III OSK 2865/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 września 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 376/22 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 8 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 27 września 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 376/22 oddalił skargę B.K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 8 lutego 2022 r. nr PSK-75/2021/2022 utrzymującą w mocy decyzję Dziekana Kolegium Nauk Społecznych Uniwersytetu [...] z dnia 1 marca 2021 r. nr KNS-D/601/2020/2021 w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy studentów. W motywach orzeczenia Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że poprzednio rozpoznając sprawę wyrokiem z dnia 28 października 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 745/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję organu drugiej instancji z dnia 25 marca 2021 r. nr PSK-58/2020/2021 o skreśleniu skarżącej z listy studentów, uznając, że organ nadużył swobodnego uznania, ponieważ decyzja i sporządzone do niej uzasadnienie nie usprawiedliwiały rozstrzygnięcia. Sąd zwrócił uwagę na to, że pomimo podnoszonych przez skarżącą okoliczności związanych z trudną sytuacją finansową związaną z ogłoszeniem w kraju stanu epidemii wirusa COVID-19, decyzje były całkowicie oderwane od oceny związanych z pandemią, powszechnie znanych okoliczności, abstrahowały od sytuacji majątkowej w jakiej znalazła się skarżąca w związku z epidemią. Jednocześnie zwrócono uwagę, że poruszane przez skarżącą kwestie odmowy przyznania stypendium socjalnego pozostają poza kontrolą Sądu w niniejszej sprawie, stanowią bowiem odrębną sprawę. Ponownie rozpoznając sprawę ustalono, że skarżąca rozpoczęła studia 1 października 2018 r. na kierunku prawo studia niestacjonarne I stopnia w roku akademickim 2018/2019 i w dniu 6 października 2018 r. podpisała umowę o warunkach pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów i opłat za usługi edukacyjne na niestacjonarnych studiach. Skarżąca zobowiązała się do wnoszenia opłat w systemie ratalnym, w 4 równych ratach po 850 zł miesięcznie, płatnych: 5 listopada, 15 grudnia, 15 marca i 15 maja. Z akt sprawy wynika także, że skarżąca wielokrotnie składała wnioski o umorzenie należności i rozłożenie na raty szczegółowo opisanych w decyzji ( 22 wnioski). W roku akademickim 2020/2021, czego dotyczy niniejsza sprawa, zwróciła się o przesunięcie terminu płatności I raty na V semestrze III roku studiów niestacjonarnych kierunek prawo w roku akademickim 2020/2021. Termin został przesunięty do 15 grudnia 2020 r. W dniu 14 grudnia 2020 r. skarżąca złożyła kolejny wniosek o przesunięcie płatności, który został rozpoznany negatywnie. W semestrze zimowym 2018/2019 strona pobierała stypendium socjalne w łącznej wysokości 3000 zł. W dniu 10 września 2019 r. złożyła wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na kolejny okres na semestr zimowy 2020/2021. W tej sprawie została wydana decyzja odmowna, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 7 września 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 967/21 oddalił skargę. Przyczyną skreślenia z listy studentów było niedokonanie odpłatności za V semestr 2020/2021 r. Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd Wojewódzki stwierdził, że dokonane przez organ ustalenia usprawiedliwiają podjętą decyzję o skreśleniu skarżącej z listy studentów. Nie powiodła się podjęta przez nią próba wykazania, że brak opłaty za studia, co stanowiło bezpośrednią przyczynę skreślenia jej z listy studentów, był wynikiem sytuacji wywołanej wirusem COVID i trudnościami związanymi z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jak wynika bowiem z przeprowadzonego przez organy podatkowe postępowania i wydanej w tym zakresie decyzji, która stanowiła również podstawę ustaleń organu, skarżąca dokonała zwieszenia prowadzonej przez siebie działalności w 2018 r. Od tej pory posiadała status bezrobotnego. Sytuacja związana z wirusem COVID nie stanowiła przyczyny pogorszenia prowadzonej działalności gospodarczej, ale stała się dla niej podstawą do podjęcia środków mających na celu uzyskanie środków związanych z pomocą przedsiębiorcom. Świadczą o tym podejmowane przez skarżącą próby dokonania zmian wpisów w CEIDG z datą wsteczną. Jednak postępowanie podatkowe dowiodło, że skarżąca w tym czasie nie prowadziła działalności gospodarczej. Podkreślono, że skarżąca w zależności od sytuacji podawała różnym organom różne, często pozostające ze sobą w sprzeczności informacje. Dążąc do uzyskania stypendium socjalnego wskazywała na problemy związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i w konsekwencji jej zawieszenie. Z kolei chcąc uzyskać środki przyznawane osobom prowadzącym działalność gospodarczą w okresie COVID podejmowała pozorne czynności mające na celu uprawdopodobnienie prowadzenia tej działalności. W ocenie Sądu to naganne zachowanie skarżącej nie może stać się podstawą do przyznania jej kolejnej pomocy w postaci, czy to stypendium socjalnego (kwestia ta została przesądzona w wyroku WSA w Rzeszowie II SA/Rz 967/21), czy też stanowić podstawy do zakwestionowania decyzji organu o skreśleniu skarżącej z listy studentów z powodu braku odpłatności. Sąd podzielił stanowisko organu, że skarżąca rozpoczynając studia zobowiązała się do odpłatności. Tymczasem od samego początku studiów poodejmowała działania mające na celu zwolnienie się od tego obowiązku. Postawa skarżącej wskazuje na umotywowane działanie mające na celu pozyskanie środków dla różnych celów nie zawsze w sposób odpowiadający prawdzie. Takie działanie skarżącej nie zasługuje na aprobatę i nie może być podstawą do korzystnej dla nie decyzji. Organ działając w ramach swobodnego uznania miał prawo do oceny tego zachowania. Prawidłowo przeanalizowano wywiązywanie się przez skarżącą z ciążącego na niej obowiązku odpłatności od chwili rozpoczęcia studiów, a także podawane przez nią przyczyny zaniechania. Z perspektywy czasu i powiązania z innymi postępowaniami ustalono, że skarżąca wykorzystała instytucje zwolnień jako sposób na niepłacenie należności za studia, do których się zobowiązała. Skarżąca wielokrotnie korzystała z ulg w odpłatności za studia. Nie bez wpływu na ocenę jej zachowania pozostaje także studiowanie na kilku różnych kierunkach. Również to miało wpływ na wywiązywanie się przez skarżącą z obowiązku odpłatności. Zdaniem Sądu pierwszej instancji wszystkie te okoliczności, a zwłaszcza obalenie przez organ twierdzenia, że trudności gospodarcze związane z epidemią COVID uniemożliwiły skarżącej wywiązanie się z obowiązku odpłatności, usprawiedliwiały decyzję organu o skreśleniu skarżącej z listy studentów. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na zaniechaniu wzięcia pod uwagę przez skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie dowodów potwierdzających wersję organu administracyjnego, a zupełne pominięcie dowodów przedstawionych przez skarżącą (wymienionych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej) i tym samym wyciągnięciem błędnych wniosków co do postępowania skarżącej w przedmiocie uiszczenia opłaty za studia, co w konsekwencji skutkowało skreśleniem jej z listy studentów Uniwersytetu [...]. W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według stawek prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rektor Uniwersytetu [...] wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Pismami z dnia: 22 i 24 stycznia 2023 r., 13 lutego 2023 r., 13 marca 2023 r. skarżąca podtrzymała argumentację zawartą w skardze kasacyjnej, wnosząc o jej uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała. Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy. Strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej wniosła o jej rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać: 1) oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części; 2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie; 3) wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany; 4) powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a ponadto jest wadliwe skonstruowana. W doktrynie i orzecznictwie sądowym wskazuje się, że podstawami skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym są określone ustawowo uchybienia, które mogą być przedmiotem formułowania zarzutów przez stronę skarżącą pod adresem wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego prowadzących do uchylenia albo zmiany zaskarżonego wyroku (W. Piątek, Podstawy skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Wolters Kluwer 2011, s. 45-46; wyrok NSA z 10 grudnia 2019 r. sygn. akt II GSK 3248/17). Przepisami stanowiącymi wzorzec kontroli, które winny być wskazane w zarzutach skargi kasacyjnej są normy odniesienia (wyprowadzane z przepisów nakazujących, zakazujących lub dozwalających, wyznaczających zakres, kryteria i zasady kontroli sprawowanej przez sądu administracyjne – np. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c bądź art. 151 P.p.s.a.) oraz normy dopełnienia (normy wynikające z przepisów normujących postępowanie przed organami administracji publicznej - por. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opub. w ONSAiWSA 2010 r. nr 1, poz. 1). W tej sprawie strona skarżącą kasacyjnie nie wskazała na jakikolwiek przepis postępowania sądowoadministracyjnego, którego naruszenie zarzuca się Sądowi pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny dokonując jednak analizy uzasadnienia skargi kasacyjnej samodzielnie zidentyfikował zarzut naruszenia prawa przez Sąd pierwszej instancji wskazując, że istotą jedynego zarzutu skarżącej kasacyjnie jest naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów w zakresie obejmującym art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie wzięcia pod uwagę przez ten Sąd dowodów potwierdzających wersję organu administracyjnego i zupełnie pominięcie dowodów przedstawionych przez skarżącą. Tak skonstruowany zarzut jest bezzasadny, a przy tym wewnętrznie sprzeczny. Wojewódzkie sądy administracyjne nie stosują przepisów postępowania administracyjnego, a jedynie kontrolują zaskarżoną decyzję administracyjną pod względem oceny, czy proces podjęcia takiej decyzji jako aktu stosowania prawa przez organ administracji odpowiadał przepisom postępowania. Wojewódzki sąd administracyjny kontrolując zaskarżoną decyzję posługuje się przepisami postępowania administracyjnego jak "matrycą porównawczą" w celu ustalenia, czy postępowanie organu w tym zakresie jest zgodne z ustalonym porządkiem prawnym, a w tym wymogami wynikającymi z przepisów regulujących dane postępowanie (tak też NSA w wyroku z 10 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 5028/21). Tym samym wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie można uznać, aby Sąd pierwszej instancji naruszył zarówno art. 77 § 1 K.p.a. nakazujący organom administracyjnym, a nie sądowi administracyjnemu, zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie całego materiału dowodowego jak i art. 80 K.p.a. zgodnie z którym to organ administracyjny, a nie sąd administracyjny, dokonuje oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie powinien zarówno zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, jak i dokonać na podstawie całokształtu tego materiału ustalenia, czy dana okoliczność została udowodniona. Przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne nie zawierają takich przepisów i nie wskazała ich strona skarżąca kasacyjnie. Wbrew powyższej argumentacji należy przy tym stwierdzić, że w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku Sąd pierwszej instancji dał wyraz swojej argumentacji odnosząc się do kontroli sposobu zebrania przez organy administracyjne materiału dowodowego i oceny całokształtu tej sprawy. Ponadto sformułowany zarzut skargi kasacyjnej jest wewnętrznie sprzeczny. Zarzuca bowiem strona skarżąca kasacyjnie Sądowi pierwszej instancji zarówno zaniechanie wzięcia pod uwagę dowodów potwierdzających stan faktyczny ustalony przez organ administracyjny jak i pominięcie dowodów przedłożonych przez stronę. W tej sprawie nie ma innych dowodów niż zgromadzone przez organ lub przedkładane przez stronę skarżącą kasacyjnie. Uznanie za uzasadnioną argumentację strony skarżącej kasacyjnie oznaczałoby, że to sam Sąd pierwszej instancji prowadził odrębne postępowanie dowodowe i ustalił stan faktyczny sprawy na podstawie innych dowodów niż zebrane przez organy lub wskazane przez stronę. Taki wniosek nie znajduje żadnego potwierdzenia w tej sprawie i jest wprost sprzeczny z ustaleniami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Nie można również pominąć i tej okoliczności, że w tej sprawie Sąd pierwszej instancji związany był, na podstawie art. 153 P.p.s.a. oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w poprzednim wydanym w tej sprawie prawomocnym wyroku tego Sądu z dnia 28 października 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 745/21. To związanie zaś ograniczyło zakres kontroli tego Sądu tylko do wykonania wskazań zawartych w ww. wyroku z 28 października 2021 r. Skoro jednak w tej sprawie skarżącą kasacyjnie nie zawarła żadnego zarzutu naruszenia prawa przez Sąd pierwszej instancji poprzez nieprawidłowe wykonanie wskazań lub oceny prawnej zawartej w prawomocnym wyroku wydanym w tej sprawie, to Naczelny Sąd Administracyjny nie może go rozpoznawać. Jeszcze raz należy podnieść, że związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować (por. wyrok NSA z 16 lutego 2023 r. sygn. akt III OSK 501/20). W skardze kasacyjnej zawarte zostały dokumenty, które powinien uwzględnić Naczelny Sąd Administracyjny, jednakże bez wniosku o przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów. Zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W tej sprawie przedłożone dokumenty nie uzasadniają dopuszczenia z nich dowodu z urzędu dlatego, że nie są one niezbędne do wyjaśnienia jakichkolwiek wątpliwości. Nie mają w tej sprawie znaczenia dowody z wyroków Sądu pierwszej instancji wydanych w sprawach stypendialnych skarżącej kasacyjnie. Nie mają także znaczenia dowody dotyczące kwalifikacji skarżącej kasacyjnie do prowadzenia usług księgowych, ubezpieczenia usług księgowych, opłacania składek zdrowotnych czy też prowadzenia działalności gospodarczej. Jak wynika z akt sprawy, skarżącej został wyznaczony termin do uiszczenia opłaty za studia na dzień 15 grudnia 2020 r. i z powodu uchybienia temu terminowi została wydana decyzja o jej skreśleniu z listy studentów. Okoliczność przebywania na zwolnieniu lekarskim od sierpnia 2021 r. do chwili składania skargi kasacyjnej także nie ma w okolicznościach tej sprawy istotniejszego znaczenia zwłaszcza, że we wcześniejszym prawomocnym wyroku w tej sprawie z dnia 28 października 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 745/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyraźnie zakreślił zakres okoliczności, które powinny być w sprawie uwzględnione. Tym zakresem wskazań Sąd pierwszej instancji był związany. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie ze względu na sytuację życiową i majątkową strony skarżącej kasacyjnie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający, na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.