III OSK 251/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku D.A. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi kasacyjnej D.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 listopada 2025 r. sygn. akt II SA/Ol 456/25 w sprawie ze skargi D.A. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] w O. z dnia 14 maja 2025 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej postanawia: odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 6 listopada 2025 r., sygn. akt II SA/Ol 456/25, oddalił skargę D.A. (dalej: "skarżący") na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z 14 maja 2025 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Na powyższe orzeczenie skarżący złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jednocześnie w skardze tej zawarł ponowny wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W jego uzasadnieniu skarżący wskazał, że wykonanie decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej wiąże się z natychmiastowym ustaniem wypłaty uposażenia oraz innych dodatków o charakterze socjalnym i bytowym. Wskazał, że służba wojskowa stanowiła dla niego źródło dochodu, pozwalające na utrzymanie. Nagłe pozbawienie środków do życia w toku trwającego postępowania kasacyjnego, przy jednoczesnym obowiązku ponoszenia kosztów, stanowi realną groźbę wyrządzenia szkody o charakterze majątkowym, której rozmiar jest znaczny w stosunku do sytuacji finansowej skarżącego. Szkoda ta przejawia się nie tylko w utraconych korzyściach, ale także w destabilizacji życiowej skarżącego, uniemożliwiającej mu bieżące regulowanie zobowiązań. Dalej skarżący podniósł, że zwolnienie ze służby wojskowej i przeniesienie do rezerwy pasywnej wywołują skutki w sferze stosunków kadrowych, które są niezwykle trudne do późniejszego przywrócenia. W przypadku pomyślnego rozstrzygnięcia przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, skarżący może napotkać przeszkody natury organizacyjnej, co de facto uczyni wyrok sądu iluzorycznym narzędziem ochrony prawnej. Każdy miesiąc pozostawania poza strukturami wojska wpływa na uprawnienia emerytalne żołnierza oraz na okresy wymagane do kolejnych awansów. Skarżący podkreślił, że ewentualny wyrok uchylający decyzję nie przywraca automatycznie ciągłości wysługi lat w sposób tożsamy z faktycznym pełnieniem obowiązków. Specyfika zawodowej służby wojskowej wymaga stałego kontaktu z jednostką, udziału w ćwiczeniach i szkoleniach. Dłuższa przerwa w służbie powoduje utratę nawyków, co może stać się przeszkodą w faktycznym powrocie na zajmowane wcześniej stanowisko. Podsumowując skarżący wskazał, że wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny jest niezbędne dla zapewnienia skarżącemu realnej ochrony tymczasowej i zapobieżenia skutkom, których naprawienie będzie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W sytuacji wystąpienia z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji po prawomocnym rozpoznaniu poprzedniego wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu (jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie), żądanie takie powinno zostać potraktowane jako wniosek o zmianę postanowienia sądu w trybie przewidzianym w art. 61 § 4 p.p.s.a. Powoduje to, że zasadność wniosku w sposób bezpośredni podlega ocenie nie tylko przez pryzmat zaistnienia przesłanki określonej w art. 61 § 3 p.p.s.a., lecz wymaga także uwzględnienia dyspozycji art. 61 § 4 p.p.s.a., który to przepis stanowi, że postanowienie w sprawie wstrzymania aktu sąd może zmienić lub uchylić w razie zmiany okoliczności. Odmowne rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nie sprzeciwia się ponowieniu wniosku, czy też skierowaniu go do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W takiej sytuacji wnioskodawca winien jednakże mieć na uwadze okoliczność, że w sprawie objęcia go ochroną tymczasową zapadło prawomocne orzeczenie sądowe, co powoduje, że możliwość zmiany tego orzeczenia może zostać oparta już nie na podważeniu stanowiska zajętego przez Sąd z powodu jego wadliwości, ale wykazaniu, że stanowisko to pozostaje nieadekwatne do stanu sprawy w świetle nowych okoliczności, które w niej zaistniały. Przez zmianę okoliczności należy natomiast rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie Sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści niż to, które zostało wydane uprzednio (por. postanowienia NSA: z 9 listopada 2021 r., I GSK 1379/21, z 30 sierpnia 2021 r., I FSK 1358/21). W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z 2 września 2025 r., akt II SA/Ol 456/25, prawomocnie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jakkolwiek skarżący kasacyjnie nie wniósł wprost o zmianę powyższego postanowienia, to wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji dotyczy kwestii, która została już ostatecznie rozstrzygnięta. W tym stanie rozpoznanie ponownego wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji musi nastąpić z uwzględnieniem art. 61 § 4 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie rozpatrywany wniosek jest zatem drugim wnioskiem skarżącego o zastosowanie ochrony tymczasowej, lecz zdaniem NSA nie daje on podstaw do zmiany postanowienia z 2 września 2025 r., z uwagi na brak wskazania, że w sprawie zaistniały nowe okoliczności uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie przedstawił argumentacji przemawiającej za zasadnością zastosowania ochrony tymczasowej na czas toczącego się postępowania sądowego, innej niż ta, którą prezentował dotychczas. Podkreślenia wymaga, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu nie może prowadzić do przyznania stronie dodatkowych uprawnień lub restytucji praw, które utraciła. Jeżeli zatem skarżący utracił status żołnierza zawodowego i został przeniesiony do rezerwy pasywnej, to sąd administracyjny w ramach udzielenia ochrony tymczasowej nie może mu przywrócić tego statutu i to jedynie na czas trwania postępowania kasacyjnego. Dlatego też powoływanie się przez skarżącego na pozbawienie go możliwości zarobkowania – nie mogło odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku. Tym bardziej, że zastosowana argumentacja pozostawała w oderwaniu zarówno od podstaw zmiany postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności art. 61 § 4 p.p.s.a., jak i przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej (art. 61 § 3 p.p.s.a.). Ponadto kluczowym w sprawie jest nadal fakt, że zaskarżony akt został już wykonany, a zatem nie można wstrzymać jego wykonania. Stanowisko takie zajął już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z 2 września 2025 r. wskazując, że instytucja z art. 61 § 3 p.p.s.a. ma zastosowanie do aktów, które nie zostały jeszcze wykonane. Tymczasem skarżący został już zwolniony ze służby w dacie określonej w zaskarżonej decyzji, tj. [...] czerwca 2025 r. W dacie orzekania przez Sąd skutek wynikający z zaskarżonej decyzji już nastąpił. Natomiast instytucja wstrzymania wykonania nie służy odwróceniu już zaistniałych następstw wykonania aktu administracyjnego. Powyższa ocena jest aktualna również na obecnym etapie postępowania. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 61 § 3 i § 4 w związku z art. 193 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.