III OSK 2590/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Sławomir Pauter Protokolant: starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 399/22 w sprawie ze skargi J.D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 15 marca 2022 r., nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia potwierdzającego fakt pracy w gospodarstwie rolnym oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 399/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, w sprawie ze skargi J.D. (dalej także jako: "strona skarżąca", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej także jako: "Kolegium", "SKO", "organ II instancji", "organ odwoławczy") z dnia 15 marca 2022 r., nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia: oddalił skargę. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: Dnia 3 lutego 2021 roku do Burmistrza [...] (dalej także jako: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji", "organ I instancji") wpłynął wniosek skarżącego o wydanie zaświadczenia potwierdzającego fakt jego pracy w charakterze domownika w gospodarstwie rolnym ojca w okresie od dnia 5 listopada 1991 roku do dnia 2 października 1994 roku, tj. od ukończenia 16 roku życia do czasu podjęcia studiów wyższych. Skarżący nadto podał, że stale pracował w gospodarstwie rolnym nie będąc związany stosunkiem pracy. Pracę w gospodarstwie rolnym łączył z nauką w szkole ponadpodstawowej, która miała siedzibę w [...]. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2022 roku, po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu wydania zaświadczenia potwierdzającego pracę w charakterze domownika w gospodarstwie rolnym jego ojca w okresie od 5 listopada 1991 r. do 2 października 1994 r. W uzasadnieniu Burmistrz podał, że po przeprowadzeniu kwerendy posiadanych ewidencji i rejestrów nie może wystawić wnioskodawcy zaświadczenia o żądanej treści. Posiadane przez organ rejestry poświadczające ubezpieczenie społeczne rolników w 1993 roku zostały przekazane Placówce Terenowej Kasy Ubezpieczenia Społecznego w [...]. Z kolei dokumenty takie jak deklaracje podatkowe, decyzje wymiarowe na podatek rolny i od nieruchomości za lata 1991 – 1994 zostały wybrakowane w 2002 i 2004 r., na podstawie pozwoleń Archiwum Państwowego w [...]. Dokumenty dotyczące dzierżawy gruntów gminnych zostały natomiast wybrakowane na podstawie zezwolenia z dnia 24 grudnia 2013 r. Ponadto z danych rejestru mieszkańców wynika, że wnioskodawca był zameldowany na pobyt stały w latach 1991 – 1994 przy ul. [...] w [...], wspólnie z ojcem. Z kolei według danych zawartych w kartach gospodarstw zarchiwizowanych w Archiwum Zakładowym Urzędu Miejskiego w [...], wynika że I.D. posiadał na własność w latach 1991 – 1994 grunty o powierzchni [...] ha co stanowiło [...] ha przeliczeniowego. Jednocześnie podniesiono, że w świetle obowiązujących przepisów organ nie może dokonywać nowych ustaleń faktycznych i prawnych. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie odmawiające wydania zaświadczenia wskazując, że nie zgadza się z interpretacją mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa, dokonaną przez organ. Uważa, że organ ten jest jedynym właściwym do wydania zaświadczenia z jego wniosku. Zarzucił, że odsyłanie do pracodawcy lub ZUS, bądź KRUS jest pozbawione podstaw prawnych i jest dalece niesłuszne, zwłaszcza w przypadku wielości pracodawców, przed którymi świadkowie mieliby złożyć odrębne zeznania, a przede wszystkim, gdy siedziby pracodawców są znacznie oddalone od miejsc zamieszkania świadków. Postanowieniem z dnia 15 marca 2022 r. organ odwoławczy (SKO) utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu swojego stanowiska Kolegium, po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy wywiodło, że podstawą materialnoprawną zaskarżonego postanowienia jest ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (j.t. Dz. U. z 1990 r., Nr 54, poz. 310) (dalej ustawa o wyliczaniu okresów pracy). Kolegium zacytowało i omówiło następnie treść art. 1 i 3 ustawy. Kolegium wywiodło następnie, że podstawą procesową postanowienia są przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.). Organ przytoczył następnie i omówił brzmienie art. 217 i 218 k.p.a. W nawiązaniu do powyższego Kolegium wywiodło że przedmiot postępowania o wydanie zaświadczenia jest wąski i ma specyficzny charakter. Nie obejmuje kompetencji do orzekania przez organ w danej sprawie administracyjnej, tj. ustalania praw lub obowiązków administracyjnoprawnych podmiotów prawa, lecz sprowadza się wyłącznie do poświadczenia faktów lub stanów prawnych. Pismem z dnia 27 kwietnia 2022 r. skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wywiódł skarżący i wniósł o uchylenie w całości postanowienia SKO z dnia 15 marca 2022 r. oraz poprzedzającego je postanowienia Burmistrza z dnia 11 stycznia 2022 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał, m.in., że postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ I instancji zainicjowane wnioskiem o wydanie zaświadczenia w trybie art. 218 § 2 k.p.a. zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zatem zgodny z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu pierwszej instancji organ dołożył należytej staranności w wykazaniu, że rzeczywiście nie posiada dokumentów umożliwiających mu wydanie żądanego zaświadczenia. Należy również podkreślić, że fakt dysponowania danymi, dotyczącymi powierzchni gospodarstwa oraz zameldowania skarżącego w lokalu znajdującym się na terenie tego gospodarstwa nie pozwalał na stwierdzenie, że osoba zainteresowana pracowała w gospodarstwie rolnym, nie dawał zatem podstawy do wydania żądanego zaświadczenia. Organ odwoławczy słusznie uznał, że możliwość przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w koniecznym zakresie przed wydaniem zaświadczenia nie może prowadzić do tworzenia podstawy faktycznej lub prawnej do wystawienia zaświadczenia. Innymi słowy niedopuszczalne jest gromadzenie w tym postępowaniu materiału dowodowego, np. zeznań świadków, mającego służyć wydaniu zaświadczenia określonej treści, czego domaga się skarżący, ponieważ treść zaświadczenia powinna opierać na posiadanych już przez organ rejestrach, ewidencjach i innych zbiorach danych. Słusznie zatem organy obu instancji przyjęły, że postępowanie wyjaśniające nie może służyć ustaleniu określonego stanu faktycznego, który nie wynika z danych zgromadzonych przez organ. W sytuacji zatem, gdy organ nie dysponował danymi odnoszącymi się do skarżącego, które pozwalałyby na potwierdzenie jego pracy w gospodarstwie rolnym od 5 listopada 1991 r. do 2 października 1994 r. zasadne było wydanie postanowienia odmawiającego wydania zaświadczenia o żądanej treści. Organ, wobec braku danych zawartych w rejestrach, ewidencjach i innej dokumentacji urzędu gminy, był zobowiązany do wydania postanowienia odmownego. Wbrew zarzutom skargi, stwierdzić należy, że organ administracji ustalił należycie wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, stosownie do art. 7 i art. 8 czemu dał wyraz w uzasadnieniu swego postanowienia, którego treść spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 w związku z art. 126 k.p.a. Zaskarżone postanowienie organu, nie jest obciążone wadami procesowymi wskazanymi przez Skarżącego, które sprowadzić można w istocie do braku przeprowadzenia zadanych przez Skarżącego czynności dowodowych. Organ związany zasadą legalności (art. 6 k.p.a.) działał w granicach określonych prawem. Powtórzyć należy, że organ prowadząc postępowanie wyjaśniające poprzedzające rozstrzygniecie wniosku dotyczącego wydania zaświadczenia, nie był uprawniony do poszukiwania nowych dowodów, sięgania po nowe nie znajdujące się już w jego dyspozycji źródła dowodowe. Nie jest dopuszczalne dokonywanie, w trybie dotyczącym wydawania zaświadczeń, jakichkolwiek ustaleń faktycznych i ocen prawnych nie wynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wywiódł skarżący zaskarżając go w całości i zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu: 1) w trybie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, a to: a. art. 151 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym, jaki wypływa z akt sprawy i bezzasadne oddalenie skargi, podczas gdy organy obu instancji dopuściły się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia innych przepisów postępowania, niż dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby nie zostało popełnione, to osnowa wyroku byłaby odmienna – zamiast oddalenia skargi nastąpiłoby jej uwzględnienie; b. art. 141 § 4 p.p.s.a., wobec braku dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy uzasadnienie wyroku nie zawiera jasnego stanowiska Sądu co do stanu faktycznego i stanu prawnego przyjętego za podstawę skarżonego rozstrzygnięcia. Brak odniesienia się przez Sąd do wszystkich podniesionych w skardze zarzutów naruszenia prawa i nie przywołanie wszystkim mogących mieć zastosowanie w sprawie przepisów prawa oznacza, że Sąd nie wyjaśnił podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co skutkuje niemożliwością dokonania kontroli instancyjnej orzeczenia. Tego rodzaju uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż prawidłowości rozstrzygnięcia nie można zweryfikować, a zarzut jego dowolności w tej sytuacji jest usprawiedliwiony. Zarzut ten uzasadnia także praktyka Sądu nie budząca zaufania strony do postępowania sądowoadministracyjnego; c. art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 2072 z późn. zm.; dalej: p.u.s.a.) w związku z art. 151 P.p.s.a., art. 217 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, (tekst jednolity; Dz. U. z 2021 r. poz. 734 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych odnośnie do treści żądania skarżącego. Uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w konsekwencji jego popełnienia Sąd orzekł o oddaleniu skargi, podczas gdy powinien ją uwzględnić wobec faktu, że żądanie strony dotyczyło załatwienia sprawy potwierdzenia jej stażu pracy w gospodarstwie rolnym, odmiennie niż to przyjął Sąd – tylko i wyłączenie wydania zaświadczenia o żądanej treści; 2) w trybie art. 174 pkt 1 p.p.s.a, naruszenie prawa materialnego, poprzez niewłaściwie zastosowanie i pominięcie przy orzekaniu przepisów: a. art. 7 k.p.a., przez zaakceptowanie przez Sąd jako zgodnego z prawem niepodjęcia przez organy administracji publicznej wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy wydania zaświadczenia skarżącemu; b. art. 12 § 1 k.p.a., przez zaakceptowanie przez Sąd jako zgodnego z prawem nie wykazania się przez organy administracji publicznej w zakresie konieczną w okolicznościach sprawy wydania zaświadczenia skarżącemu wnikliwością i rzetelnością; c. art. 8 k.p.a., przez zaakceptowanie przez Sąd jako zgodnego z prawem prowadzenia postępowania w sprawie wydania zaświadczenia w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej i prezentowania w sprawie odmiennych stanowisk, odbiegających od dotychczasowej praktyki administracyjnej; d. art. 218 § 2 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a., przez zaakceptowanie przez Sąd jako zgodnego z prawem zaniechania podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w sytuacji kiedy konieczne było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego poprzedzającego załatwienie sprawy wydania zaświadczenia skarżącemu przez odebranie zeznań świadków; e. art. 219 k.p.a., przez zaakceptowanie przez Sąd jako zgodnego z prawem podjęcia postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia o treści żądanej przez skarżącego w sytuacji, kiedy nie było ku temu wystarczających podstaw faktycznych i prawnych; f. art. 107 § 3 k.p.a. w związku art. 126 k.p.a., przez zaakceptowanie przez Sąd jako zgodnego z prawem niewyjaśnienia treści zastosowanych w sprawie norm prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego w uzasadnieniu prawnym postanowienia SKO z dnia 15 marca 2022 roku (znak: [...]) oraz powołania się przez organy obu instancji w uzasadnieniach swoich postanowień na fakty, które nie zostały udowodnione i okoliczności, które z przyczyn prawnych nie mogły mieć miejsca; 3) w trybie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenia prawa materialnego, poprzez: a. błędną wykładnię art. 217 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy przez przyjęcie, że potwierdzenie pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym jego ojca w okresie od dnia 5 listopada 1991 roku do dnia 2 października 1994 roku w drodze zaświadczenia leży jedynie w interesie prawnym skarżącego i przez co organ pierwszej instancji jest zwolniony z prowadzenia postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie zaświadczenia skarżącemu, w tym zastosowania art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy; b. niewłaściwe zastosowanie w sprawie wydania zaświadczenia skarżącemu art. 217 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 218 § 1 k.p.a. i przez co niezastosowania art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, co w sposób nieuprawniony ograniczyło zakres postępowania w sprawie wydania zaświadczenia skarżącemu; c. niewłaściwe zastosowanie w sprawie wydania zaświadczenia skarżącemu art. 217 § 1 pkt 2 k.p.a., przez pominięcie oceny potrzeby (interesu) skarżącego, co przy stosowaniu 217 § 1 pkt 2 k.p.a., jest w świetle art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy wymagane; d. błędną wykładnię art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy przez przyjęcie, że w przypadku niedysponowania przez organ gminy dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym zawiadomienie skarżącego o tej okoliczności na piśmie kończy sprawę potwierdzenia okresów jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym i zaakceptowanie błędnego zastosowania tego przepisu; e. błędną wykładnię art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy przez przyjęcie, że nie ma on zastosowania w sprawie wydania zaświadczenia skarżącemu w sytuacji, kiedy ten przepis powinien być zastosowany; f. niezastosowanie art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w związku z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazując na powyższe zarzuty kasacyjne skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym według norm przepisanych. Ponadto strona skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością skargi kasacyjnej. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. Oznacza to, że jeżeli – tak jak w rozpoznawanej sprawie – nie zachodzi nieważność postępowania zakres postępowania kasacyjnego wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Jak już wyżej wskazano z przytoczonych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Dalej, wskazać należy, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA). W rozpatrywanej sprawie skarżący kasacyjnie oparł skargę kasacyjną, wskazując obie podstawy – naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Rozpoznawszy skargę kasacyjną z uwzględnieniem powyższych uwarunkowań, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw i tym samym podlega oddaleniu. Na wstępie odnosząc się do podniesionych zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazać należy, że dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący kasacyjnie wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2024 r., sygn. akt III OSK 2469/22, Legalis). Dalej, o skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie decyduje każde uchybienie przepisów postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. W konsekwencji, dla spełnienia wymogu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Trzeba zatem wskazać indywidualne uzasadnienie dla każdego zarzutu formułowanego wobec każdego z tych przepisów, który w ocenie skarżącego kasacyjnie naruszył Sąd pierwszej instancji. Ponadto w treści samego zarzutu – niezależnie od obowiązku wyjaśnienia zajętego stanowiska w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – konieczne jest wskazanie, na czym polegało naruszenie konkretnego przepisu, oraz przedstawienie prawidłowej – w ocenie autora skargi kasacyjnej – wersji wykładni lub zastosowania danego przepisu, a także określenie wpływu zarzucanego naruszenia na treść rozstrzygnięcia (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2024 r., II GSK 666/24, Legalis). Powyższego wymogu nie spełnia ani sposób sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej ani lakoniczne w tym zakresie uzasadnienie skargi kasacyjnej. Przechodząc do pierwszego podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa procesowego stwierdzić należy, że jest on wadliwy konstrukcyjnie, a przez to procesowo bezskuteczny. Ogranicza się wyłącznie do wskazania jako naruszonego przepisu art. 151 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że przepisy art. 151, jak i art. 149 § 1, podobnie zresztą jak art. 149 § 1a, art. 146 § 1, art. 147, czy też art. 145 § 1 oraz art. 161 § 1 p.p.s.a. mają charakter ogólny (blankietowy) i określają kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania. Naruszenie przepisu art. 151 p.p.s.a. nie może być samoistną podstawą skargi kasacyjnej. Strona skarżąca kasacyjnie, chcąc powołać się na zarzut naruszenia takiego przepisu, zobowiązana jest bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – sąd pierwszej instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Naruszenie ww. przepisu jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym (por. wyroki NSA: z dnia 30 kwietnia 2015 r., I OSK 1701/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1595/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1596/14, z dnia 24 kwietnia 2015 r., I OSK 1088/14, z dnia 8 kwietnia 2015 r., I OSK 71/15, z dnia 9 stycznia 2015 r., I OSK 638/14). Dlatego przedmiotowy zarzut naruszenia przepisów postępowania nie mógł przynieść zamierzonego i oczekiwanego rezultatu przez skarżącego kasacyjnie. Odnosząc się do następnego podniesionego zarzutu naruszenia prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazać należy, że autor skargi kasacyjnej zarzucił, iż uzasadnienie wyroku nie zawiera jasnego stanowiska Sądu pierwszej instancji co do stanu faktycznego i stanu prawnego przyjętego za podstawę skarżonego rozstrzygnięcia. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to, jak już wskazywano, musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego. Za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. niemożliwe jest także skuteczne kwestionowanie stanowiska sądu co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (por. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2014 r., II OSK 481/14). Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji odniósł się do wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i wskazał powody, dla których uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Treść uzasadnienia zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie czyni go więc w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej. Dodać także należy, że z art. 141 § 4 p.p.s.a. nie wynika dla sądu administracyjnego obowiązek szczegółowego omówienia w uzasadnieniu każdej okoliczności, czy każdego argumentu lub twierdzenia, jakie pojawiło się w badanej sprawie. Uzasadnienie wyroku ma być "zwięzłe", co należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny powinien się odnieść wyłącznie do kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, aby nie czynić wywodu nadmiernie rozbudowanym, a przez to niejasnym (zob. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1801/06). Dlatego przedmiotowy zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Za nieuzasadniony także należy uznać ostatni zarzut naruszenia prawa procesowego, tj. art. 1 § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a., art. 217 § 1 k.p.a. i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Zwrócić uwagę należy, że przepis art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. jest przepisem ustrojowym normującym zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne i jako taki co do zasady nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Może być on skutecznie wskazany jako naruszony w ramach drugiej podstawy kasacyjnej w powiązaniu z konkretnie oznaczonymi przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. wyroki NSA z: 11 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 70/12, 26 lutego 2009 r., sygn. akt II FSK 1660/07, 23 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 445/10). Ponadto, skoro przepis art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. jako przepis ustrojowy, a nie procesowy, wskazuje w § 2 podstawowe kryterium sprawowania kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne, to przepis ten mógłby stanowić samodzielną i skuteczną podstawę kasacyjną tylko wówczas, gdyby sąd przyjął inne, niż legalność, kryterium kontroli. Zarzucając naruszenie tego przepisu strona powinna zatem bądź to wskazać konkretny przepis prawa, który powinien uwzględnić, a czego nie zrobił sąd pierwszej instancji dokonując kontroli legalności działania organów administracji, bądź ewentualnie przepis wskazujący inne kryterium kontroli (wykraczające poza zgodność z prawem). Wykazując naruszenie tego przepisu strona może wywodzić, że sąd niezasadnie wyszedł poza kryterium kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem (tzn. wskazać, że nie zaistniał przypadek, w którym "ustawy stanowią inaczej"). Na żaden z tych sposobów naruszenia art. 1 § 2 p.u.s.a. w skardze kasacyjnej nie wskazano, zaś powiązanie przepisu ustrojowego z art. 151 p.p.s.a., poprzez wyrażenie niezadowolenia, że Sąd pierwszej instancji orzekł o oddaleniu skargi, podczas gdy powinien uwzględnić skargę nie jest podstawą do uwzględnienia tak sformułowanego zarzutu. Natomiast o nieskuteczności zarzutu naruszenia art. 217 § 1 k.p.a. i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się w dalszej części rozważań. Dlatego przedmiotowy zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny pragnie dostrzec, że autor skargi kasacyjnej nie zakwestionował w sposób skuteczny ustaleń stanu faktycznego, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania służą m.in. kwestionowaniu ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy, co oznacza, że brak zarzutów naruszenia przepisów postępowania czy też ich nieskuteczność powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny w procesie kontroli instancyjnej przyjmuje, jako niezakwestionowany punkt odniesienia, stan faktyczny i jego ocenę przyjęte przez sąd pierwszej instancji. Nieskuteczne okazały się również zarzut naruszenia prawa materialnego. Przede wszystkim za niezasadne Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego określonych w pkt 2 lit. a – f petitum skargi kasacyjnej, tj.: art. 7 k.p.a., art. 12 § 1 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 218 § 2 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 219 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku art. 126 k.p.a. W zakresie tak postawionych zarzutów stwierdzić należy, że wskazano w nich jako naruszone tylko i wyłącznie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, bez powiązania ich z przepisami procedury sądowoadministracyjnej. Zauważyć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie stosował przepisów k.p.a. Mógł je jedynie naruszyć podczas dokonywania kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, czyli w sposób pośredni. Ewentualne naruszenie związane zatem było z naruszeniem przepisów p.p.s.a. W konsekwencji, aby skutecznie postawić zarzut naruszenia przepisów k.p.a. należało powiązać te przepisy z regulacjami p.p.s.a. Samodzielne wskazanie w zarzutach kasacyjnych przepisów k.p.a. powoduje, iż zarzuty takie są nieskuteczne. Zarzuty skargi kasacyjnej muszą odnosić się do tych przepisów prawa, które legły u podstaw rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku Sądu pierwszej instancji, bowiem skarga kasacyjna jest skierowana przeciwko wyrokowi sądowemu, a jedynie pośrednio przeciwko rozstrzygnięciom administracyjnym, które podlegały kontroli sądowej. Przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu przed sądem kasacyjnym jest wyrok Sądu pierwszej instancji, a nie akt lub czynność organu administracji publicznej. Tylko zarzut procesowy, skierowany przeciwko wyrokowi wojewódzkiego sądu administracyjnego, a nie przeciwko decyzji (tutaj: postanowieniu) organu administracji publicznej, podlega merytorycznej kontroli Sądu kasacyjnego (por. wyroki NSA z dnia 15 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 4444/16, z dnia 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 488/15; wyrok NSA z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt III OSK 1250/21). Nie zasługują również na uwzględnienie jako całkowicie chybione zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na naruszenie przepisów prawa materialnego określonych w pkt 3 lit. a – f petitum skargi kasacyjnej, tj.: błędną wykładnię art. 217 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, niewłaściwe zastosowanie w sprawie wydania zaświadczenia skarżącemu art. 217 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 218 § 1 k.p.a., niewłaściwe zastosowanie w sprawie wydania zaświadczenia skarżącemu art. 217 § 1 pkt 2 k.p.a., błędną wykładnię art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, błędną wykładnię art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy oraz niezastosowanie art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w związku z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników. Konstrukcja zarzutów z pkt 3 lit. a – e petitum skargi kasacyjnej pozwala na ich łączne rozpoznanie, bowiem istota tych zarzutów sprowadza się do odmiennej oceny charakteru instytucji zaświadczenia, o której mowa w art. 217 k.p.a. w zw. z art. 218 k.p.a. oraz zakwestionowania – w ocenie skarżącego – błędnej wykładni art. 3 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Próba zakwestionowania przez skarżącego kasacyjnie wykładni przepisu art. 3 ust. 1 – 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy przeprowadzonej przez organy orzekające w niniejszej sprawie, jak i przede wszystkim Sąd pierwszej instancji jest całkowicie bezzasadna. Wskazać należy, że uzasadnienie skargi kasacyjne w zakresie zaprezentowania przez skarżącego "prawidłowej" wykładni przepisu art. 3 ust. 1 – 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy jest lakoniczne i gołosłowne, nie oparte na jakichkolwiek racjonalnych i prawnych podstawach. Na wstępie wskazać należy, że w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wymieniono dwie formy naruszenia prawa materialnego umożliwiające zaskarżenie orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji: błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. W przypadku błędnej wykładni przyjmuje się, że przejawia się ona w nieprawidłowym zrekonstruowaniu normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) polegającym na mylnym zrozumieniu jej treści lub znaczenia albo na niezrozumieniu intencji prawodawcy, bądź też zastosowaniu normy nieobowiązującej. Natomiast naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. błędnym uznaniu stanu faktycznego ustalonego w sprawie za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w mającej zastosowanie w sprawie normie prawnej. Jakkolwiek te dwie postacie naruszenia prawa materialnego w procesie stosowania prawa mogą pozostawać ze sobą w funkcjonalnym związku, to jednak nie powinny być utożsamiane, tym bardziej że ustawodawca wyraźnie je wyodrębnił. Dlatego stawiając w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, strona powinna określić, czy naruszenie to nastąpiło przez błędną wykładnię lub jego niewłaściwe zastosowanie. W pierwszym przypadku należy wskazać, jak naruszony przepis zinterpretował sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu, a jaka, zdaniem strony, powinna być jego prawidłowa wykładnia. Wskazując na drugą postać naruszenia prawa materialnego, wnoszący skargę kasacyjną zobowiązany jest do wyjaśnienia, dlaczego przepis (hipoteza wyprowadzonej z tego przepisu normy prawnej), który sąd pierwszej instancji przyjął za mający zastosowanie w sprawie, "nie przystaje" do stanu faktycznego ustalonego w sprawie i jaki przepis powinien mieć zastosowanie. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego wymaga wykazania i wyjaśnienia, jak dany przepis prawa powinien być stosowany ze względu na stan faktyczny sprawy albo dlaczego ze względu na ten stan faktyczny nie powinien być on stosowany, a w przypadku zarzutu niezastosowania tego przepisu, dlaczego powinien być on w sprawie zastosowany (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2025 r., III FSK 685/23, Legalis). Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. Jeżeli organ nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie (art. 3 ust. 2). W wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (art. 3 ust. 3). Wskazać należy, że zaświadczenie jest czynnością faktyczną, które jest wydawane na podstawie posiadanych przez organ dokumentów, rejestrów, itp. (zob. Z. Kmieciak: Charakter prawny zaświadczenia a możliwość ustalenia i weryfikacji jego treści, Państwo i Prawo 2004/10/58). Zaświadczenie jest zatem wyłącznie przejawem wiedzy, nie zaś woli organu administracji i jako czynność faktyczna nie wywołuje skutków prawnych. Ze swojej istoty zaświadczenie ma potwierdzać istnienie określonych faktów lub stanu prawnego, które organ jest w stanie stwierdzić wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji. Postępowanie wyjaśniające, o którym mowa w art. 218 § 2 k.p.a., spełnia jedynie rolę pomocniczą i nie można go utożsamiać z postępowaniem dowodowym, o którym mowa w Dziale II k.p.a., kiedy to organ przed wydaniem decyzji ma obowiązek dokładnego ustalenia stanu faktycznego na podstawie oceny przeprowadzonych dowodów. W przedmiotowym postępowaniu nie dokonuje się ustaleń i ocen tak, jak w postępowaniu jurysdykcyjnym. Dlatego zaświadczenie nie może rozstrzygać o żadnych prawach i obowiązkach oraz nie może tworzyć nowej sytuacji prawnej. Potwierdza ono stan ustalony, jest wyłącznie przejawem tego, co zawarte jest w źródłach, na których bazuje organ wydający zaświadczenie (vide: wyrok NSA z 16 września 2005 r., II OSK 36/05, wyroki WSA w Warszawie z 23 marca 2006 r., I SA/Wa 1356/04 oraz z 21 listopada 2008 r., III SA/Wa 1612/08). Przedmiotem tego postępowania jest badanie, czy w ewidencji, rejestrach są dane, które mogą być podstawą wystawienia zaświadczenia. W przypadku, gdy podstawą wniosku jest pkt 1 art. 217 § 2 k.p.a., postępowanie wyjaśniające będzie ograniczać się tylko do ich odnalezienia i przetworzenia na potrzeby wystawienia zaświadczenia; gdy pkt 2 – dodatkowo organ musi ustalić, czy takimi danymi dysponuje (wyrok NSA z 28 stycznia 2020r., sygn. akt I OSK 1627/18). Zatem przedmiotem tego postępowania wyjaśniającego, o jakim mowa w art. 218 § 2 k.p.a. mogą być okoliczności wynikające z istniejących ewidencji, rejestrów i innych danych, czy też wyjaśnienie, czy dane te odnoszą się do osoby wnioskodawcy, faktów oraz stanu prawnego, którego poświadczenia domaga się zainteresowany, a także ustalenia, jakiego rodzaju ewidencja lub rejestry mogą zawierać żądane dane i ustalenia ewentualnych ich dysponentów. Postępowanie wyjaśniające nie może prowadzić do dokonywania jakichkolwiek ocen, w tym ocen prawnych odnośnie informacji będących w dyspozycji organu. To postępowanie wyjaśniające przed wydaniem zaświadczenia przeprowadza się w tylko w koniecznym zakresie. Dalej, wreszcie w wypadku, gdy organ nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, to wówczas okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy). Jednak art. 3 ust. 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy nie stanowi lex specialis w stosunku do art. 218 § 2 k.p.a. Konstrukcja postępowania dowodowego w sprawie kreowana przez art. 3 ust. 1 – 3 ustawy z 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców (ojca) do pracowniczego stażu pracy przewiduje dopuszczenie dowodu z zeznań świadków, lecz dowód ten może być przeprowadzony przed organem orzekającym w sprawie, a nie przed właściwym do wydania zaświadczenia organem gminy. Nie może też służyć celowi wystawienia zaświadczenia a jedynie w przypadku braku możliwości wystawienia takiego zaświadczenia, wyjaśnieniu okoliczności faktycznych w postępowaniu dotyczącym zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym do wysługi lat, uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego (patrz: wyrok NSA z 10 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1477/18; wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1141/19). Regulacja zawarta w art. 3 ust. 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy oznacza tylko i wyłącznie to, że ustawodawca dopuszcza inny sposób dowodzenia przez zainteresowaną osobę okresów pracy w gospodarstwie rolnym w przypadku, gdy brak jest dokumentów pozwalających na wydanie zaświadczenia w tej kwestii. W żadnym bądź razie regulacja ta nie rozszerza katalogu środków dowodowych, które mogą mieć zastosowanie w postępowaniu zaświadczeniowym, prowadzonym w trybie art. 218 § 2 k.p.a. Ocena prawna Sądu pierwszej instancji została szczegółowo przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i brak jest podstaw do jej powielania w tym miejscu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę prawną Sądu pierwszej instancji, w tym rozważania, iż analiza zgromadzonego materiału dowodowego potwierdza, że organ w sposób szczegółowy zbadał, czy w pozostających w jego dyspozycji rejestrach znajdują się dane potwierdzające pracę skarżącego w indywidualnym gospodarstwie rolnym ojca w charakterze domownika we wskazanym przez niego okresie. Organ dołożył należytej staranności w wykazaniu, że rzeczywiście nie posiada dokumentów umożliwiających mu wydanie żądanego zaświadczenia. Należy również podkreślić, że fakt dysponowania danymi, dotyczącymi powierzchni gospodarstwa oraz zameldowania skarżącego w lokalu znajdującym się na terenie tego gospodarstwa nie pozwalał na stwierdzenie, że osoba zainteresowana pracowała w gospodarstwie rolnym, nie dawał zatem podstawy do wydania żądanego zaświadczenia. Dlatego przedmiotowe zarzuty naruszenia prawa materialnego nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Co do ostatniego z omawianych zarzutów z pkt 3 lit. f wskazać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne w świetle brzmienia art. 174 p.p.s.a. formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisu prawa "poprzez jego niezastosowanie" czy "pominięcie" (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2008 r., I OSK 1807/07, LEX nr 525973; wyrok NSA z dnia 14 maja 2007 r., I OSK 1247/06, LEX nr 342527; wyrok NSA z dnia 28 marca 2007 r., I OSK 31/07, LEX nr 327781; postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012 r., I OSK 294/12, LEX nr 1136684). Zgodnie jednak z dominującym poglądem wyrażanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej możliwe jest również kwestionowanie niezastosowania określonego przepisu prawa, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeżeli strona skarżąca kasacyjnie podnosi w skardze kasacyjnej, że Sąd rozpoznający sprawę zastosował nie ten przepis prawa materialnego, który powinien być zastosowany, to powinna wskazać przepis właściwy jako podstawę materialną rozstrzygnięcia i uzasadnić, dlaczego ten właśnie przepis powinien lec u podstaw kwestionowanego rozstrzygnięcia, tj. dlaczego powinien być zastosowany (por. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2004 r., OSK 121/04, Lex 120212; wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2005 r., II OSK 299/05, LEX nr 190971; wyrok NSA z dnia 15 marca 2011 r., II OSK 323/10, LEX nr 1080252). Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w postaci pozytywnej, czyli zarzucenia zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, a także w postaci negatywnej, czyli zarzucenia niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana, wymaga należytej precyzji w jego konstruowaniu w konkretnej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 3 października 2013 r., II FSK 1020/12, LEX nr 1382183). Niezastosowany przez sąd w procesie kontroli przepis prawa materialnego może stanowić podstawę skargi kasacyjnej, jeżeli w konkretnym stanie faktycznym istniały podstawy do dokonania subsumcji (zob. B. Dauter: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, teza 5, Lex 2013; wyrok NSA z dnia 16 marca 2011 r., II GSK 400/10, LEX nr 1080145), a sąd nie dostrzegając właściwej podstawy oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawie niewłaściwej. Należy zatem stwierdzić, że nie dyskwalifikowałoby omawianego zarzutu skargi kasacyjnej wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie na niezastosowanie określonych przepisów jedynie wtedy, gdyby strona skarżąca kasacyjnie jednocześnie wskazała przepisy, które w jej przekonaniu zostały wadliwie zastosowane zamiast przepisów przez nią wskazywanych wraz z podaniem uzasadnienia tego stanowiska (tak: wyrok NSA z dnia 8 listopada 2024 r., sygn. akt III OSK 600/23, CBOSA). Autor skargi kasacyjnej nie sprostał temu wymogowi. W rekapitulacji przedstawionych argumentów należało więc stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie została oparta na uzasadnionych podstawach, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.