III OSK 2616/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku M.I. o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza, sędziego NSA Mirosława Wincenciaka i sędziego NSA Teresy Zyglewskiej w sprawie ze skargi kasacyjnej M.I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. akt III SA/Gd 166/23 w sprawie ze skargi M.I. na postanowienie Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 2 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki w decyzji postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 15 czerwca 2023 r., III SA/Gd 166/23, po rozpoznaniu skargi M.I. (dalej: "skarżąca") na postanowienie Rektora Uniwersytetu [...] z 2 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki w decyzji o skreśleniu z listy doktorantów, skargę oddalił. Skarżąca wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzeniem z 3 marca 2026 r. skierowała sprawę do rozpoznania na rozprawie 28 maja 2026 r. Jako skład orzekający wyznaczeni zostali: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (przewodniczący, sprawozdawca), sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz, sędzia delegowany WSA Maciej Kobak, a także sędzia zastępca: sędzia NSA Teresa Zyglewska. Pismem z 20 marca 2026 r. skarżąca złożyła wnioski o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza, sędziego NSA Mirosława Wincenciaka oraz sędziego NSA Teresy Zyglewskiej od orzekania w niniejszej sprawie. Uzasadniając wniosek o wyłączenie sędziego NSA Mirosława Wincenciaka i sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza skarżąca wskazała, że skład sądu nie odpowiada kryteriom niezawisłości sędziowskiej, w związku z udziałem w procedurze powołań tzw. nowej KRS, która po reformie z 2017 roku utraciła niezależność. Argumentując wniosek o wyłączenie sędziego zastępcy sędziego NSA Teresy Zyglewskiej skarżąca wskazała, że wnosi o jej wyłączenie z uwagi na to, że w sprawie o przyznanie pomocy prawnej nie uwzględniła faktu, że sprzeciw został złożony w terminie, czym pozbawiono skarżącą pomocy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wnioski skarżącej o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza, sędziego NSA Mirosława Wincenciaka i sędziego NSA Teresy Zyglewskiej od orzekania w niniejszej sprawie nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W związku z tym, że względne przesłanki wyłączenia nie zostały określone w sposób wyczerpujący, to przyjmuje się, że przepis ten odnosi się do istnienia okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, czyniąc go potencjalnie podejrzanym o brak obiektywizmu przy jej rozpoznawaniu (tzw. iudex suspectus). Okoliczności te związane są zarówno z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem, ale mogą też wynikać z zewnętrznych i wewnętrznych uwarunkowań, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (przez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Celem art. 18 i 19 p.p.s.a. jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (por. wyrok TK z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04). Odnosząc się do okoliczności wskazanych przez skarżącą należy podkreślić, że powołanie na stanowisko sędziego NSA na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w oparciu o regulację ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), nie może być przesłanką uzasadniającą wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie do zaakceptowania jest interpretacja przyjęta przez skarżącą, w wyniku której należałoby uznać, że sędzia nominowany na wniosek tak ukształtowanej KRS nie posiada "in genere" przymiotu bezstronności niezbędnego do orzekania w każdej rozpoznawanej przez niego sprawie. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na dokładną treść art. 19 p.p.s.a. in fine, z którego jasno wynika, że okoliczności na podstawie których wnioskuje się o wyłączenie sędziego muszą świadczyć o braku bezstronności sędziego "(...) w danej sprawie". Tym samym podniesienie kwestii nieprawidłowości w procesie powołania danego sędziego nie może stanowić wystarczającej podstawy wyłączenia go od rozpoznania konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej. Taka okoliczność nie jest związana z indywidualną oceną zachowania sędziego co do jego bezstronności i niezawisłości. Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r., I OSK 1917/18, w którym wskazał, iż "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a. W literaturze przyjmuje się, że samo występowanie sytuacji uzasadniającej w jakimś stopniu podejrzenie sędziego o stronniczość może stanowić przyczynę jego wyłączenia ze sprawy" (por. J.P. Tarno, Wyłączenie sędziego w postępowaniu sądowo administracyjnym, s. 233). Jednocześnie przyjęcie, że subiektywne przeświadczenie wnioskującego o braku obiektywizmu sędziego może skutkować wyłączeniem sędziego od rozpoznania sprawy, prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (por. postanowienie NSA z 14 czerwca 2012 r., I OZ 420/12). Wyłączenie sędziego nie powinno zatem następować automatycznie, a w każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile wskazane okoliczności mają wpływ na bezstronność sędziego. W kontekście podniesionych okoliczności trzeba też zaznaczyć, że wątpliwości co do bezstronności i niezawisłości sędziego muszą mieć charakter realny, a nie potencjalny (por. wyrok NSA z 10 marca 2026 r., III OSK 2706/24; wyrok NSA z 8 marca 2023 r., II OSK 620/20). Dopiero wystąpienie konkretnej sytuacji, która prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności, w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, będzie mogło stanowić materialną podstawę do rozważania odsunięcia danego sędziego od udziału w procesie wyrokowania. Warto nadmienić, że podobne stanowisko zajął Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który w wyroku z 9 lipca 2020 r. V. versus L., C-272/19 (ECLI:EU:C:2020:535), w punkcie 54 wskazał, że: "co się tyczy warunków mianowania sędziego orzekającego w sądzie odsyłającym, należy na wstępie przypomnieć, że sam fakt, iż władze ustawodawcze lub wykonawcze uczestniczą w procesie mianowania sędziego nie może prowadzić do powstania zależności sędziego od tych władz ani do wzbudzenia wątpliwości co do jego bezstronności, jeśli po mianowaniu zainteresowany nie podlega żadnej presji i nie otrzymuje instrukcji w ramach wykonywania swoich obowiązków" (por. wyrok z 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C-585/18, C-624/18 i C-625/18, EU:C:2019:982, pkt 133 i przytoczone tam orzecznictwo]. Potwierdzeniem tej linii orzeczniczej jest także ostatni z wyroków TSUE w sprawie C521/21 z 24 marca 2026 r., odnoszący się do polskiego wymiaru sprawiedliwości, z którego jednoznacznie wynika, że sam fakt powołania sędziego przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w oparciu o regulację ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3) nie oznacza, że nie stanowi on "niezawisłego i bezstronnego sądu" w rozumieniu prawa Unii. W rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania, nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sędziowskiej. Skarżąca nie wyjaśniła, w jaki sposób kwestia ta mogłaby znaleźć przełożenie na bezstronność sędziów, o wyłączenie których wnioskuje. Odnosząc się do wyłączenia sędziego NSA Teresy Zyglewskiej, podkreślić należy, że fakt wydawania przez sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie orzeczeń nie po myśli skarżącego, nie może stanowić przesłanki do uznania, że sędzia ten powinien zostać wyłączony od rozpoznawania określonej sprawy. Wskazać należy, że zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie przyjmuje się, że wyłączenie sędziego nie może nastąpić na skutek tylko subiektywnego przeświadczenia strony, co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, nieobiektywnie czy stronniczo (por. postanowienie NSA z 15 marca 2012 r., II GZ 86/12, postanowienie NSA z 23 lutego 2012 r., II OZ 103/12). Zarzuty dotyczące niewłaściwego, zdaniem skarżącego, sposobu orzekania sędziego mogą być podnoszone w ramach przysługujących środków zaskarżenia, nie stanowią natomiast przesłanki do wyłączenia sędziego. Tego rodzaju okoliczności, jako niepoparte żadnymi dowodami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wskazanego sędziego, nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny na które wskazują art. 18 i 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sąd od rozpoznawania jego sprawy, ale okoliczność spośród przewidzianych ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z 15 marca 2016 r., I OZ 203/16). Nadmienić należy także, że z oświadczeń złożonych w niniejszej sprawie przez sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza, sędziego NSA Mirosława Wincenciaka i sędziego NSA Teresę Zyglewską wynika, że nie zachodzą w stosunku do nich żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie. Prawdziwość tych oświadczeń nie budzi wątpliwości. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza, sędziego NSA Mirosława Wincenciaka i sędziego NSA Teresy Zyglewskej od orzekania w sprawie III OSK 2616/23.