III OSK 2843/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 sierpnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 1592/21 w sprawie ze skargi Krajowej Reprezentacji Doktorantów na decyzję Rektora [...] z dnia 7 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, 2) zasądza od Krajowej Reprezentacji Doktorantów na rzecz Rektora [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 12 sierpnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (sygn. akt III SA/Gl 1592/21) po rozpoznaniu skargi Krajowej Reprezentacji Doktorantów uchylił zaskarżoną decyzję Rektora [...] z 7 grudnia 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium oraz orzekł o zwrocie kosztów postępowania sądowego (postanowienie z 18 października 2022 r.). Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy. L. K., student trzeciego roku stacjonarnych studiów doktoranckich [...] w dziedzinie [...] w dyscyplinie [...], złożył wniosek o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów III stopnia w roku akademickim 2018/2019 (doktorantów). Decyzją z 26 listopada 2018 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Doktorantów [...] orzekła o nieprzyznaniu wnioskodawcy stypendium rektora dla najlepszych doktorantów, stwierdzając, że wnioskodawca uzyskał za wskazane we wniosku osiągnięcia 90 punktów, ale by otrzymać stypendium należało uzyskać 110 punktów. Decyzją z 15 grudnia 2018 r. Rektor [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, doliczając do otrzymanych 90 punktów 10 punktów. Wyrokiem z 25 czerwca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (sygn. akt III SA/Gl 439/19) uchylił obie ww. decyzje, wskazując na naruszenie przez organy art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewskazanie, co legło u podstaw odmowy przyznania skarżącemu stypendium dla najlepszych doktorantów. Ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z 16 września 2018 r. organ I instancji orzekł o nieprzyznaniu wnioskodawcy stypendium, którą decyzją z 7 listopada 2019 r. Rektor [...] utrzymał w mocy. Wyrokiem z 21 lipca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (sygn. akt III SA/Gl 1156/19) ponownie uchylił decyzje organów obu instancji. Decyzją z 7 grudnia 2020 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] nie przyznała skarżącemu stypendium rektora dla najlepszych doktorantów. Skargę na powyższą decyzję złożył uczestnik postępowania Krajowa Reprezentacja Doktorantów, którą postanowieniem z 11 października 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (sygn. akt III SA/Gl 373/21) odrzucił jako wniesioną po upływie ustawowego terminu. Po otrzymaniu powyższego postanowienia Krajowa Reprezentacja Doktorantów złożyła skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz uznał wniosek o przywrócenie terminu za niedopuszczalny z uwagi na roczny upływ czasu. Uchylając zaskarżoną decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi nastąpiła nie z winy skarżącego. W ocenie Sądu z postanowienia z 11 października 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 373/21. strona dowiedziała się o uchybieniu terminu, a wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi złożony wraz ze skargą z 12 listopada 2021 r. należało rozpatrzeć w oparciu o art. 86 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.). Analizując daty odbioru decyzji z 29 grudnia 2020 r. i następnie postanowienia prostującego pouczenie zawarte uprzednio w decyzji z klauzulą, że termin zaskarżenia tej decyzji biegnie od daty doręczenia postanowienia (tj. 21 stycznia 2021 r.), Sąd stwierdził, że strona skarżąca uprawdopodobniła brak swej winy w niedochowaniu ustawowego terminu do wniesienia skargi z 22 lutego 2021. Postanowienie WSA o odrzuceniu skargi zostało doręczone 11 listopada 2021 r. Wobec powyższego możliwym było w ocenie Sądu pierwszej instancji przejście do rozważenia kwestii merytorycznej. W tym zakresie Sąd uznał za chybione stanowisko organu o decydującym znaczeniu spornej publikacji w czasopiśmie Journal of Applied Mathematics and Computational Mechanics i pominięciu, że została ona także indeksowana w uznanej bazie publikacji, tj. Web of Science. Odnośnie spornych certyfikatów Sąd uznał, że certyfikaty te nie są związane żadną zależnością, a doktorant otrzymał dwa certyfikaty, od dwóch różnych podmiotów. Bez wpływu na wynik sprawy pozostawało twierdzenie o braku środków pieniężnych na realizację stypendium. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i 153 P.p.s.a. orzekł, jak na wstępie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Rektor [...], zaskarżając go w całości i zarzucając mu: – naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. polegające na niezastosowaniu przez Sąd niniejszego przepisu, podczas gdy Sąd winien odrzucić skargę, z uwagi na fakt, iż sprawa objęta skargą została już prawomocnie osądzona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 października 2021 r. w sprawie o sygn. akt III SA/GI 373/21 (doręczono [...] ww. postanowienie dnia 19 stycznia 2021 r.) w związku z art. 170 P.p.s.a., bowiem orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby; 2. art. 53 P.p.s.a w związku 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. polegającą na niezastosowaniu przez Sąd niniejszego przepisu, podczas gdy skargę na rozstrzygnięcie wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji administracyjnej, która to stronie została doręczona dnia 29 grudnia 2020 r., zaś strona skargę (ponownie) wniosła pismem z 12 listopada 2021 r. (blisko rok później), 3. art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a poprzez jego niezastosowanie przez Sąd, podczas gdy pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a zatem pismo z 12 listopada 2021 r. zostało wniesione po terminie, a strona nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi na decyzję z dnia 7 grudnia 2020 r. Jeśli środek zaskarżenia został odrzucony, nie może być rozpoznawany ponownie, gdyż postanowienie o jego odrzuceniu niweczy wszelkie skutki procesowe związane z jego wniesieniem. Ewentualnie również wniesienie przez stronę błędnie wniosku o przywrócenie terminu, bowiem wniosek o przywrócenie 7-dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi po odrzuceniu skargi przez sąd składa się do sądu, a nie za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2006 r. III SA/Wa 3288/05). Ponadto przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując zdrowiem lub życiem własnym bądź innych osób lub nie narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe; 4. art. 86 P.p.s.a poprzez jego zastosowanie przez Sąd, podczas gdy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 października 2021 r. w sprawie o sygn. akt: III SA/GJ 373/21 Sąd stwierdził, iż strona złożyła skargę z uchybieniem terminu, a decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Doktorantów [...] została doręczona stronie dnia 29 grudnia 2020 r. a skarżący nie wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, lecz uczynił to dopiero 11 miesięcy później wnosząc ponownie skargę w tej samej sprawie dnia 12 listopada 2021 r.; 5. art. 194 § 1 pkt 1a P.p.s.a. poprzez niewzięcie pod uwagę, iż stronie przysługiwało ewentualnie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w związku z odrzuceniem skargi przez Wojewódzki Sad Administracyjny w Gliwicach z dnia 11 października 2021 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 373/21: 6. ewentualnie art. 106 § 3 i § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 233 kodeksu postępowania cywilnego polegające na zastosowaniu przez Sąd oczywiście błędnych kryteriów oceny dowodów oraz przekroczenia granicy swobodnej oceny dowodów przejawiające się w naruszeniu obowiązku wyprowadzenia z materiału dowodowego wniosków logicznych i spójnych poprzez uznanie, iż decyzja z 7 grudnia 2020 r. została wydana w sposób nieprawidłowy pomimo, że z akt sprawy bezsprzecznie wynikało, iż Rektor [...] nie naruszył żadnych przepisów prawnych, a kryterium oceniania pracowników nie może być brane pod uwagę przy kryterium oceniania doktorantów, zaś Sąd również nie wziął pod uwagę oświadczenia prowadzącego szkolenie, iż było to jedno szkolenie i takie działania byłyby na niekorzyść pozostałych doktorantów, którzy sumiennie uczestniczyli w wielu szkoleniach, za co otrzymywali punkty, co stanowi nierówne traktowanie doktorantów, a poza tym Uczelnia opiera się na przepisach prawnych, gdzie rygor procentowy przyznawania stypendium nie może zostać przekroczony, 7. art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez: ustalenie, iż decyzja została wydana w sposób nieprawidłowy, podczas gdy brak było podstaw do uznania, iż decyzja organu została wydana z naruszeniem prawa, tak więc brak było podstaw do orzekania na niekorzyść organu, 8. art. 3 § 1 i 2 P.p.s.a., art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez wadliwe wykonanie swego ustrojowego obowiązku kontroli zaskarżonej decyzji poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji pomimo wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowienia z dnia 11 października 2021 r. w sprawie o sygn. akt lII SA/GI 373/21, – naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 112 K.p.a. polegające na niewłaściwym zastosowaniu, zaś błędna informacja odnośnie do środka zaskarżenia bądź ich brak w żaden sposób nie wpływają na bieg ustawowego terminu (nie zawieszają jego biegu) (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt. II SA/Gd 234/19), natomiast również Sąd nie wziął pod uwagę posiadanej wiedzy przez stronę, co do błędnego pouczenia zastosowanego przez organ, natomiast strona nie skorzystała z tego środka zaskarżenia kierowanego do organu, a bezpośrednio wniosła skargę do WSA, co jednoznacznie wskazuje, iż nie miała zamiaru korzystać z tegoż środka, a jedynie w sposób sztuczny na swoją korzyść chciała wydłużyć termin do złożenia skargi do WSA. Postanowienie o sprostowaniu pouczenia nie wpłynęło negatywnie na możliwość zaskarżenia decyzji do WSA. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji co do istoty sprawy; ewentualnie o zmianę w całości orzeczenia poprzez jego zmianę i odrzucenie skargi; zasądzenie od "organu" na rzecz "skarżącego" kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ złożył oświadczenie, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy, wnosząc o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Pismem z 4 maja 2023 r. organ wyjaśnił, że L. K. nie jest uczestnikiem studiów doktoranckich, gdyż został nadany mu stopień doktora. Ponadto uczestniczył on biernie w całym postępowaniu, oświadczając, że nie będzie wnosił zastrzeżeń odnośnie do rozstrzygnięć Rektora. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest częściowo zasadna. Zauważyć trzeba, że w okolicznościach niniejszej sprawy wraz z wniesioną skargą strona skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Nie budziło również wątpliwości w sprawie, że wcześniej wniesiona skarga została odrzucona prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 11 października 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 373/21 z uwagi na jej wniesienie po upływie terminu przewidzianego w art. 53 § 1 P.p.s.a. Fakt jej wniesienia po terminie nie był kwestionowany przez stronę skarżącą, jednakże wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie organu nie tworzył on również stanu powagi rzeczy osądzonej, bowiem rozstrzygnięcie to ma charakter formalny. Z tego też względu jako niezasadne należało ocenić zarzuty naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 w związku z art. 170 P.p.s.a. (zarzut 1) oraz art. 53 w związku z art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (zarzut 2). Niemniej jednak słusznie zwraca uwagę skarżący kasacyjnie, że złożony wraz z niniejszą skargą wniosek o przywrócenie terminu nie doczekał się prawidłowego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Sąd ten nie ocenił ani jego dopuszczalności w świetle art. 86 – art. 88 P.p.s.a., ani nie rozpoznał go, wydając w tym przedmiocie stosowne postanowienie, które mogło zostać następnie poddane przez strony tego postępowania kontroli instancyjnej (art. 86 § 3 P.p.s.a.). Za nieprawidłowe natomiast należy uznać ogólnikowe odniesienie się do wniosku w uzasadnieniu skarżonego wyroku, bowiem wcześniejsze rozpoznanie skargi należało poprzedzić rozpoznaniem wniosku o przywrócenie terminu. Z tego też względu jako zasadne należało ocenić zarzuty naruszenia art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. (zarzut 3), art. 86 P.p.s.a. (zarzut 4) i art. 194 § 1 pkt 1 P.p.s.a. (zarzut 5). Z tego też względu również na obecnym etapie postępowania jako przedwczesne należało ocenić zarzuty naruszenia art. 106 § 3 i § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 233 K.p.c. (zarzut 6), art. 133 § 1 P.p.s.a. (zarzut 7), art. 3 § 1 i 2 P.p.s.a., art. 1 § 2 P.u.s.a. (zarzut 8) i art. 112 K.p.a., bowiem odnosiły się one do merytorycznej oceny aspektów niniejszej sprawy. W tym stanie sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a. oraz na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.