III OSK 2824/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (sprawozdawca) sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: asystent sędziego Piotr Rzekiecki po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Op 124/23 w sprawie ze skargi P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 lutego 2023 r. nr SKO.40.3265.2022.oś w przedmiocie określenia dopuszczalnego poziomu hałasu oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Op 124/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 lutego 2023 r. nr SKO.40.3265.2022.oś w przedmiocie określenia dopuszczalnego poziomu hałasu, oddalił skargę. U podstaw rozstrzygnięcia Sądu I instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna. Decyzją z dnia 30 września 2022 r. nr BS.6241.1.2021 Starosta [...], działając na podstawie art. 115a ust. 1, 3, 4 i 5 oraz art. 378 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1219 ze zm., dalej: "p.o.ś."), a także art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "k.p.a."): 1) określił P. (dalej: "Parafia"): a) dopuszczalny poziomu hałasu w środowisku, wynoszący dla pory dnia 55 dB, w odniesieniu do terenów podlegających ochronie akustycznej - terenów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej z dopuszczoną zabudową zagrodową, na które oddziałuje dzwon Kaplicy [...] zlokalizowanej w miejscowości [...], b) formę, układ, techniki i termin przedkładania wyników pomiarów, stanowiąc, że: wyniki okresowych pomiarów hałasu w środowisku pochodzącego od dzwonu Kaplicy [...], należy przekazywać Staroście [...] oraz Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska w Opolu w terminie 30 dni od dnia ich przeprowadzenia w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa w zakresie rodzajów, terminów i sposobów prezentacji wyników przeprowadzonych pomiarów. Wskazał nadto, że powyższe wyniki należy ewidencjonować i przechowywać przez okres 5 lat od końca roku, którego dotyczą; 2) zobowiązał Parafię do: a) wykonania działań mających na celu wyciszenie pracy dzwonu Kaplicy [...], gwarantujących dotrzymanie dopuszczalnych poziomów hałasu emitowanego do środowiska, w terminie do 31 grudnia 2022 r., b) wykonania pierwszych pomiarów poziomu hałasu w terminie miesiąca od dnia zakończenia wyżej wymienionych działań i przedłożenia wyników przeprowadzonych pomiarów Staroście [...] oraz Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska w Opolu w terminie 30 dni od dnia przeprowadzenia tych pomiarów. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z przedłożonego raportu wynika, iż w każdym z badanych punktów zostały przekroczone dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku dla pory dnia. W wyniku wniesienia odwołania od powyższej decyzji przez Parafię, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu (dalej: "Kolegium") powołaną decyzją z dnia 15 lutego 2023 r. zreformowało decyzję organu I instancji w ten sposób, że uchyliło pt I.2. oraz pkt II i w tym zakresie umorzyło postepowanie przed organ I instancji, w pozostałej zaś części utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium wskazało, że źródłem emitującym hałas, który negatywnie oddziałuje na tereny sąsiednie jest dzwon, zlokalizowany na wieży kaplicy [...], zlokalizowanej na działce nr [...], stanowiącej własność Parafii [...]. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia co do uwarunkowań prawnych zakwalifikowania powyższego dzwonu jako instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś. Dzwon ten stanowi wskazane w tym przepisie stacjonarne urządzenie techniczne, którego eksploatacja może spowodować emisję, o której mowa w art. 3 pkt 4 lit. b, czyli hałas. W ocenie Kolegium, Parafia [...], jako podmiot posiadający tytuł prawny do terenu, na którym prowadzi instalację jest zakładem w rozumieniu art. 3 pkt 48 p.o.ś. Kolegium podkreśliło także, że ustawodawca w przepisie tym wprowadził legalną definicję zakładu - odrębną od potocznego rozumienia tego słowa, znajdującego swoje odzwierciedlenie w słownikach języka polskiego. Stąd, jak zaznaczył organ odwoławczy, fakt, że kościół (w stanie sprawy: kaplica) wraz z dzwonami nie ma charakteru przemysłowego lub gospodarczego nie stanowi przeszkody dla uznania dzwonów za instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś., zaś kościół (kaplicę) za zakład w rozumieniu art. 3 pkt 48 p.o.ś. Zakładem, w rozumieniu ww. przepisu jest jedna lub kilka instalacji wraz z terenem, do którego prowadzący instalacje posiada tytuł prawny, oraz znajdującymi się na nim urządzeniami. Charakter budynku nie ma w tej sprawie znaczenia prawnego. Biorąc bowiem pod uwagę cele ustawy sformułowane w przepisie art. 6 p.o.ś., chodzi tu o skuteczne podjęcie działań prewencyjnych mających na celu wyeliminowanie lub ograniczenie negatywnego oddziaływania na środowisko, którego cechą jest specyficzne źródło immisji – urządzenie (zespół) techniczne negatywnie oddziałujące na środowisko w stałym układzie przestrzennym, w stałym miejscu. Emitowany przez dzwony kościelne hałas nie stanowi także powszechnego korzystania ze środowiska w rozumieniu art. 2 ust. 2a p.o.ś., bowiem korzystanie ze środowiska (realizowane bez wykorzystania instalacji), będzie mogło być rozumiane jako powszechne, tylko wówczas, gdy będzie pozostawało w związku z zaspokojeniem potrzeb osobistych gospodarstwa domowego, w tym wypoczynku i uprawiania sportu (art. 4 ust. 1 p.o.ś.). Zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego wsi [...], przyjętym uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej w [...] z dnia 7 marca 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Opols. poz. [...] z późn. zm.), obszar, na którym zlokalizowany jest omawiany zakład, zakwalifikowany został jako teren placu publicznego (symbol KPP), a sąsiednie tereny podlegające ochronie akustycznej przeznaczone są pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną z dopuszczeniem zabudowy zagrodowej, oznaczone symbolem 3MN(RM). W otoczeniu przedmiotowego zakładu znajduje się także teren usług komercyjnych handlowych (UKh), jednakże najbliższe otoczenie omawianej instalacji w przeważającej części stanowią tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej z dopuszczeniem zabudowy zagrodowej. Poza tym, zgodnie z § 16 pkt 3 lit. b ww. planu miejscowego w celu ochrony stanu środowiska terenów mieszkaniowych oraz ochrony zdrowia ludzi ustala się następujące wymagania w zakresie dopuszczalnych poziomów hałasu, na podstawie obowiązujących odrębnych przepisów - dla terenów 1MN i 3MN(RM) - jak dla terenów zabudowy mieszkaniowo-usługowej i zabudowy zagrodowej. Z kolei raport z badań i obliczeń hałasu impulsowego w środowisku, związanego z funkcjonowaniem dzwonu na wieży kościoła [...] sporządzony 11 lipca 2022 r., nr 01/07/2022, przez [...] z Laboratorium [...] potwierdza, że źródłem hałasu analizowanego w przedmiotowej sprawie jest dzwon umieszczony na wieży kościoła (ponieważ w raporcie kaplica określana jest jako kościół, stąd odnosząc się do ustaleń raportu Kolegium zachowało tę terminologię) [...], pracujący przez 2 minuty o godz. 600, 1200 i 1800, w dni powszednie i w niedzielę. Dzwonem steruje układ elektroniczny przy wykorzystaniu elektrycznego napędu do poruszania dzwonów. Autor raportu wyjaśnił, że zgodnie z normą PN-EN 1996- 2:1999/A1:2002 (Akustyka - Opis i pomiary hałasu środowiskowego. Zbieranie danych dotyczących sposobu zagospodarowania terenu) dźwięk dzwonów kościelnych zakwalifikowany został do grupy typowych dźwięków impulsowych. Pomiary hałasu impulsowego emitowanego przez dzwon na szczycie budynku kościoła wykonano 7 lipca 2022 r. pomiędzy godz. 11.30 a 12.10 w trzech punktach pomiarowych na granicy działek, tj. [...]. Teren, na którym znajdują się punkty pomiarowe jest płaski, stąd żadne formy terenowe nie stanowiły przeszkody dla fali akustycznej na odcinku źródło - odbiornik. Otoczenie punktów pomiarowych od strony źródła stanowi teren utwardzony kostką brukową lub asfaltem. Pomiędzy P1, a źródłem dźwięku znajduje się zbiornik wodny stanowiący powierzchnię odbijającą się dla dźwięku oraz niewielką ilość nasadzeń niskiej roślinności. W otoczeniu źródła hałasu znajdują się tereny mieszkaniowe, najbliższa zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna znajduje się w kierunku wschodnim w odległości około 10 m od elewacji kościoła i 22 m od źródła hałasu, zaś po stronie północnej - w odległości około 18 m od źródła hałasu, w kierunku południowym - około 55 m, a w kierunku zachodnim - około 59 m. W czasie pomiarów dzwon bił przez 120 sekund, czas bicia dzwonu w dni powszednie również wynosi po 2 minuty trzy razy w ciągu doby, co daje łącznie 4 minuty w ośmiogodzinnym czasie odniesienia. Analizę wyników badań przeprowadzono zgodnie z wdrożonymi w ramach systemu zarządzania PN-EN ISO/TEC 17025:2018 procedurami oraz instrukcją określania niepewności pomiarowej. Na terenie, na którym zlokalizowano punkty pomiarowe, oznaczonym w planie miejscowym symbolem 3MN(RM), obowiązują standardy akustyczne określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku, wynoszące dla terenów zabudowy mieszkaniowo-usługowej i zabudowy zagrodowej - 55 dB dla pory dnia i 45 dB dla pory nocy. Autor opinii wyjaśnił, iż pomiary i obliczenia wykonał odpowiednio do metodyki referencyjnej określonej w załączniku nr 8 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 7 września 2021 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji (Dz. U. poz. 1710 z późn. zm. - § 9 ust. 3 tego rozporządzenia). Zastosował metodę pomiaru ekwiwalentnego poziomu dźwięku ze składowymi impulsowymi oraz użył przyrządów pomiarowych zgodnie z metodyką referencyjną określoną w załączniku nr 8, a jednocześnie spełniających wymagania określone w rozdziale C załącznika nr 7. Na bieżąco monitorował warunki meteorologiczne panujące na terenie badania oraz uwzględnił tło akustyczne występujące w tym środowisku; dokonał bowiem jego pomiaru bezpośrednio przed uruchomieniem dzwonów. Badanie hałasu impulsowego przeprowadzono zgodnie ze strategią 2 opisaną w punkcie 4.1.2 zmiany do polskiej normy PN-ISO 1996-2:1999/A1:2002 Akustyka. Opis i pomiary hałasu środowiskowego zbieranie danych dotyczących sposobu zagospodarowania terenu, tj. ze względu na brak możliwości oddzielnego pomiaru i identyfikacji hałasu impulsowego dzwonu, wyznaczenie wskaźników poziomu hałasu przeprowadzono w oparciu o pomiary równoważnego poziomu ciśnienia akustycznego. Ustalony w efekcie opisanego wyżej procesu obliczenia poziom hałasu przekroczył dopuszczalną dla wyznaczonych punktów pomiarowych wartość standardu akustycznego, wynoszącą 55 dB, tj. w punkcie P2 o 3,8 dB i w punkcie P3 o 12,8 dB, natomiast w punkcie P1 poziom hałasu nie przekroczył dopuszczalnej wartości. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji orzekł bez podstawy prawnej – w pkt II decyzji – o zobowiązaniu Parafii do wykonania działań mających na celu wyciszenie pracy dzwonu kaplicy (w określonym terminie wraz z obowiązkiem przeprowadzenia poziomu hałasu oraz przedłożenia wyników tych pomiarów). Norma art. 115a ust. 1, 3 i 4 p.o.ś. daje organowi ochrony środowiska podstawę do ustalenia dopuszczalnego poziomu hałasu oraz określonych wymagań, wśród których brak jest możliwości nałożenia obowiązku wykonania działań mających na celu wyciszenie pracy dzwonu kaplicy, jak to orzekł organ. Oczywistym jest, że na mocy decyzji określającej dopuszczalny poziom hałasu, strona, do której skierowane jest to rozstrzygnięcie winna podjąć działania mające na celu doprowadzenie do stanu, w którym dzwon przedmiotowej kaplicy będzie emitował do środowiska hałas na poziomie dopuszczonym przez przepisy prawa dla terenów chronionych akustycznie – w okolicznościach sprawy 55 dB dla terenów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej z dopuszczoną zabudową zagrodową. Żaden przepis p.o.ś. nie daje jednak podstaw organowi do nakładania obowiązku wykonania określonych działań. W skardze wywiedzionej przez Parafię do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na powyższą decyzję Kolegium zarzucono naruszenie wskazanych przepisów k.p.a. oraz p.o.ś. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku WSA podzielił stanowisko organów, że Kościół – może być uznany za "zakład" w rozumieniu art. 3 pkt 48 p.o.ś. WSA zauważył, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie był zakaz używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających; taki zakaz nie został sformułowany w wydanych decyzjach a wyłącznie kwestia odnosząca się emitowanego przez dzwony Parafii hałasu. Art. 157 ust. 2 p.o.ś., wyłączający możliwość ustanowienia względem instalacji lub urządzeń znajdujących się w miejscach kultu religijnego ograniczenia, co do czasu funkcjonowania instalacji lub korzystania z urządzeń, z których emitowany hałas może negatywnie oddziaływać na środowisko, nie mógł być brany pod uwagę, bowiem ograniczenie takie następuje w drodze uchwały właściwej rady gminy, a w niniejszej sprawie źródłem obowiązku skarżącej jest decyzja wydana na podstawie art. 115a ust. 1 p.o.ś. Mając na względzie cele ustawy sformułowane w przepisie art. 6 p.o.ś., chodzi tu o skuteczne podjęcie działań prewencyjnych mających na celu wyeliminowanie lub ograniczenie negatywnego oddziaływania na środowisko, którego cechą jest specyficzne źródło immisji - urządzenie (zespół) techniczne negatywnie oddziaływujące na środowisko w stałym układzie przestrzennym, w stałym miejscu. W ocenie Sądu I instancji w sprawie nie doszło też do naruszenia przepisów Konkordatu między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318). Zaskarżona decyzja nie ogranicza swobody i wolności sprawowania kultu religijnego, ponieważ dotyczy wyłącznie dopuszczalnych poziomów hałasu wydawanego przez dzwony, limitując je na poziomie wynikającym z przepisów powszechnie obowiązujących, bez ograniczeń co do możliwości praktykowania kultu religijnego. Decyzja taka nie będzie dotyczyć wolności kultu religijnego, lecz wyłącznie dopuszczalnych poziomów hałasu wydawanego przez dzwony kościelne zgodnie z art. 112- 115a p.o.ś. Skargę kasacyjną od powołanego wyroku wywiodła Parafia, zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: 1. art. 115 a ust. 1,3,4 i 5 p.o.ś w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., skutkujące nieuchyleniem decyzji określającej dopuszczalne poziomy hałasu, podczas gdy skarżący wskazuje, iż dzwony kościelne nie stanowią instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś., zaś kościół nie jest zakładem w rozumieniu art. 3 pkt 48 p.o.ś. a w konsekwencji emisja dźwięku pochodzącego z dzwonu kaplicy nie podlega przepisom p.o.ś., 2. art. 3 pkt 6 p.o.ś. w zw. z art. 145§1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., skutkujące nieuchyleniem decyzji określającej dopuszczalne poziomy hałasu wobec przyjęcia, że dzwon kościelny stanowi "instalację" w rozumieniu tegoż przepisu, podczas gdy dzwon kościelny nie wypełnia definicji instalacji i stacjonarnego urządzenia technicznego, którego eksploatacja może spowodować emisje, 3. art. 3 pkt 48 p.o.ś. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., skutkujące nieuchyleniem decyzji określającej dopuszczalne poziomy hałasu poprzez przyjęcie, że kościół jest "zakładem" w rozumieniu tegoż przepisu, podczas gdy Parafia nie wypełnia definicji zakładu wskazanego w p.o.ś., 4. art. 156 ust. 1 i ust. 2 p.o.ś. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., skutkujące nieuchyleniem decyzji określających dopuszczalne poziomy hałasu poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że dźwięk tradycyjnych dzwonów kościoła nie stanowi elementu kultu religijnego towarzyszącego uroczystościom religijnym, podczas gdy dźwięk dzwonów kościelnych stanowi element kultu religijnego towarzyszącego uroczystościom religijnym, a nadto dźwięk dzwonów kościelnych powiązany jest z normalnym funkcjonowaniem miejsc kultu religijnego, jakim są kościoły w Polsce, 5. art. 5 i art. 8 ust. 1 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisanego w Warszawie w dniu 28 lipca 1993 r. (Dz.U.1998.51.318), poprzez uznanie Parafii za "zakład" w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś., zaś dzwony kościelne za "instalację" w rozumieniu art. 3 pkt 48 p.o.ś., a w konsekwencji poprzez ograniczenie swobody i wolności sprawowania kultu religijnego, który zgodnie z ww. postanowieniami winien być zapewniony Kościołowi Katolickiemu bez względu na obrządek, poprzez swobodne i publiczne pełnienie misji, 6. art. 53 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, poprzez naruszenie wolności o charakterze osobistym, a mianowicie wolności sumienia i wolności religii, poprzez wydanie decyzji przedmiocie określenia dopuszczalnego poziomu hałasu, tym samym ograniczenie prawa do uzewnętrzniania publicznie religii przez uprawianie kultu, modlitwy i uczestniczenie w obrzędach, w trakcie których wierni wykorzystują dzwony kościelne. Ponadto Parafia zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., w zw. z art. 81 a § 1 k.p.a., w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., skutkujące nieuchyleniem decyzji określającej dopuszczalne poziomy hałasu poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w szczególności nieuwzględnienie interesu społecznego, wartości jakim jest wolność sumienia i religii, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, w szczególności niewyjaśnienie dlaczego dzwony kościelne stanowią instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś., a Parafia stanowi zakład w rozumieniu art. 3 pkt. 48 p.o.ś., co w konsekwencji przesądziło o możliwości zastosowania art. 115a p.o.ś. Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów obu instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarga kasacyjna zawiera uzasadnienie zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Chybione okazały się zarzuty naruszenia prawa materialnego. Zgodnie z art. 115a ust. 1 i ust. 3 p.o.ś., w przypadku stwierdzenia przez organ ochrony środowiska, na podstawie pomiarów własnych, pomiarów dokonanych przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska lub pomiarów podmiotu obowiązanego do ich prowadzenia, że poza zakładem, w wyniku jego działalności, przekroczone są dopuszczalne poziomy hałasu, organ ten wydaje decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu; za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu uważa się przekroczenie wskaźnika hałasu LAeq D lub L Aeq N (ust. 1). W decyzji, o której mowa w ust. 1, określa się dopuszczalne poziomy hałasu poza zakładem przy zastosowaniu wskaźników hałasu LAeqD i LAeqN w odniesieniu do rodzajów terenów, o których mowa w art. 113 ust. 2 pkt 1, na które oddziałuje zakład (ust. 3). Zaznaczyć przy tym trzeba, że rodzaje terenów chronionych przed hałasem, dla których ustala się w drodze decyzji dopuszczalne poziomy hałasu, określa art. 113 ust. 2 pkt 1 p.o.ś. Są to tereny przeznaczone: pod zabudowę mieszkaniową, pod szpitale i domy opieki społecznej, pod budynki związane ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, na cele uzdrowiskowe, na cele rekreacyjno-wypoczynkowe, na cele mieszkaniowo-usługowe. Mając na względzie podniesione w skardze zarzuty i ich uzasadnienie należy wskazać, że zakres koniecznych ustaleń do zastosowania przepisu art. 115a ust. 1 P.o.ś. wskazuje ten przepis, w którym prawodawca używa pojęcia "zakładu" oraz "przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu". W orzecznictwie sądów administracyjnych akceptowany jest pogląd, według którego budynek kościoła bądź kaplicy może być uznany za zakład w rozumieniu art. 3 pkt 48 p.o.ś. Zgodnie z tym przepisem przez zakład rozumie się jedną lub kilka instalacji wraz z terenem, do którego prowadzący instalacje posiada tytuł prawny, oraz znajdującymi się na nim urządzeniami. Charakter budynku nie ma w tym przypadku znaczenia prawnego. Ponadto, przyjmuje się, że instalacją jest działające w nich (zakładach) nagłośnienie (por. wyrok NSA z dnia 3 lipca 2018 r., sygn. II OSK 1772/16, LEX nr 2537333). Zaznaczyć trzeba, że p.o.ś. posługuje się również pojęciem "urządzenia", przez które rozumie się niestacjonarne urządzenie techniczne, w tym środki transportu (art. 3 pkt 42). Z kolei zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 3 pkt 6 p.o.ś. instalacjami są: a) stacjonarne urządzenie techniczne, b) zespół stacjonarnych urządzeń technicznych powiązanych technologicznie, do których tytułem prawnym dysponuje ten sam podmiot i położonych na terenie jednego zakładu, c) budowle niebędące urządzeniami technicznymi ani ich zespołami, których eksploatacja może spowodować emisję. Elementem rozróżnienia pojęcia "instalacji" od "urządzenia" jest ich stacjonarność lub jej brak. Jako instalację należy zakwalifikować wytworzone przez człowieka mechanizmy lub zespoły mechanizmów, przyrządy i maszyny, służące do wykonania określonych czynności, ułatwiające pracę lub wykonujące określoną pracę (por. Uniwersalny Słownik Języka Polskiego, PWN, 2006, s. 275). W tym rozumieniu dzwony są instalacją, co rodzi ten skutek, że emisja ich dźwięku będzie podlegała rygorom p.o.ś. Dzwon kaplicy [...], aby realizować swoją podstawową, tj. generować dźwięk, musi być w odpowiedni sposób umieszczony, zamontowany oraz wprawiany w ruch. Całość tworzy stacjonarne urządzenie techniczne, a więc instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś. W konsekwencji Parafia, jako podmiot posiadający tytuł prawny do terenu, na którym prowadzi instalację jest zakładem w rozumieniu art. 3 pkt 48 p.o.ś. Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 156 ust. 1 i 2 p.o.ś. Zgodnie z art. 156 ust. 1 p.o.ś. zabrania się używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach miast, terenach zabudowanych oraz na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe. Przepis ten określa, wynikający z mocy prawa, generalny zakaz używania instalacji i urządzeń nagłaśniających w miejscach publicznych. Zakaz ten nie wymaga indywidualizacji w formie decyzji administracyjnej, ma on charakter powszechny, to znaczy, że dotyczy każdego podmiotu używającego wskazanych urządzeń na terenach określonych w przepisie oraz wszelkiego typu instalacji czy urządzeń nagłaśniających. Z kolei według art. 156 ust. 2 p.o.ś., przepisu ust. 1 nie stosuje się do okazjonalnych uroczystości oraz uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym, imprez sportowych, handlowych, rozrywkowych i innych legalnych zgromadzeń, a także podawania do publicznej wiadomości informacji i komunikatów służących bezpieczeństwu publicznemu. Z powyższego wynika, że zgodnie z art. 156 ust. 2 p.o.ś., zakaz stosowania instalacji nagłaśniającej określony w art. 156 ust. 1 p.o.ś. nie dotyczy uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym. W odniesieniu do tej części art. 156 ust. 2 p.o.ś., która mówi o "uroczystościach i imprezach związanych z kultem religijnym" przepis ten jest uznawany za wyraz gwarancji Państwa w stosunku do swobody sprawowania i organizowania kultu religijnego - odniesieniu do kościoła katolickiego wynikający z Konstytucji, ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2023 r. poz. 265); ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1966 z późn. zm.) oraz Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską z dnia 28 lipca 1993 r. (Dz. U. Nr 51, poz. 318). Przepis ten, jako wyjątek od reguły, nie może być jednak stosowany rozszerzająco i uznawany jako wyłączenie regulacji art. 112 – 115a p.o.ś. Oznacza to w konsekwencji, że używane instalacje nagłaśniające w kościołach i kaplicach, w ich codziennym funkcjonowaniu, muszą spełniać dopuszczalne prawem normy hałasu. Nietrafnie też zarzuca skarga naruszenie przepisów art. 5 i 8 ust. 1 Konkordatu między Stolicą Apostolską, a Rzecząpospolitą Polską (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318). Zaskarżona decyzja nie ogranicza swobody i wolności sprawowania kultu religijnego, ponieważ dotyczy wyłącznie dopuszczalnych poziomów hałasu wydawanego przez dzwony kościelne, limitując je na poziomie wynikającym z przepisów powszechnie obowiązujących, bez ograniczeń co do możliwości praktykowania kultu religijnego. Decyzja taka nie dotyczy wolności kultu religijnego, lecz wyłącznie dopuszczalnych poziomów hałasu wydawanego przez dzwon kaplicy zgodnie z art. 112 - 115a p.o.ś. Zaskarżona decyzja nie wprowadza żadnego zakazu w zakresie wykonywania kultu religijnego, a jedynie określa dopuszczalny poziom hałasu emitowanego przez dzwon, w celu dostosowania natężenia dźwięku do przepisów prawa ochrony środowiska. Podkreślenia wymaga, że Konstytucja w art. 86 nakłada na każdego obowiązek dbałości o stan środowiska, ale jednocześnie nakłada na każdego odpowiedzialność, kto swoim postępowaniem, zachowaniem przyczynia się do jego pogorszenia. Każdy, komu zagraża szkoda w wyniku bezprawnego oddziaływania na środowisko może żądać od sprawcy przywrócenia stanu zgodnego z prawem, jak również zaprzestania działalności zagrażającej środowisku. Z analogicznych powodów uznać należało za chybiony zarzut naruszenia art. 53 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie wolności sumienia i wolności religii. Powtórzyć należy ponownie, że kwestionowana decyzja dotyczy jedynie dopuszczalnych norm hałasu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sposób przeprowadzenia pomiarów oraz zmierzone wartości poziomów dźwięku nie budzą wątpliwości w zakresie prawidłowości ich przeprowadzenia i odpowiadają metodyką wymogom obowiązujących przepisów. Jednocześnie podkreślić należy, że skarżąca w toku postępowania administracyjnego skutecznie nie podważyła wyników tych pomiarów. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych nie zasługuje na uwzględnienie zarzut niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i braku podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Niezasadny jest też zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej i związanej z nią zasadą swobodnej oceny dowodów. Przyjęta w sprawie faktyczna podstawa rozstrzygnięć ustalona została z uwzględnieniem wymogów wynikających z przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd zasadnie uznał, że organ ustalił wszystkie istotne do załatwienia sprawy okoliczności faktyczne i prawne, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ma walor kompletności, zaś jego ocena nie nosi znamion dowolności. Na gruncie reguł i norm procesowych wyprowadził logicznie uprawnione i merytorycznie trafne wnioski. Zasadnie też ocenił, że organ prawidłowo uzasadnił na jakiej podstawie określił dopuszczalne poziomy hałasu poza terenem Rzymskokatolickiej Parafii [...], wyrażone równoważnym poziomem hałasu w porze dnia – LaeqD = 55 dB. Brak było przy tym jakichkolwiek wątpliwości, które uzasadniałaby zastosowanie art. 7a § 1 k.p.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.