III OSK 2964/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie sędzia NSA Ewa Kwiecińska sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant starszy asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 2334/23 w sprawie ze skargi O. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 października 2023 r. nr 992700.620.182.2023-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 sierpnia 2023 r. nr 010000/620/29329/2023/WSW.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 2334/23, oddalił skargę O. D. (dalej: skarżąca) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 października 2023 r. nr 992700.620.182.2023-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 2 sierpnia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS. W ocenie Prezesa ZUS w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miała wpływu. Podkreślił, że świadczenie w drodze wyjątku jest przyznawane osobom aktywnym zawodowo i jakkolwiek nie jest ono wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak nie może on pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie. Dotychczasowy okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do świadczenia uniemożliwiły okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto podał, że choć art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia przyznania tego świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych. W toku postępowania organ ustalił, że skarżąca stała się całkowicie niezdolna do pracy w wieku 45 lat. Na przestrzeni życia udokumentowała 11 lat, 7 miesięcy i 16 dni okresów składkowych i nieskładkowych, które zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W dziesięcioleciu przypadającym przed datą powstania częściowej niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udowodniła 4 lata, 1 miesiąc i 26 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Ponadto od 25 stycznia 1997 r. do 20 września 1998 r. oraz od 4 czerwca 2018 r. do 2 marca 2023 r. skarżąca nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi emerytalnym i rentowymi. Z dokumentacji rentowej nie wynika, aby w wykazanym okresie nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. We wskazanych przerwach nie była wobec wnioskodawczyni orzeczona całkowita niezdolność do pracy, która powstała dopiero od 2 marca 2023 r. Z orzeczenia komisji lekarskiej z dnia 27 września 2022 r. wynika, że od 9 grudnia 2016 r. do 31 sierpnia 2023 r. skarżąca była częściowo niezdolna do pracy, która jedynie ograniczała, a nie uniemożliwiała podjęcie jej zatrudnienia, chociażby w warunkach przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. W związku z powyższym przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli wnioskodawczyni, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Co do twierdzenia skarżącej, która podała, że choroba rozwijała się dużo wcześniej niż została ustalona całkowita niezdolność do pracy, organ wyjaśnił, że samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Subiektywne odczucia co do stanu zdrowia oraz braku możliwości wykonywania pracy z uwagi na zdrowie nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia. W myśl art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z art. 14 ust. 3 tej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Natomiast co do wskazań skarżącej, że w latach 2009-2013 musiała opiekować się matką, jednak w podanych latach ma doliczoną opiekę nad dziećmi, organ podkreślił, że okresy niewykonywania pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad dziećmi do 4 lat są okresami nieskładkowymi. Do renty rodzinnej okresy sprawowania nad dziećmi opieki przez matkę, zostały uwzględnione w maksymalnym wymiarze, tj. 6 lat. Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Zaznaczył, że rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dziećmi nie usprawiedliwia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Poświęcenie się obowiązkom rodzinnym nie może być uznane za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Nie jest to okoliczność niezależna od woli osoby ubezpieczonej, lecz jej wybór i dokonując go powinna liczyć się z jego konsekwencjami. Niezależnie od tego, jak wielkie znaczenie ma dla dzieci ciągła obecność i opieka rodzica, czas spędzony w domu nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Okoliczność ta nie czyni bowiem osoby sprawującej opiekę niezdolną do pracy. Ponadto wyjaśnił, że opieka nad członkami rodziny chociaż bardzo pożądana ze względów społecznych, nie jest szczególną okolicznością uniemożliwiającą nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Jest to życiowy wybór pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i poświęceniu się opiece nad członkami rodziny, a kontynuowaniem zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień emerytalno-rentowych, wynikających z ubezpieczenia społecznego. Prezes ZUS podał także, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Skarżąca uznając powyższą decyzję za krzywdzącą zaskarżyła ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wniosła o jej uchylenie. Skarżąca zwróciła uwagę na trudną sytuację życiową i materialną. Podała, że obecnie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Zaznaczyła, że problemy ze zdrowiem rozpoczęły się w 2016 r. i od tego momentu nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Z uwagi na brak środków finansowych nie może się leczyć. Zaznaczyła, że przerwy w zatrudnieniu w latach 2009-2013, na które powołuje się organ w zaskarżonej decyzji, były spowodowane opieką nad dziećmi oraz schorowaną matką (nowotwór z przerzutami i inne choroby), a zatem były to okoliczności niezależne od jej woli. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem w jego ocenie, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż w przypadku skarżącej nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełniła ona warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym. Sąd zauważył, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca stała się całkowicie niezdolna do pracy w wieku 45 lat, a na przestrzeni życia udowodniła jedynie 11 lat, 7 miesięcy i 16 dni stażu ubezpieczeniowego. W dziesięcioleciu przypadającym przed datą powstania częściowej niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowała 4 lata, 1 miesiąc i 26 dni tych okresów. W okresie przypadającym na aktywność zawodową, która ustała w 2016 r., występują liczne przerwy. Zgromadzony przez skarżącą okres uwzględniany do nabycia świadczeń emerytalno-rentowych jest nieadekwatny do okresu zdolności do podejmowania pracy zarobkowej. Zaś podkreślany przez skarżącą okres sprawowania opieki na chorą matką (2009 – 2013) pokrywa się z okresem nieskładkowym zaliczonym jej z tytułu wychowywania dzieci do lat 4. Z dokumentacji rentowej nie wynika, aby w okresie zdolności do wykonywania pracy zarobkowej nie mogła ona kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Do 2 marca 2018 r. nie była wobec skarżącej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Z orzeczenia komisji lekarskiej z dnia 27 września 2022 r. wynika, że od 9 grudnia 2016 r. do 31 sierpnia 2023 r. skarżąca była częściowo niezdolna do pracy, która jedynie ograniczała, a nie uniemożliwiała podjęcie jej zatrudnienia, chociażby w warunkach przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. Skarżąca zamieszkiwała i nadal zamieszkuje w dużej aglomeracji miejskiej, gdzie problem bezrobocia i dostępności miejsc pracy nie był tak dotkliwy jak w małych miastach, czy na terenach wiejskich. Twierdzenie skarżącej, iż powstanie całkowitej niezdolności do pracy już od 2016 r. jest niepoparte jakimikolwiek dowodami. Z akt spawy wynika, iż stan zdrowia skarżącej od 2011 r. został udokumentowany i znany organowi emerytalno-rentowemu, bowiem wówczas ubezpieczona rozpoczęła starania o uzyskanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Zdaniem Sądu I instancji, poszukując wyjaśnienia przyczyn przerw w zatrudnieniu skarżącej nie sposób stwierdzić, że powstały one wskutek okoliczności, na które nie miała wpływu. Brak aktywności zawodowej skarżącej powiązanej z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne nie był wynikiem jej całkowitej niezdolności do pracy, a jedynie częściowej, która została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS. Stan jej zdrowia nie stanowił zatem przeszkody w zatrudnieniu. Przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był zatem zły stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Sąd I instancji zwrócił również uwagę, że skarżąca posiada krótki staż ubezpieczeniowy, nieadekwatny do jej wieku, zaś z treści wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie wynikają żadne okoliczności, które usprawiedliwiałyby tak długi okres braku aktywności zawodowej skarżącej i mogły być uznane za okoliczność szczególną uniemożliwiającą nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił przy tym, że w polskim prawie administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, obligująca organ do zebrania materiału dowodowego, to jednak nie może ona prowadzić do nakładania na organ nieograniczonego obowiązku poszukiwania dowodów na fakty podnoszone przez stronę. W postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Skoro strona wnioskująca domaga się uznania jej argumentów, wskazujących na rzeczywiste szczególne okoliczności, a uniemożliwiające podjęcie legalnej pracy, powinna dowody na te tezy okazać, by organ mógł je zweryfikować, a nie ograniczać się jedynie do eksponowania przekonania, iż dowodem na nieprawidłową ocenę materiału dowodowego jest sam fakt, iż na jego podstawie organ nie doszedł do wniosków postulowanych przez stronę i nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia. Prawidłowość postępowania dowodowego nie zależy od tego, czy zapadła decyzja jest satysfakcjonująca dla wnioskodawcy, a kompletność materiału dowodowego nie może być oceniana przez pryzmat tego, czy organ dotarł do dowodów korzystnych dla strony. Nie można też oczekiwać, aby organ prowadził takie postępowanie tak długo aż dowody takie znajdzie, ani też by oceniać prawidłowość oceny dowodów tylko pod względem tego, czy doprowadziła ona do konkluzji zadowalających dla strony. O wyjątkowości okoliczności podnoszonych przez stronę skarżącą nie może przesądzać subiektywne przekonanie, gdyż muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być uznane jako szczególne. W ocenie Sądu I instancji, skarżąca w postępowaniu przed Prezesem ZUS aktywności dowodowej nie wykazała, a tym samym uzasadniającej weryfikację wydanego przez komisję lekarską ZUS orzeczenia z dnia 27 września 2022 r. uznającej ją za częściowo niezdolną do pracy od 9 grudnia 2016 r. do 31 sierpnia 2023 r. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 2282/16 w postępowaniu dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, a organ rozstrzygający sprawę w drodze decyzji administracyjnej jest związany treścią takiego orzeczenia. Nie można zatem pominąć wydanego orzeczenia i oprzeć rozstrzygnięcie tylko na twierdzeniach skarżącej. Następnie, powołując orzecznictwo sądów administracyjnych, Sąd I instancji stwierdził, że organ prawidłowo również uznał, że sprawowanie opieki nad matką i dziećmi nie stanowi szczególnych okoliczności do przyznania świadczenia. Podsumowując, Sąd I instancji nie dopatrzył się szczególnych okoliczności usprawiedliwiających krótki staż ubezpieczeniowy skarżącej (11 lat, 7 miesięcy i 16 dni okresów składkowych i nieskładkowych) na przestrzeni 45 lat życia, kiedy to nie była wobec niej orzeczona niezdolność do pracy tak całkowita, jak i częściowa. Ponadto zaakcentował, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku – choć niewątpliwie skarżąca znalazła się w takiej właśnie sytuacji życiowej. Chodzi tu o taki przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na kanwie ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych, zaś tego rodzaju zdarzeń Sąd nie dopatrzył się w sprawie skarżącej. Zdaniem Sądu, ustalone okoliczności faktyczne zostały należycie rozpatrzone w kontekście przesłanek mogących uzasadniać prawo do świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy, zaś argumentacja organu przedstawiona w tym zakresie nie budzi zastrzeżeń. Tym samym, Sąd uznał również, że Prezes ZUS nie dopuścił się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów praworządnego państwa, o której mowa w art. 8 § 1 K.p.a., albowiem prowadząc postępowanie w kontekście zastosowania przepisu art. 83 powołanej wyżej ustawy, wszechstronnie wyjaśnił wszelkie istotne okoliczności dotyczące analizowanej sprawy, jak również wyjaśnił w sposób precyzyjny i jednoznaczny zarazem, dlaczego - w świetle wskazanego przepisu - nie zachodzą podstawy do przyznania skarżącej żądanego świadczenia w drodze wyjątku. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca, zaskarżając ten wyrok w całości, zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi, uznając że ustalone okoliczności faktyczne organ rozpatrzył należycie w kontekście przesłanek mogących uzasadniać prawo do świadczenia w drodze wyjątku, tym samym że organ prawidłowo dokonał oceny wystąpienia przesłanki "szczególnych okoliczności", w sytuacji gdy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zbadał spełnienia tej przesłanki przez skarżącą z uwzględnieniem całokształtu okoliczności faktycznych, z których to wynika, że problemy zdrowotne skarżącej były obiektywnymi przeszkodami w kontynuowaniu zatrudnienia; 2) art. 151 w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi i uznanie przez Sąd I instancji, że z dokumentacji rentowej nie wynika, aby w okresie zdolności do wykonywania pracy zarobkowej skarżąca nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, w sytuacji gdy Sąd I instancji pominął stanowisko strony oraz przedstawioną przez nią dokumentację medyczną, z której wynikały przerwy w zatrudnieniu i w konsekwencji nie zastosował środków przewidzianych w ustawie w celu usunięcia naruszeń prawa, co skutkowało powieleniem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przez Sąd I instancji stanowiska organu. Ponadto skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.: 1) błędną wykładnię art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, polegające na uznaniu, że skarżąca nie spełniła warunku w postaci zaistnienia "szczególnych okoliczności" do przyznania jej renty w drodze wyjątku, ze względu na to, że stan zdrowia skarżącej nie stanowił przeszkody w zatrudnieniu, utożsamiając przesłankę "szczególnych okoliczności" z całkowitą niezdolnością do pracy, podczas gdy prawidłowa wykładnia tej przesłanki ustawowej wymaga zaistnienia obiektywnych powodów uniemożliwiających aktywność zawodową i nie są one tożsame z uzyskaniem orzeczenia o niezdolności do pracy. W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o: 1) na podstawie art. 188 P.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) w przypadku nieuwzględnienia wniosku wskazanego w pkt 1, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 3) na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 193 P.p.s.a. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów: a) historii wizyt skarżącej (data wydruku 15.05.2023 r.); b) historii wizyt skarżącej (data wydruku 21.03.2024 r.); c) historii wizyt skarżącej (data wydruku 22.07.2019 r.); d) zaświadczenia o stanie zdrowia skarżącej OL-9; zaświadczenia o stanie zdrowia dla celów świadczeń ubezpieczenia społecznego wydane przez lekarza prowadzącego leczenie; dowody powołane w punkcie 3 lit. a-e, na okoliczność: - posiadania przez skarżącą takich schorzeń jak: agorafobia, zaburzenia lękowe z napadami lęku (lek paniczny), astmy, dychawicy oskrzelowej, zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, - przejścia udaru przez skarżącą, - pogorszenia stanu zdrowia od 2013 roku, - zaistnienia obiektywnych powodów uniemożliwiających aktywność zawodową, - spełnienia warunków do nabycia renty w drodze wyjątku; 4) na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a., zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, na rzecz skarżącej; 5) przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu, oświadczając że koszy te nie zostały opłacone ani w całości ani w części. Jednocześnie, na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. wniesiono o rozpoznanie niniejszej sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej podniósł argumentację mającą wykazać zasadność postawionych w niej zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "P.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznawszy skargę kasacyjną z uwzględnieniem powyższych uwarunkowań, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna oparta jest na usprawiedliwionych podstawach i tym samym podlega ona uwzględnieniu. Podniesiono w niej zarzuty oparte na obu podstawach kasacyjnych dopuszczonych treścią art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., to jest na naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz na naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy poddać ocenie zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż zostały skierowane przeciwko przyjętym przez Sąd I instancji ustaleniom faktycznym stanowiącym podstawę wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowość poczynionych ustaleń co do faktów, w sensie operatywnym, pozwala na wskazanie właściwej dla nich podstawy materialnoprawnej, określającej skutki, jakie należy wiązać z ich wystąpieniem. W ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania podniesiono naruszenie art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi i uznanie przez Sąd I instancji, że ustalone okoliczności faktyczne organ rozpatrzył należycie w kontekście przesłanek mogących uzasadniać prawo do świadczenia w drodze wyjątku oraz art. 151 w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez oddalenie skargi i uznanie przez Sąd I instancji, że z dokumentacji rentowej nie wynika, aby w okresie zdolności do wykonywania pracy zarobkowej skarżąca nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, w sytuacji gdy Sąd I instancji pominął stanowisko strony oraz przedstawioną przez nią dokumentację medyczną, z której wynikały przerwy w zatrudnieniu i w konsekwencji nie zastosował środków przewidzianych w ustawie w celu usunięcia naruszeń prawa. W istocie, zarzuty te zmierzają do wykazania, że skarżąca kasacyjnie nie mogła podjąć zatrudnienia ze względu na długoletnią chorobę psychiczną utrudniająca jej w stopniu znacznym codzienne funkcjonowanie, a tym samym brak wypracowania stażu ubezpieczeniowego należy w okolicznościach stanu faktycznego sprawy uznać za okoliczności szczególne. Tłem normatywnym, na bazie którego należy ocenić przedmiotowe zarzuty, jest art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1631), również powołany w podstawie kasacyjnej w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego. Stosownie do treści powołanego przepisu ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przedstawione rozwiązanie prawne ma charakter szczególny, albowiem pozwala na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Z treści omawianego przepisu wynikają przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tą możliwość – por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2016 r., I OSK 2282/16, z 25 listopada 2015 r., I OSK 2271/15, z 29 kwietnia 2020 r., I OSK 1205/19, z 12 lipca 2022 r., III OSK 3696/21, z 4 grudnia 2024 r. Świadczenie przyznawane w trybie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej ma charakter wyjątkowy. Jego ekstraordynaryjność należy identyfikować z takimi układami faktycznymi, w których danej osobie nie można przyznać świadczenia w trybie zwykłym i jednocześnie nie ma perspektyw, aby w przyszłości osoba ta mogła skompletować warunki do jego przyznania - brak możliwości podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Wymogiem ostatnim jest niedostatek, ustawa wymaga bowiem, aby wnioskujący nie posiadał niezbędnych środków utrzymania. Przesłanka niedostatku ma przy tym charakter następczy, jej weryfikacji należy dokonać dopiero po ustaleniu istnienia przesłanki wyjściowej, jaką jest brak prawa do świadczenia w trybie zwykłym oraz brak perspektyw do jego otrzymania w przyszłości. Należy również podkreślić, że przyznawane na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej świadczenie nie ma charakteru socjalnego. Jego celem nie jest zapewnienie pomocy osobom, których dochód nie przekracza ustawowego progu interwencji socjalnej. Taki cel realizują świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej. Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie przyznawane na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej ma charakter wyjątkowy i dedykowane jest wyłącznie osobom, które wskutek szczególnych okoliczności nie nabyły prawa do emerytury lub renty i pozostają w niedostatku. Sam niedostatek nie jest przesłanką umożliwiającą skuteczne ubieganie się o świadczenia przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Dopiero spełnienie wszystkich wymogów określonych w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej pozwala Prezesowi ZUS na wydanie decyzji w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Należy zastrzec, że kompetencja jurysdykcyjna Prezesa ZUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż nie jest on zobligowany do przyznania wnioskowanego świadczenia. Ma on obowiązek rozważyć, czy okoliczności faktyczne sprawy, a w szczególności uwarunkowania odnoszące się, jak w rozstrzyganej sprawie, do osoby skarżącej kasacyjnie, są na tyle istotne, że w konfrontacji z interesem publicznym przemawiają za uczynieniem indywidualnego wyjątku od rozwiązań systemowych i przyznanie przedmiotowego świadczenia, pomimo że nie zostały spełnione ustawowe warunki do jego uzyskania. Podkreślić jednak należy, że okoliczności faktyczne kształtujące sytuację skarżącej kasacyjnie mogą być rozważane wyłącznie w granicach zakreślonych celem instytucji przyznania świadczenia w drodze wyjątku, wyznaczonym treścią art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku jest możliwe jedynie w przypadku, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od niego okoliczności, nie spełnia wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności – por. wyrok NSA z 21 lipca 2023 r., sygn. III OSK 1831/22. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że skarżąca kasacyjnie nie spełniała ustawowych wymogów do przyznania emerytury lub renty na zasadach ogólnych, albowiem nie posiada wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego. Z akt sprawy wynika, że skarżąca kasacyjnie stała się całkowicie niezdolna do pracy w wieku 45 lat. Na przestrzeni życia udokumentowała 11 lat, 7 miesięcy i 16 dni okresów składkowych i nieskładkowych, które zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W dziesięcioleciu przypadającym przed datą powstania częściowej niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udowodniła 4 lata, 1 miesiąc i 26 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Ponadto od 25 stycznia 1997 r. do 20 września 1998 r. oraz od 4 czerwca 2018 r. do 2 marca 2023 r. skarżąca kasacyjnie nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi emerytalnym i rentowymi. We wskazanych przerwach nie była wobec skarżącej kasacyjnie orzeczona całkowita niezdolność do pracy, która powstała dopiero od 2 marca 2023 r. Z orzeczenia komisji lekarskiej z 27 września 2022 r. wynika, że od 9 grudnia 2016 r. do 31 sierpnia 2023 r. skarżąca kasacyjnie była częściowo niezdolna do pracy, która jedynie ograniczała, a nie uniemożliwiała podjęcie jej zatrudnienia, chociażby w warunkach przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. Wymóg dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz ocenę, czy zachodzą przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jest o tyle istotny, że doświadczenie życiowe uczy, iż objawy choroby psychicznej nie czynią z danej osoby pełnowartościowego pracownika, co wyklucza normalne jego zatrudnienie. Na ten aspekt zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 maja 2011 r., sygn. I OSK 167/11, dostrzegając skutki zdrowotne w zakresie możliwości (całkowitej bądź częściowej) zatrudnienia osoby, która nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy. Jak trafnie wywiódł NSA w powołanym wyroku, szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców; również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową. W tej sytuacji "szczególną okolicznością" będzie nie tylko całkowita niezdolność do pracy osoby ubiegającej się o świadczenie. Wykładnia pojęcia "szczególnych okoliczności" w konkretnej sprawie wymaga zatem uwzględnienia wszelkich aspektów jej stanu faktycznego. Zaburzenia psychiczne stanowią główną przyczynę niesprawności i niezdolności do pracy na świecie. Niejednokrotnie wykluczają chorego z normalnego funkcjonowania w społeczeństwie. Osoba cierpiąca na nie z pewnością może być całkowicie wykluczona z rynku pracy, bądź mieć poważne ograniczenia w możliwości podjęcia zatrudnienia – na co zwracał uwagę NSA w wyrokach: z 25 stycznia 2006 r., sygn. I OSK 1139/05; 25 stycznia 2006 r., sygn. I OSK 1145/05; 5 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1088/16. Ograniczenia związane z możliwością zatrudnienia wcale nie muszą łączyć się, co sugeruje organ i Sąd I instancji, z tym czy osoba chora mieszka w dużym mieście gdzie rynek pracy stwarza więcej możliwości, czy w ośrodku wiejskim. Determinantem w takich sytuacjach jest stopień i rodzaj zaburzeń na jakie dana osoba cierpi. To one stanowią ocenę atrakcyjności pracownika dla danego pracodawcy. W kontekście powołanych faktów należy wskazać, że w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku stan całkowitej niezdolności do pracy ustawodawca połączył z przesłanką niemożności podjęcia pracy lub innej działalności, którą ocenia się na dzień wydania decyzji. Przesłanka "braku spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty z powodu szczególnych okoliczności" nie została skorelowana z niezdolnością do pracy. Niewątpliwie całkowita niezdolność do pracy wyłącza zatrudnienie i przez to możliwość kumulowania okresów składkowych i nieskładkowych niezbędnych do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie "zwykłym". Przedmiotowy wniosek nie upoważnia jednak do stawiania tezy z przeciwieństwa (a contrario), że brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oznacza, iż niespełnienie warunków do uzyskania tego świadczenia nie wynika ze szczególnych okoliczności. Wystąpienie szczególnych okoliczności może mieć różne podłoże przyczynowe, niekoniecznie umocowane w niezdolności do pracy. Rzeczą organu jest ad casum poczynić w tym zakresie stosowne ustalenia oraz sformułować na ich podstawie adekwatne oceny prawne. Dodać trzeba, że organy administracyjne są związane treścią orzeczenia lekarskiego, ale tylko co do faktu i charakteru niezdolności do pracy, natomiast datą jej powstania - tylko w sprawach, w których ta kwestia należy do ustawowych przesłanek, np. przyznania renty w trybie zwykłym, wówczas bowiem niezdolność do pracy i data jej powstania wpływają na uzyskanie określonego uprawnienia. Wobec tego trudno przyjąć pełne związanie datą powstania niezdolności do pracy w sprawach o świadczenie nadzwyczajne. W tych sprawach data powstania niezdolności do pracy nie mieści się wśród ustawowych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Możliwość jej wcześniejszego powstania może być jednym z czynników skutkujących niemożnością wypracowania renty zwykłej z powodu niemożności zatrudnienia. Trzeba też zważyć, że data powstania niezdolności do pracy to kwestia natury medycznej, podczas gdy w niniejszej sprawie chodzi o analizę przesłanek prawnych – tak NSA w wyroku z 17 stycznia 2013 r., sygn. I OSK 2701/12. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej, niedostrzeżone przez Sąd pierwszej instancji. Zasada prawdy obiektywnej została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zgodnie z powyższą zasadą organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym "organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy". Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. "organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu: 1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; 2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności (por. wyrok z 20.09.2012 r., IV SA/Wa 663/12, LEX nr 1347629, w którym WSA w Warszawie stwierdził, że "organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy", przy czym "aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy" – tak WSA we Wrocławiu w wyroku z 15.02.2012 r., IV SA/Wr 711/11, LEX nr 1139681); 3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy; 4. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454). Realizacja przez organ administracji publicznej powyższych obowiązków nie pozbawia rzecz jasna strony prawa do czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego związanych z realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania jest realizowane w szczególności przez prawo do inicjatywy dowodowej, ukształtowane w art. 78 k.p.a., prawo do brania czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego (art. 79 k.p.a.), jak również prawo do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, wynikające z art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. Aktywna postawa podczas całego postępowania wyjaśniającego winna być rozumiana jako obowiązek organu wykorzystania w sprawie wszystkich dowodów znanych mu z urzędu, poszukiwania innych dowodów na potwierdzenie określonych faktów z wykorzystaniem dostępnych źródeł dowodowych, a także dopuszczenia wszystkich środków dowodowych zgłaszanych przez stronę lub innych uczestników postępowania, o ile mają one istotne znaczenie dla sprawy. Z zasadą ogólną prawdy obiektywnej wiąże się kwestia rozłożenia ciężaru dowodu (onus probandi) w postępowaniu administracyjnym. Zasada prawdy obiektywnej przenosi ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym na organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w sprawie. W postępowaniu tym nie znajduje zastosowania zasada kontradyktoryjności ani zasady inicjatywy i dyspozycji dowodami przez strony. Organ administracji publicznej ma obowiązek z urzędu "zmierzać do pełnego wyświetlenia stanu faktycznego sprawy w zakresie potrzebnym do jej załatwienia i nie jest pod tym względem związany wnioskami stron" (E. Ochendowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne. Wybór orzecznictwa, Toruń 1997, s. 45). Organ administracji publicznej nie może oczekiwać, że to strona powinna przedstawić wszystkie dowody na poparcie swoich oświadczeń. Zasada prawdy obiektywnej znajduje zastosowanie także w postępowaniach, w których organ administracji publicznej wydaje decyzje o charakterze uznaniowym. Wydając decyzję uznaniową, organ ma prawo dokonać wyboru rozstrzygnięcia, lecz wybór ten nie jest dowolny, a musi wynikać z wszechstronnego rozważenia okoliczności faktycznych sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18.10.2011 r., II GSK 1032/10, stwierdził, że "reguła wyrażona w art. 7 k.p.a. ma zastosowanie we wszystkich wypadkach, w których rozstrzygnięcie sprawy powierzone zostało tzw. uznaniu administracyjnemu, co zachodzi wówczas, gdy norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy". Organ administracji, dysponując wiedzą o potencjalnych przyczynach niepodejmowania pracy przez skarżącą kasacyjnie, powinien był przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w kierunku ustalenia przyczyn niepodejmowania przez zatrudnienia w kontekście wskazywanych okoliczności. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika także, że organ, nie odniósł się w pełni do wskazywanych przez wnioskodawcę przyczyn pozostawania poza zatrudnieniem. W uzasadnieniu decyzji oraz uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji brak jest odniesienia się do treści zaświadczenia o stanie zdrowia do celów świadczeń ubezpieczenia społecznego wydanego przez lekarza prowadzącego leczenie z dnia 27 lipca 2017 r. z którego wynika, że od 2013 r. u skarżącej kasacyjnie następowało sukcesywne pogorszenie stanu zdrowia, a od 2016 r. skarżąca cierpiała na częste ataki paniki. W kontekście wystąpienia szczelnych okoliczności brak jest również odniesienia się przez organ do opinii biegłego sporządzonej w lutym 2015 r., o której mowa w uzasadnieniu do postanowienia Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 4 listopada 2019 r. sygn. akt III AUz 77/19, a z której wynikać ma, że u skarżącej kasacyjnie stwierdzona m.in. zaburzenia adaptacyjne czy cechy osobowości histrionicznej z tendencjami do reakcji lekowo – depresyjnych. Organ winien ocenić, czy zaburzenia lękowe, ataki paniki powodujące trudność w opuszczeniu miejsca zamieszkania i konieczność pomocy osób trzecich (córki) w tej czynności mogły spowodować poważne trudności w kontynuowaniu zatrudnienia. Z powyższych względów zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego okazały się uzasadnione. W tej sytuacji przedwczesna byłaby ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego, gdyż ocena takiego zarzutu może być poczyniona w odniesieniu od nie budzącego wątpliwości stanu faktycznego sprawy, W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, na zasadzie art. 188 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i rozpoznał skargę, uchylając zaskarżoną decyzję. Rozpatrując sprawę ponownie organ będzie obowiązany wyjaśnić okoliczności stanowiące o spełnieniu wyżej przedstawionych przesłanek, jak również poddać wnikliwej analizie i ocenie całą dokumentację medyczną skarżącej kasacyjnie oraz opinie lekarskie powstałe na potrzeby postępowania przed sądami powszechnymi, a następnie rozważyć, czy brak stażu ubezpieczeniowego skarżącej kasacyjnie w świetle zebranego materiału dowodowego, stanowi okoliczność usprawiedliwiającą jego brak i mogącą zostać uznaną za przesłankę spełniającą założenia specjalnych okoliczności. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi wnoszącemu skargę kasacyjną wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a.