkcjonariusza przy ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy. W opinii służbowej za okres od [...] września 1988 r. do [...] listopada 1989 r. wskazano, że skarżący: "zajmuje stanowisko wywiadowcy w sekcji obserwacyjnej. Nie stwierdza się trudności w podstawowym wykonywaniu obowiązków służbowych. Wykazuje światopogląd materialistyczny. Chętnie angażuje się do prac społecznych. Interesuje się zagadnieniami społeczno-politycznymi." W ww. dokumencie wskazano, że skarżący "posiada dostateczną teoretyczną znajomość zasad pracy w służbie obserwacji. Przestrzega zasad zabezpieczenia tajemnicy państwowej i służbowej. Przestrzeganie zasad konspiracji pracy i konspiracji osobistej nie budzi zastrzeżeń." We wnioskach końcowych ww. opinii stwierdzono "spełnia wymagania w służbie obserwacji i gwarantuje uzyskiwanie pożądanych wyników." Zdaniem Ministra wskazuje służba skarżącego na rzecz totalitarnego państwa nie była więc działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych czynności i działań jakie wówczas były podejmowane w ramach służby publicznej. Organ wskazał, że z informacji dotyczącej przebiegu służby sporządzonej w Komendzie Wojewódzkiej Policji w G. wynika, że w toku pełnionej służby skarżącemu nie nadano orderów/odznaczeń państwowych, odznak/medali resortowych. Skarżący nie wykazał się więc szczególnymi osiągnięciami, wykraczającymi poza normalne warunki pełnienia służby. Według organu, rzetelne wykonywanie obowiązków i brak kar dyscyplinarnych nie stanowią wystarczającego powodu do zastosowania wnioskowanego uprawnienia. Całokształt służby skarżącego, ukierunkowany na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji i świadome podjęcie służby w SB nie pozwala na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a u.z.e.f. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o uchylenie ww. decyzji Ministra z dnia 15 marca 2022 r. i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżący zarzucił organowi: 1. naruszenie art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 u.z.e.f., przez błędną wykładnię przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", który w ocenie organu ogranicza zastosowanie tego przepisu wyłącznie do wyjątkowych przypadków "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków" oraz "krótkotrwałej służby", w rzeczywistości prawidłowa wykładnia nakazuje ustalić czy zachodzą jakiekolwiek "szczególnie uzasadnione przypadki", które mogą być przykładowo rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po 12 września 1989 r. lub krótkotrwałą służbą przed 31 lipca 1990r.; - w konsekwencji organ w zaskarżonej decyzji przekroczył granice uznania administracyjnego - przez podjęcie zaskarżonej decyzji "w sposób arbitralny, z zastosowaniem niedozwolonych kryteriów oraz błędnej wykładni dopuszczalnych w sprawie przesłanek"; 2. w konsekwencji naruszono przepis postępowania mający wpływ na wynik postępowania, a mianowicie art. 153 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie sprowadzające się do wydania zaskarżonej decyzji wbrew wiążącej ocenie prawnej opisanej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2021 r., sygnatura akt: II SA/Wa 118/21, według której: a) skarżący spełnia przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 u.z.e.f., b) szczególnie uzasadniony przypadek wyraża się w spełnieniu przesłanek z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 u.z.e.f. oraz także innych możliwych szczególnych przypadków wskazujących na brak "służby na rzecz totalitarnego państwa", c) szczególnie uzasadniony przypadek to także realizowanie w czasie służby czynności, które nie wpisują się w "realizację zadań i funkcji tzw. Państwa totalitarnego"; - w konsekwencji organ naruszył także przepis prawa materialnego, a mianowicie art. 13b ust. 1 u.z.e.f., poprzez niewłaściwą wykładnię pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa", wbrew utrwalonemu w polskim systemie prawnym pojęciu zgodnym z ustawą z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów; - w konsekwencji organ w zaskarżonej decyzji naruszył art. 7 k.p.a. w sposób rażący przekraczając ramy dopuszczalnego luzu decyzyjnego ograniczonego zakresem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2021 r.; sygn. akt II SA/Wa 118/21. Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Następnie Sąd pierwszej instancji podał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 8a ust. 1 u.z.e.f. Zaskarżoną decyzję wydano po wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2021 r.; sygn. akt II SA/Wa 118/21. Minister, będąc związany, na mocy art. 153 i art. 170 P.p.s.a., oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w ww. orzeczeniu Sądu, przyjął, że służba pełniona przez skarżącego na rzecz totalitarnego państwa przed 31 lipca 1990 r. miała charakter krótkotrwały, jak również była rzetelnie wykonywana po 12 września 1989 r. Tym samym Minister przyjął, że skarżący spełnił zarówno przesłankę z art. 8a ust. 1 pkt 1 u.z.e.f., jak również przesłankę z art. 8a ust. 1 pkt 2 u.z.e.f. Zaskarżona decyzja w tym zakresie nie budzi zastrzeżeń, zarówno co do prawidłowości zastosowania art. 8a u.z.e.f., jak też w kontekście prawidłowości zastosowania art. 153 i art. 170 P.p.s.a. Minister uznał natomiast w zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 8a u.z.e.f. i zagadnienie to jest sporne między stronami. Sąd meriti podkreślił, że tym samym rolą sądu była weryfikacja, czy Minister w kontekście wykładni art. 8a u.z.e.f. w pełni zastosował się do zaleceń i wskazań zawartych w ww. prawomocnym wyroku WSA w Warszawie. WSA w Warszawie wskazał uprzednio, że wobec wykazania i potwierdzenia przez Ministra, że skarżący rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki po 12 września 1989 r., przyjęcie, że sprawa skarżącego nie jest szczególnie uzasadnionym wypadkiem, mogłoby zajść jedynie, gdyby organ wykazał, że funkcjonariusz angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i pomimo zasług po 1989 r. nie mógłby on nabyć prawa za ten okres z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że użyty przez ustawodawcę w art. 8a ust. 1 u.z.e.f. zwrot "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" stanowi klauzulę generalną. Skoro zatem przepis art. 8a ust. 1 u.z.e.f. zawiera klauzulę generalną "szczególnie uzasadnionego przypadku", to oznacza to, iż cały okres służby funkcjonariusza, zarówno w trakcie istnienia PRL, jak i w trakcie III Rzeczypospolitej powinien podlegać ocenie pod kątem społecznie aprobowalnych wartości. Zdaniem Sądu pierwszej instancji organ, wykonując zalecenia i wskazania zawarte w ww. prawomocnym orzeczeniu WSA w Warszawie, trafnie ocenił, że skarżący w sposób świadomy rozpoczął służbę na stanowisku wywiadowcy Wydziału [...] Służby Bezpieczeństwa WUSW, a świadczy o tym podanie z [...] grudnia 1987 r. o przyjęcie do służby, jak też rozmowy kadrowe i opracowanie mające na celu ustalenie predyspozycji kandydata do pracy w SB, a także wniosek personalny z [...] stycznia 1987 r. Wydział "[...]" był jednostką terenową odpowiedzialną za działania polegające na obserwacji i inwigilacji społeczeństwa, za pośrednictwem rozbudowanej sieci wywiadowców i agentów, a także przy użyciu środków techniki operacyjnej. Ww. pion SB odpowiedzialny był za śledzenie osób podejrzanych o szeroko rozumianą działalność antykomunistyczną. Wśród inwigilowanych byli m.in.: dostojnicy kościelni, opozycjoniści, dyplomaci placówek zagranicznych i dziennikarze. SB, dzięki obserwacji "figuranta" (osoba śledzona, inwigilowana), uzyskiwała informacje o jego trybie życia i osobach, z którymi się kontaktował. Działania wywiadowcy kończyły się sporządzeniem raportu (komunikatu) dla jednostki, na której zlecenie prowadzono obserwację. Szczegółowo opisywano w nim zachowanie "figuranta" podczas prowadzenia działań, dołączając do tego wykonane zdjęcia operacyjne. Charakterystyczną cechą działań operacyjnych prowadzonych przez funkcjonariuszy pionu "[...]" była głęboka konspiracja pracy wobec osoby śledzonej oraz jej otoczenia. Minister powołał się na opinię służbową skarżącego za okres od [...] września 1988 r. do [...] listopada 1989 r., z której wynika, że skarżący zajmuje stanowisko wywiadowcy w sekcji obserwacyjnej oraz posiada dostateczną teoretyczną znajomość zasad pracy w służbie obserwacji. W ocenie Sądu pierwszej instancji skoro z zaskarżonej decyzji wynika, że skarżący wykonywał w pionie [...] zadania stricte operacyjne - zajmował stanowisko wywiadowcy – a do jego obowiązków służbowych nie należały czynności biurowe, administracyjne czy kancelaryjne, to możliwe i prawidłowe było uznanie, że w sprawie nie zachodził "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 8a u.z.e.f. Minister dodatkowo rozważył inne szczególne okoliczności sprawy w kontekście art. 8a u.z.e.f. i trafnie, bez naruszenia zasad prawdy obiektywnej i swobodnej oceny dowodów, przyjął, że skoro skarżącemu w toku pełnionej służby nie nadano orderów/odznaczeń państwowych, odznak/medali resortowych, to również z tego względu należało przyjąć, że skarżący nie wykazał się szczególnymi osiągnięciami, wykraczającymi poza normalne warunki pełnienia służby. Z uwagi na powyższe Sąd pierwszej instancji stwierdził, że niezasadne są zarzuty naruszenia art. 8a u.z.e.f. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 153 P.p.s.a. Sąd meriti argumentował, że zgadza się z Ministrem, że realizowane przez skarżącego w okresie PRL zadania na stanowisku wywiadowcy w Wydziale [...] WUSW uniemożliwiają aprobatę tych działań w kontekście szczególnie uzasadnionego przypadku. Oceny tej nie zmienia rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków w okresie służby po 31 lipca 1990 r. WSA w Warszawie w ww. prawomocnym wyroku podkreślił bowiem wyraźnie, że z zasady sprawiedliwości społecznej wynika, że art. 8a u.z.e.f. powinien mieć zastosowanie, np. gdy służba w formacjach wymienionych w art. 13b u.z.e.f. nie charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru (np. była działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego), a tym samym nie ma – z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - konotacji pejoratywnych, a zatem wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Już z tego względu należało zaaprobować stanowisko Ministra, że zasadna była odmowa wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a u.z.e.f. W ocenie Sądu pierwszej instancji niezasadny jest zarzut naruszenia art. 13b u.z.e.f. Skarżący wykonywał bowiem zadania wywiadowcy w Wydziale [...] WUSW, a to, że wydział ten nie wszedł do struktur UOP nie oznacza, że skarżący nie zajmował stanowiska wywiadowcy w sekcji obserwacyjnej. Skarżący, jak wynika z opinii służbowej za okres od [...] września 1988 r. do [...] listopada 1989 r., zajmował stanowisko wywiadowcy, został wprowadzony i przygotowany do zadań, a z zadań służbowych wywiązywał się w stopniu dostatecznym. Sąd pierwszej instancji dodał, że również z art. 13b ust. 1 u.z.e.f. wynika, że za służbę na rzecz totalitarnego państwa uznaje się służbę od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. w cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach, w tym wymienione w pkt 5 lit. d tiret 1 - służby i jednostki organizacyjne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, i ich poprzedniczki, oraz ich odpowiedniki terenowe wykonujące czynności operacyjno-techniczne niezbędne w działalności Służby Bezpieczeństwa - Biuro "[...]". Stosownie do art. 13b ust. 2 pkt 1 lit. a u.z.e.f. za służbę na rzecz totalitarnego państwa uznaje się również służbę na etacie Ministra Spraw Wewnętrznych. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł skarżący, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości. Na podstawie art 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, mogących mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: a. art 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art.153 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie sprowadzające się do dokonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku oceny materiału dowodowego w sposób sprzeczny z wiążącą oceną prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2021 r.; sygn. akt: II SA/Wa 118/21, który wskazał, iż konieczne jest przeprowadzenie indywidualnej weryfikacji służby skarżącego kasacyjnie, w oparciu o obiektywne kryteria, dowody oraz okoliczności, tymczasem wbrew powyższemu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku uznał, iż nie zachodzi w stosunku do skarżącego kasacyjnie szczególnie uzasadniony przypadek z uwagi na dowody oraz okoliczności, nie mające charakteru indywidualnego i konkretnego (co do przebiegu służby), a mianowicie: - podania z dnia [...] grudnia 1987 r. (uzasadniające wyłącznie, że skarżący kasacyjnie chciał działać dla państwa w ramach jego struktur), - opracowania z dnia [...] stycznia 1987 r. (nie zawierającego żadnych danych, które świadczyłyby o negatywnych i konkretnych czynach skarżącego kasacyjnie), - zajmowania przez skarżącego kasacyjnie stanowiska wywiadowcy w Wydziale "[...]" WUSW w K. (z pominięciem oczywistej okoliczności, iż skarżący kasacyjnie był w okresie służby przygotowawczej, a więc nie mógł "inwigilować" i samodzielnie prowadzić operacji jak to sugeruje się w wyroku Sądu pierwszej instancji, tymczasem argumentacja dotycząca samego zakresu zadań wydziału "[...]" WUSW w K. nie nosi znamion wyniku indywidualnej analizy i sprowadza się do uzasadnienia rozstrzygnięcia, wyłącznie przynależnością organizacyjną do jednostki z katalogu opisanego w art. 13b ust. 1 u.z.e.f.), - w konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku dopuścił się błędów w ustaleniach faktycznych, polegających na przyjęciu, iż: - skarżący kasacyjnie miałby realizować "zadania stricte operacyjne w pionie [...]", w przypadku gdy w rzeczywistości skarżący kasacyjnie był w okresie służby przygotowawczej, a w konsekwencji nie realizował zadań operacyjnych, szkoląc się i ćwicząc pragmatyki służbowej a także zapoznając się z zasadami korzystania ze sprzętu służbowego, co jednocześnie zupełnie nie znalazło odzwierciedlenia w wyroku Sądu pierwszej instancji, co świadczy o braku całościowej i indywidualnej kontroli służby skarżącego kasacyjnie, co implikuje dowolność oceny Sądu pierwszej instancji, -skarżący kasacyjnie realizował czynności, które wpisują się w "zindywidualizowane zaangażowanie w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zdań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu" (s. 14 zaskarżonego wyroku); b. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie sprowadzające się do poczynienia w zaskarżonym wyroku: - błędnej wykładni art. 8a ust. 1 u.z.e.f., uniemożliwiającej de facto wyłączenia art. 15c u.z.e.f. art. 22a u.z.e.f., art. 24a u.z.e.f. w stosunku do skarżącego kasacyjnie, pomimo iż ten wykonywał tylko standardowe czynności służbowe, nie nakierowane na naruszanie podstawowych praw i wolności człowieka oraz świadome realizowanie zadań i obowiązków totalitarnego państwa, która to wykładnia art. 8a ust. 1 u.z.e.f. została oceniona w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2021 r.; sygn. akt II SA/Wa 118/21 jako rozwiązanie radykalne, zbyt daleko idące oraz represyjne, - braku ustalenia szczególnie uzasadnionego przypadku w stosunku do skarżącego kasacyjnie, pomimo iż prawomocnie ustalono, iż skarżący kasacyjnie: pełnił rzetelnie służbę po dniu 12 września 1989 r. w szczególności z narażeniem życia i zdrowia, służył w formacjach i jednostkach opisanych w art 13b ust. 1 u.z.e.f. przed dniem 31 lipca 1990 r. krótkotrwale; c. art. 134 § 1 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie sprowadzające się do braku całościowej oceny materiału dowodowego, bowiem prawidłowa ocena wskazuje, że: - okres służby skarżącego kasacyjnie przed dniem 31 lipca 1990 r. był krótkotrwały, - skarżący kasacyjnie rzetelnie wykonywał swoje obowiązki służbowe po dniu 12 września 1989 r., jak wynika z dokumentów dołączonych do skargi z dnia 8 kwietnia 2022 r. służba ta była związana z narażaniem życia i zdrowia (np. udział w realizacji akcji kryp. "[...], "[...]", ustalenie i ujęcie 4 groźnych sprawców kradzieży z włamaniem oraz rozbojów w 1996 r.); 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 8a ust. 1 pkt 1 u.z.e.f. oraz art.13 b ust. 1 pkt 2 u.z.e.f. w zw. z art. 13b ust. 1 u.z.e.f., poprzez błędną wykładnię: a. sprowadzającą się do wprowadzenia dodatkowych przesłanek w postaci akceptacji "z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego, przy czym Sąd pierwszej instancji ocenia negatywnie w perspektywie zasad "aksjologii demokratycznego państwa prawa" jakakolwiek służbę w formacji lub jednostce opisanej w art. 13b ust. 1 u.z.e.f., co automatycznie i apriorycznie uniemożliwia jakiemukolwiek funkcjonariuszowi skuteczne wystąpienie o wyłączenia stosowania wobec niego art. 15c, art. 22a, art. 24a u.z.e.f., tymczasem przepis art. 8a ust. 1 ustawy literalnie stanowi, iż dotyczy osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b", b. pojęcia szczególnie uzasadnionego przypadku opisanego w art. 8a ust. 1 u.z.e.f., które zaostrza przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 u.z.e.f., wymagając spełnienia dodatkowych o bliżej nieokreślonych charakterze "aksjologicznych" przesłanek, c. sprowadzającą się do przyjęcia istnienia "domniemania służby charakteryzującej się, zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu" w wypadku samego formalnego przyporządkowania funkcjonariusza do określonej formacji lub jednostki opisanych w katalogu z art. 13b ust. 1 u.z.e.f. (s. 14 zaskarżonego wyroku), d. sprowadzającą się do przyjęcia pomimo prawomocnego stwierdzenia spełnienia przesłanek krótkotrwałej służby skarżącego kasacyjnie przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia - art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 u.z.e.f., co stanowi istotny argument służący obaleniu domniemania służby charakteryzujący się indywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, nie stwierdzenia szczególnie uzasadnionego przypadku, - w konsekwencji naruszono przepis prawa materialnego art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 u.z.e.f., poprzez niewłaściwe zastosowanie poprzez brak zastosowania wyłączenia względem skarżącego kasacyjnie, tylko na podstawie ustalenia powierzenia funkcji wywiadowcy, która wszak znajduje się w wykazie z art. 13b ust 1 u.z.e.f. (art. 13b ust. 1 pkt 5 lit. d u.z.e.f.), co implikuje wewnętrzną sprzeczność wnioskowania Sądu pierwszej instancji, iż przepis art. 8a ust. 1 u.z.e.f. jednocześnie dopuszcza wyłączenie stosowania art. 15c, art. 22a, art. 24a u.z.e.f. osobom służących w formacjach i jednostkach opisanych w art. 13b ust. 1 u.z.e.f. oraz uniemożliwia zwolnienie z uwagi na pełnioną funkcję w jednostce wymienionej w art. 13b ust. 1 u.z.e.f., która "w perspektywie aksjologii demokratycznego państwa prawa nie znajduje uzasadnienia"; 3. w konsekwencji doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego art. 8a ust. 1 u.z.e.f., poprzez błędną wykładnię, sprowadzającą się do przyjęcia, iż sama formalna służba w formacjach i jednostkach z art.13b ust. 1 u.z.e.f., stanowi ex lege przesłankę negatywną zastosowania art. 8a ust. 1 u.z.e.f., co implikuje naruszenie przepisów prawa materialnego: a. art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na naruszeniu zasad demokratycznego państwa prawa, a mianowicie: - ochrony praw nabytych, poprzez brak wyłączenia represyjnych przepisów art. 15 c ust. 1-3 u.z.e.f. oraz art. 22a ust. 1-3 u.z.e.f. w stosunku do skarżącego kasacyjnie, które godzą w prawa słusznie nabyte, w szczególności za okres procesu demokratyzacji państwa polskiego, w szczególności 4 czerwca 1989 r.; - sprawiedliwości społecznej, poprzez błędne rozumienie opisanej zasady jako możliwości stosowania represji względem skarżącego kasacyjnie, bez indywidualnego zbadania jego sytuacji w perspektywie zasad demokratycznego państwa prawa, a także wykluczenie szczególnie uzasadnionego przypadku w powołaniu na zasady demokratycznego państwa prawa (przy jednoczesnym uznaniu za prawidłowe zastosowanie przepisów represyjnych analogicznych do tych stosowanych przez reżimy totalitarne wobec swoich przeciwników politycznych, tak: np. uchwała SN z dnia 16 września 2020 r.; sygnatura akt: III UZP 1/20, wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 18 października 2022 r.; sygnatura akt: VIII U 1063/22), - zaufania obywatela do państwa i tworzonego przez nie prawa, poprzez stosowanie przez państwo zasad odpowiedzialności zbiorowej wobec skarżącego kasacyjnie, który został pozytywnie zweryfikowany na podstawie § 7 i 8 uchwały nr 69 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1990 r. w sprawie trybu i warunków promowania byłych funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa do służby w Urzędzie Ochrony Państwa i w innych jednostkach organizacyjnych podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych oraz zatrudniania ich w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, co implikuje niedopuszczalną sytuację dwóch sprzecznych ostatecznych decyzji w obrocie prawnym, w przedmiocie pozytywnej weryfikacji oraz braku zastosowania art. 8a ust. 1 u.z.e.f., - zasady nieretroakcji prawa, poprzez akceptację niedemokratycznych metod rozliczania skarżącego kasacyjnego, poprzez stosowanie sankcji nieznanych ustawie karnej, w postaci obniżania świadczeń emerytalnych i rentowych, za przynależność, przed wejściem w życie ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Anty korupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, do formacji i jednostek opisanych w art. 13b ust. 1 u.z.e.f., która sama w sobie nie stanowi i nie stanowiła czynu zabronionego; b. art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez niewłaściwe zastosowanie sprowadzające się do naruszenia istoty prawa do zabezpieczenia społecznego skarżącego kasacyjnie, poprzez brak wyłączenia art 15c oraz art. 22a u.z.e.f., które to przepisy: -pozbawiają świadczenia emerytalnego i rentowego za służbę do dnia 31 lipca 1990 r. poprzez wprowadzenie przelicznika 0% podstawy wymiaru emerytury (oraz obniżenia świadczenia rentowego o 10% podstawy wymiaru za każdy rok służby przed dniem 31 lipca 1990 r.), - obniżają świadczenie emerytalne i rentowe skarżącego kasacyjnie za służbę po dniu 31 lipca 1990 r. do poziomu przeciętnej emerytury wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ogłoszonej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń oraz przeciętnej renty z tytułu niezdolności do pracy wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ogłoszonej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; 4. naruszono przepis prawa materialnego art. 129 ust. 1 ustawy o Urzędzie Ochrony Państwa w zw. z art. 131 ust. 1 ustawy o Urzędzie Ochrony Państwa w zw. z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, poprzez błędną wykładnię sprowadzającą się do prostego przyjęcia, iż pomimo braku inkorporacji skarżącego kasacyjnie do struktur UOP, ten dalej przynależał do jednostki przynależącej do struktur SB, tymczasem prawidłowa wykładnia wskazuje, iż wydziały "[...]" poszczególnych WUSW nie podlegały likwidacji z mocy prawa z dniem 31 lipca 1990 r., lecz reorganizacji w Wydziały Techniki Operacyjnej poszczególnych jednostek policji, co uniemożliwia uznanie wydziału "[...]" WUSW za odpowiednik terenowy jednostki organizacyjnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Biura "[...]") zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, - w konsekwencji naruszono przepis prawa materialnego art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, poprzez niewłaściwe zastosowanie, sprowadzające się do błędnego uznania, iż skarżący kasacyjnie był w organach bezpieczeństwa państwa opisanych w art. 13b ust. 1 u.z.e.f. pomimo, iż z opisanej definicji legalnej bezspornie wynika, iż skarżący kasacyjnie nie przynależał do Jednostki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, która z mocy prawa podlegała rozwiązaniu w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa, oraz tych jednostek, które były ich poprzedniczkami. Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 marca 2022 r. nr 209/kadr/22; orzeczenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie wniósł nadto o przeprowadzenie rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Pismem z dnia 13 marca 2025 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie poinformowała, że wobec skarżącego kasacyjnie uprawomocnił się wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] maja 2022 r.; sygn. akt [...] U [...], który to wyrok stwierdza brak "służby na rzecz totalitarnego państwa" po jego stronie. Celem wykazania wadliwości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; sygn. akt II SA/Wa 781/22 pełnomocnik wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów, a mianowicie: a. wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] maja 2022 r.; sygn. akt [...], b. wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] listopada 2024 r.; sygn. akt [...], c. postanowienia Sądu Apelacyjnego w S. z dnia [...] stycznia 2025 r., sygn. akt: [...]; na fakty: szczególnie uzasadnionego przypadku w stosunku do skarżącego kasacyjnie, wadliwości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2022 r.; sygn. akt II SA/Wa 781/22. W piśmie procesowym z dnia 19 listopada 2025 r. pełnomocnik skarżącego podkreśliła, że nie sposób polemizować z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w S., co potwierdza dowolność ocen przyjętych przez Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Na wstępie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił wniosek dowodowy skarżącego kasacyjnie, albowiem wniosek ten jest niezbędny do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i nie spowoduje to przedłużenia postępowania. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że sprawa była przedmiotem wcześniejszego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Otóż, prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2021 r.; sygn. akt II SA/Wa 118/21 uznał, że stanowisko organu sprowadzające się do oceny, iż krótkotrwałość służby skarżącego na rzecz państwa totalitarnego, nie uzasadnia szczególnie uzasadnionego przypadku, gdyż zebrane w sprawie dowody świadczą o tym, że "wnioskodawca pełnił przez ww. okres służbę na rzecz państwa totalitarnego", narusza przepisy postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy, poprzez dowolną i niewszechstronną ocenę zebranego materiału dowodowego, prowadzącą do uznania, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 8a ust. 1 pkt 1 u.z.e.f. Służba skarżącego miała zarówno w wymiarze proporcjonalnym, jak i bezwzględnym przed dniem 31 lipca 1990 r. charakter krótkotrwały, a czynności wykonywane w ramach tej służby miały charakter zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej. Ponadto wobec wykazania i potwierdzenia przez sam organ, że skarżący rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki po dniu 12 września 1989 r., przyjęcie, że sprawa skarżącego nie jest szczególnie uzasadnionym wypadkiem, mogłoby zajść – zdaniem Sądu - jedynie w przypadku, gdyby organ wykazał, że funkcjonariusz angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i pomimo zasług po 1989 r. nie mógłby on nabyć prawa za ten okres z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego. Przywołane przez organ ogólne okoliczności związane z pełnieniem służby przed 1989 r. nie świadczą o takim kwalifikowanym przypadku, który by przeważył nad osiągnięciami w służbie i rzetelnym jej wykonywaniem po 1989 r. W świetle powyższego Sąd uznał, że organ dokonał nieprawidłowej wykładni art. 8a ust. 1 u.z.e.f. oraz nie ocenił właściwe okoliczności sprawy z punktu widzenia zastosowania tego przepisu i w ten sposób naruszył także wskazane w skardze przepisy prawa procesowego. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania decyzji. Związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu orzeczenia oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ administracji ani Sąd ponownie rozpatrujący sprawę, nie mogą formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu. Związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny) może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych (zob. w tej materii wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2021 r.; sygn. akt III OSK 4086/21). Uchybienie obowiązkowi przyjęcia oceny prawnej wyrażonej w poprzednim wyroku i niezastosowanie się do wynikających z niej wskazań stanowi naruszenie prawa, skutkujące koniecznością uchylenia aktu, wydanego w kolejnym postępowaniu administracyjnym lub orzeczenia wydanego w kolejnym postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jest to naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 153 P.p.s.a. Sąd kontrolujący decyzję wydaną w postępowaniu prowadzonym po wyroku sądu administracyjnego, jest obowiązany ocenić, czy organ administracji zastosował się do wiążącej oceny prawnej i wytycznych zawartych w tym wyroku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji wprawdzie dokonał kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem wykonania wytycznych zawartych w wydanym w sprawie wyroku, jednak błędnie ocenił, że organ zastosował się do tych wytycznych, czym naruszył art. 153 P.p.s.a. Należy odnotować, że ponownie rozpatrując sprawę ze skargi J.C. na decyzję Ministra, Sąd meriti stwierdził, że zgadza się z Ministrem, że realizowane przez skarżącego w okresie PRL zadania na stanowisku wywiadowcy w Wydziale [...] WUSW uniemożliwiają aprobatę tych działań w kontekście szczególnie uzasadnionego przypadku. Oceny tej nie zmienia rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków w okresie służby po 31 lipca 1990 r. stwierdzone przez WSA w Warszawie w ww. prawomocnym wyroku o sygn. akt II SA/Wa 118/21. Podkreślić należy, że WSA w Warszawie, uchylając decyzję Ministra wskazał, że konieczne jest przeprowadzenie indywidualnej weryfikacji służby skarżącego kasacyjnie, w oparciu o obiektywne kryteria, dowody oraz okoliczności. Tymczasem w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji uznał, że nie zachodzi w stosunku do skarżącego kasacyjnie szczególnie uzasadniony przypadek z uwagi na dowody oraz okoliczności, nie mające charakteru indywidualnego i konkretnego, a mianowicie: - podanie z dnia [...] grudnia 1987 r. (uzasadniające wyłącznie, że skarżący kasacyjnie chciał działać dla państwa w ramach jego struktur), - opracowanie z dnia [...] stycznia 1987 r. (nie zawierające żadnych danych, które świadczyłyby o negatywnych i konkretnych czynach skarżącego kasacyjnie), - zajmowanie przez skarżącego kasacyjnie stanowiska wywiadowcy w Wydziale "[...]" WUSW w K. Przede wszystkim podnieść należy, że w orzecznictwie akcentuje się, że pełnienie służby w Służbie Bezpieczeństwa nie świadczy samo w sobie o tym, że dana osoba była zaangażowana w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, a w konsekwencji o tym, że brak jest podstaw do stwierdzenia "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 8a ust. 1 u.z.e.f. Służba "na rzecz" państwa nie musi być tożsama ze służbą pełnioną w okresie istnienia tego państwa i w ramach istniejących w tym państwie organów i instytucji. Nie każde bowiem nawiązanie stosunku prawnego w ramach służby państwowej wiąże się automatycznie ze zindywidualizowanym zaangażowaniem bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji (zob. w tej materii wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 czerwca 2021 r.; sygn. akt III OSK 3815/21, z dnia 24 listopada 2021 r.; sygn. akt III OSK 4747/21, z dnia 7 grudnia 2021 r.; sygn. akt III OSK 2470/21, z dnia 12 grudnia 2019 r.; sygn. akt I OSK 1711/19 oraz z dnia 13 grudnia 2019 r.; sygn. akt I OSK 1895/19). Wskazać należy, że w niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżący kasacyjnie był w okresie służby przygotowawczej, a więc nie mógł "inwigilować" i samodzielnie prowadzić operacji, jak to sugeruje Sąd pierwszej instancji. Skarżący był zbyt młody, aby powierzyć mu zdania operacyjne u schyłku PRL. Zgodzić się należy z autorem skargi kasacyjnej, że w prawomocnym wyroku z dnia 20 sierpnia 2021 r.; sygn. akt II SA/Wa 118/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przesądził, że skarżący wykonywał tylko standardowe czynności służbowe, które nie były nakierowane na naruszanie podstawowych praw i wolności człowieka oraz świadome realizowanie zadań i obowiązków totalitarnego państwa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia art. 8a ust. 1 u.z.e.f. przyjęta w zaskarżonym wyroku jawi się więc jako radykalna i stojąca w opozycji do wniosków płynących z ww. prawomocnego wyroku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organ nie przywołał takich faktów dotyczących służby skarżącego, jego postawy, charakteru służby, warunków jej pełnienia, z których wynikałoby, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji zgodnie z wnioskiem skarżącego. Uzasadnienie decyzji organu, zaaprobowane przez Sąd meriti, o niezaistnieniu "szczególnie uzasadnionego przypadku", nie pozwala na uznanie, że Minister w sposób należyty wykonał wskazania co do dalszego postępowania zawarte w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2021 r.; sygn. akt II SA/Wa 118/21. Stwierdzić należy, że trafnie zatem autor skargi kasacyjnej argumentuje, że w konsekwencji błędna wykładnia Sądu pierwszej instancji de iure prowadzi do sytuacji, że art. 8a ust. 1 u.z.e.f. może nigdy nie znaleźć zastosowania wobec byłych funkcjonariuszy formacji oraz jednostek opisanych w art. 13b ust. 1 u.z.e.f., skoro apriorycznie katalog formacji i jednostek państwa PRL jest oceniany źle w perspektywie "zasad aksjologii", a więc stanowi "dodatkową" przesłankę, samodzielnie przyjętą przez Sąd pierwszej instancji w zakresie możliwości ustalenia szczególnie uzasadnionego przypadku. W kontekście powyższego zaznaczyć należy, że w przypadku ustalania dolegliwości za pełnienie służby na rzecz państwa totalitarnego najbardziej pokrzywdzeni są ci, którzy relatywnie najkrócej służyli w tym państwie. Mechanizm ustawy sprawia, że funkcjonariusze mający taki sam staż służby po 31 lipca 1990 r. mogą mieć prawo do diametralnie odmiennej wysokości świadczenia w zależności od tego, czy choćby przez jeden dzień służyli na rzecz totalitarnego państwa (zob. w tej materii wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r.; sygn. akt I USKP 115/23). Ponadto trudno winić byłych funkcjonariuszy za to, że urodzili się na tyle wcześnie, że początek ich służby przypadł na schyłek PRL. Argumentację tę wzmacnia fakt, że prawomocnym wyrokiem z dnia [...] maja 2022 r.; sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w S. potwierdził, że w stosunku do skarżącego nie mają zastosowania ograniczenia określone w art. 15c ust. 3 u.z.e.f. Ww. wyrokiem Sąd Okręgowy w S. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił decyzję Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w ten sposób, że ustalił skarżącemu prawo do ustalenia wysokości emerytury policyjnej z pominięciem art. 15c u.z.e.f., poczynając od 1 października 2017 r. Uprawomocnienie się tego wyroku było następstwem wniesienia przez skarżącego skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia [...] listopada 2024 r.; sygn. akt [...] uchylił niekorzystny dla skarżącego wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia [...] kwietnia 2023 r.; sygn. akt [...]. W rezultacie organ rentowy cofnął apelację. Na marginesie należy wskazać, że zgodnie z art. 3989 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.- Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1568 ze zm.), dalej: "k.p.c.", Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Wymaga zatem zaakcentowania, że uprawomocnienie się ww. wyroku Sądu Okręgowego w S. determinuje uznanie, że skarżący kasacyjnie nie służył na rzecz totalitarnego państwa, co dodatkowo potwierdza wadliwość zaskarżonego wyroku. Należy zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd Okręgowy w S. argumentował, że początek służby skarżącego kasacyjnie przypadał na okres rozpoczynających się już przemian ustrojowych (w lutym 1989 roku odbyły się rozmowy Okrągłego Stołu, dziesięć miesięcy po rozpoczęciu służby przeprowadzono pierwsze po 1945 roku częściowo wolne wybory, a po roku powstał rząd Tadeusza Mazowieckiego). Uwzględniając, iż niemożliwym było podjęcie przez ww. czynności operacyjnych w charakterze wywiadowcy w sekcji obserwacyjnej bez odbycia odpowiedniego przeszkolenia w tym zakresie (służba przygotowawcza) uznać należy, że J. C. nie miał kiedy podjąć wykonywania czynności, o których można by postawić tezę, iż były realizowane na rzecz państwa totalitarnego. W okresie służby przygotowawczej ubezpieczony nie wykonywał samodzielnie zadań operacyjnych - w głównej mierze pracował w siedzibie urzędu i był zapoznawany z instrukcjami dotyczącymi służby, obsługą wykorzystywanych przy prowadzeniu obserwacji urządzeń (kamer, rzutników, radiotelefonów). Sąd podkreślił także, iż istotną okolicznością dla dokonania powyższych ocen jest okres w którym przypadał sporny czas służby. W ocenie Sądu także w tym czasie funkcjonariusze mogli wykonywać czynności na rzecz państwa totalitarnego - polegające np. na usuwaniu śladów dawnej działalności (niszczeniu dokumentacji), jednakże trudno racjonalnie założyć by do tego typu działań dopuszczono "nowego" funkcjonariusza. W związku z powyższym w punkcie pierwszym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny uchylił na podstawie art. 188 P.p.s.a. zaskarżony wyrok w całości, a uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona uchylił zaskarżoną decyzję organu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 193 P.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku. O kosztach postępowania orzeczono jak w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a.