III OSK 2445/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant: asystent sędziego Dawid Lis po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1915/23 w sprawie ze skargi W. F. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2023 r. nr BPRM.ZŚS.270.70.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 27 maja 2024 r. (II SA/Wa 1915/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") oddalił skargę W. F. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z 28 lipca 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego. Orzeczenie to wydane zostało w następujących okolicznościach sprawy. Decyzją z 28 lipca 2023 r. Prezes Rady Ministrów, działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 504 ze zm.; dalej "ustawa") odmówił skarżącemu przyznania świadczenia. Jak wynika z akt sprawy, pismem z 6 lutego 2023 r. skarżący zwrócił się do Prezesa RM z prośbą o przyznanie renty specjalnej lub emerytury w drodze wyjątku, opisując swoje trudne położenie zarówno zdrowotne jak i materialne, powiązane z wypadkiem przy pracy jakiemu uległ 6 listopada 1964 r. w ramach zatrudnienia jako operator dźwigu w Nadodrzańskim Przedsiębiorstwie Budownictwa Ogólnego w Szczecinie. W wypadku tym skarżący doznał złamania kończyn dolnych i innych licznych obrażeń, które wpłynęły na jego przyszłość, uniemożliwiając podjęcie pracy zarobkowej, albowiem wnioskodawca zmuszony był podjąć leczenie, które trwa do dnia dzisiejszego. W związku z wypadkiem skarżący otrzymywał od zakładu pracy rentę w bardzo niskiej kwocie, która nie wystarczała na pokrycie kosztów leczenia. Oprócz tego wnioskodawcy przyznano rentę z ZUS z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W kwietniu 2001 r. ogłoszono upadłość pracodawcy skarżącego, który w postępowaniu upadłościowym dokonał zgłoszenia swojej wierzytelności. W toku likwidacji masy upadłości wnioskodawca do 31 maja 2006 r. uzyskał zaspokojenie swoich należności jedynie w 12% względem zgłoszonej i uznanej wierzytelności. Wobec tego skarżący wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa – Ministrowi Skarbu Państwa z powództwem o zapłatę kwoty 69.761,63 zł tytułem zwaloryzowanej renty wypadkowej oraz kwoty 20.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia. Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z 30 sierpnia 2012 r. oddalił powództwo, zaś Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z 13 lutego 2013 r. oddalił apelację skarżącego. Od wyroku sądu drugiej instancji złożona została skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego, który postanowieniem z 17 grudnia 2013 r. odmówił jej przyjęcia. Do przedmiotowego wniosku załączono dokumenty w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, opinię psychologiczną żony Z. F., karty leczenia szpitalnego żony, konsultację neurologiczną żony oraz zaświadczenie z ZUS z 20 grudnia 2022 r. Organ pismem z 15 marca 2023 r. poprosił wnioskodawcę o ostateczne sprecyzowanie swojego żądania, poprzez określenie o przyznanie jakiego świadczenia wnioskuje, tj. świadczenia specjalnego w oparciu o art. 82 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 504 ze zm.; dalej "ustawa"), czy też świadczenia w drodze wyjątku określonego w art. 83 ustawy. Odpowiadając, pismem z 24 marca 2024 r. skarżący wniósł o przyznanie w pkt 1 świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ewentualnie w przypadku braku spełnienia przesłanek do przyznania ww. świadczenia, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w oparciu o art. 83 powołanej ustawy. Następnie, organ w piśmie z 5 kwietnia 2023 r. wyjaśnił wnioskodawcy przesłanki przyznawania świadczeń specjalnych oraz poprosił o uzupełnienie dotychczas przekazanych informacji poprzez szczegółowe przedstawienie i udokumentowanie okoliczności uzasadniających uznanie jego sytuacji za szczególną w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy. Natomiast w przypadku powołania się na szczególne zdarzenie losowe Prezes RM poprosił o wykazanie i udokumentowanie wymaganego elementu wyjątkowości. W odpowiedzi z 28 kwietnia 2023 r. skarżący nadesłał kolejną dokumentację medyczną i wskazał na wysokie koszty jakie przeznacza na opatrunki, szpital oraz dojazdy. Wnioskodawca podniósł także, że jest zasłużony w budownictwie poprzez odbudowę zniszczonego wojną Szczecina. Wskazał, że wraz z ekipą montażową wybudowali osiedla mieszkaniowe: osiedle Malczewskiego, osiedle Matejki i osiedle Santocka. Podał także, że uczestniczył w produkcji elementów budowlanych. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż w ramach czynności związanych z przyznaniem świadczenia specjalnego pismem z 18 maja 2023 r. wystąpił do Dyrektora Wydziału Polityki Społecznej Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego w Rzeszowie o spowodowanie ustalenia aktualnej sytuacji socjalno-bytowej wnioskodawcy i jego najbliższej rodziny. Oprócz tego, w piśmie z 19 maja 2023 r. organ nadmienił, iż w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie, poprosił o przesłanie "wszelkich innych niż dotychczas nadesłane informacji, które w aspekcie kryteriów przyznawania świadczeń specjalnych, mogłyby być pomocne oraz istotne w ocenie sprawy", a także udokumentowania posiadanego wykształcenia i aktywności zawodowej, nadesłania kopii wyroków sądowych przywołanych w treści wniosku wraz z uzasadnieniem, ujawnienie i udokumentowanie okoliczności wypadku jakiego doznał (np. kopia protokołu wypadku), ujawnienie sytuacji rodzinnej (w tym o posiadanych dzieciach, ich wieku i sytuacji socjalno-bytowej), nadesłanie oświadczenia o wszystkich miesięcznych dochodach wraz z dochodami osób wspólnie gospodarującymi, nadesłanie kosztorysu stałych miesięcznych wydatków wraz z wydatkami osób wspólnie gospodarujących. W odpowiedzi skarżący wskazał, że nie posiada protokołu z wypadku w pracy, ponieważ znajduje się on w Sądzie Pracy w Szczecinie. Wśród miesięcznych wydatków wymieniono: czynsz - 500 zł, pampersy dla żony - 700 zł i leki - 200 zł. Skarżący podał, że pożyczki na leczenie nóg po wypadku w pracy spowodowały u niego dług. Nadesłał również zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Leżajsku o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwanie do zapłaty długu oraz pismo o braku podstaw do wstrzymania egzekucji ze świadczenia emerytalno-rentowego i zawieszenia postępowania. Ponadto podał, że jego kolega otrzymał ze Stoczni Szczecińskiej Porta Holding S.A. w upadłości 4.000,00 zł renty i 80.000,00 zł odprawy, a on jak napisał, odprawy od syndyka nie otrzymał, "gdyż Syndyk mnie oszukał i okradł, co świadczy pismo Urzędu Skarbowego w Szczecinie". Prezes RM wyjaśnił również, że Podkarpacki Urząd Wojewódzki w Rzeszowie przekazał, iż skarżący jest żonaty i mieszka z dorosłym synem oraz z wnuczką. Ma dwie córki, które mieszkają i pracują za granicą. Obie córki pomagają rodzicom w miarę możliwości. Żona wnioskodawcy z uwagi na poważne schorzenia, niepełnosprawność oraz konieczność całodobowej opieki zamieszkuje wraz z opiekunką w domu jednorodzinnym w W., który należy do jednej z jego córek. Wskazano, że córka zapewnia matce pełne koszty utrzymania oraz całodobową opiekunkę. Żona skarżącego posiada jedynie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215,84 zł. Natomiast źródłem utrzymania skarżącego jest renta powypadkowa z ZUS w kwocie 2.985,27 zł. Syn skarżącego opiekuje się ojcem i od 1 czerwca 2020 r. otrzymuje z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne, które wynosi 2.458,00 zł. Dodatkowo pobiera zasiłek rodzinny na córkę, którą wychowuje samotnie. Rodzina mieszka we własnościowym, dwupokojowym mieszkaniu w bloku komunalnym. Właścicielem mieszkania jest skarżący oraz jego żona. Ponadto poinformowano, że wnioskodawca jest pod stałą opieką specjalistyczną kardiologa, ortopedy i reumatologa. Z uwagi na protezy stawów kolanowych i krótszą nogę porusza się przy pomocy balkonika lub kuli i wymaga stałej rehabilitacji. Dużym obciążeniem finansowym dla skarżącego są wizyty u lekarzy (również w gabinetach prywatnych) i w szpitalu poza miejscem zamieszkania oraz koszty zakupu lekarstw, suplementów, a także konieczność stosowania odpowiedniej diety. Jak podano, skarżący na wizyty lekarskie i leki wydaje miesięcznie ok. 2.000,00 zł. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący wskazał, że oprócz mieszkania posiada samochód marki Peugeot, rocznik 2011 o wartości 15.000,00 zł. Zdaniem organu, całokształt okoliczności sprawy nie wskazuje na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania skarżącemu świadczenia w postaci renty specjalnej. Jak wyjaśnił organ, zgodnie z przyjętymi zasadami postępowania świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności. Skarżący nie wskazał i nie udokumentował żadnych osiągnięć o wymaganym charakterze. Natomiast przywołany przez niego wkład w odbudowę powojennego Szczecina, w ocenie Prezesa RM, nie ma waloru jednostkowości, a tym samym jest niewystarczający do przyznania świadczenia. Analogiczną postawę prezentowało bowiem wiele ludzi. W ocenie organu nie została także spełniona druga przesłanka umożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia, tj. skarżący nie wykazał szczególnego, nadzwyczajnego zdarzenia losowego, o charakterze jednostkowym. Organ podniósł, że świadczenia specjalne nie stanowią odszkodowania, zadośćuczynienia, bądź rekompensaty za ewentualne krzywdy i cierpienia. Prezes RM podkreślił, że nie ustala uprawnień obywateli do określonych świadczeń oraz nie rozstrzyga powstałych na tym tle sporów. Obowiązujące przepisy nie uprawniają również Prezesa RM do kontroli i oceny wyroków sądowych oraz do ingerencji w problematykę, której rozpoznanie i zajęcie stanowiska w sprawie należy wyłącznie do właściwości sądów. Kierując się zasadą prawdy obiektywnej organ uznał, że ustalone w toku postępowania okoliczności nie wypełniają celu ustanowienia art. 82 ust. 1 ustawy, a tym samym nie dają podstaw do przyznania skarżącemu renty specjalnej. Wskazanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę skarżącego. W uzasadnieniu, Sąd meriti odwołując się do dyspozycji art. 82 ust. 1 ustawy zauważył, że jego brzmienie wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia. Kontrola sądu administracyjnego w przypadku decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne jest zasadniczo ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ administracji publicznej - prowadząc postępowanie - zebrał cały materiał dowodowy, czy wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy dokonał po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz czy przyjęte przez organ rozstrzygnięcie zostało wyczerpująco i jasno uzasadnione zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Kontroli sądowej nie podlega natomiast sam wybór rozstrzygnięcia meritum sprawy. Sąd przypomniał, że użyty w przywołanym przepisie zwrot "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest pojęciem nieostrym, zawierającym elementy ocenne, co obliguje organ do udowodnienia poprawności przyjętego przez siebie rozumienia tego pojęcia i przedstawienia argumentów przemawiających za przyjęciem określonego sposobu rozumowania. Jego zdaniem, organ dokonał wszechstronnej oceny stanu faktycznego w kontekście przesłanek określonych w przepisie art. 82 ust. 1 ustawy. W następstwie tego stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na istnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku" dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego. Zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, a organ prawidłowo zastosował zasady uznania administracyjnego, czego dowodem jest dokonana analiza okoliczności faktycznych sprawy i argumentacja zawarta w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący zaskarżając wyrok w całości, zarzucił: a) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo tego, że została ona wydana przy rażącym naruszeniu art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie przejawiające się brakiem zwrócenia się przez organ do Sądu Okręgowego w Szczecinie w celu uzyskania odpisów orzeczeń oraz innych istotnych dokumentów dotyczących zawisłej przed tym sądem sprawy o sygnaturze I C 1185/10 oraz do Sądu Rejonowego w Szczecinie X Wydział Pracy w celu uzyskania protokołu powypadkowego i innych istotnych dokumentów znajdujących się w aktach zawisłej niegdyś przed tym sądem sprawy o sygnaturze P 1117/95 oraz P 742/90, pomimo ujawnionej w aktach postępowania administracyjnego wiedzy organu o istnieniu takich dokumentów, ich kluczowym znaczeniu dla przedmiotowej sprawy oraz o tym, że powyższe sądy są w posiadaniu tychże dokumentów i znajdują się one w aktach powyższych spraw, i w efekcie rażąco niewyczerpujące zbadanie i pominięcie kluczowych materiałów w ustalaniu, czy w przypadku skarżącego doszło do zdarzenia losowego o charakterze nadzwyczajnym; oraz b) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie obejmuje swym zakresem sytuacji, w której osoba przez większość życia trwale niezdolna do pracy i uprawniona do renty wypadkowej (podwyższanej z czasem) niewypłacanej jedynie z uwagi na powstałą bez winy tej osoby upadłość byłego pracodawcy nie może otrzymać należnych jej świadczeń związanych z niezdolnością do pracy, podczas gdy jest to modelowy przykład sytuacji wchodzącej w zakres powyższego pojęcia. Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia z tytułu udzielenia pomocy prawnej z urzędu. W kolejnym piśmie, wskutek wezwania WSA, skarżący zażądał rozpoznania sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W treści skargi kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty odnoszące się do naruszenia przepisów prawa procesowego, jak też i materialnego. Stąd też w pierwszej kolejności, co do zasady rozpoznaniu podlega pierwsza kategoria zarzutów, albowiem dopiero po przesądzeniu prawidłowości w zakresie ustalenia przebiegu stanu faktycznego, możliwe jest zbadanie zasadności zarzutów w kierunku naruszenia przepisów materialnych. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria, jako niezasadny należało ocenić zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, a to art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Analogiczny zarzut w zakresie naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego był już przedmiotem oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, który nie dopatrzył się naruszenia powołanych przepisów. Ocenę tą podziela również Naczelny Sąd Administracyjny. Prezes RM w zgodzie z art. 7 k.p.a. podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes skarżącego. Przejawem powyższego jest aktywność organu, który w pismach adresowanych do wnioskodawcy przede wszystkim informował, jakie przesłanki winny zostać wykazane, aby umożliwić przyznanie świadczenia specjalnego w postaci renty, co wynika wprost z pisma z 5 kwietnia 2023 r., prosząc jednocześnie o nadesłanie informacji i dokumentów, które warunki te by potwierdzały. Ponowna prośba organu wynikała z pisma z 19 maja 2023 r., w którym to Prezes RM domagał się przesłania "wszelkich innych niż dotychczas nadesłane informacji, które w aspekcie kryteriów przyznawania świadczeń specjalnych, mogłyby być pomocne oraz istotne w ocenie sprawy", a ponadto dodatkowych dokumentów szczegółowo określonych w tymże piśmie. Organ wystąpił również do Dyrektora Wydziału Polityki Społecznej w Podkarpackim Urzędzie Wojewódzkim z prośbą o spowodowanie ustalenia aktualnej sytuacji socjalno-bytowej skarżącego i jego najbliższej rodziny. Zatem oprócz dokumentacji przedłożonej przez wnioskodawcę, uzupełnianej w trakcie przebiegu postępowania, organ podejmował również inne działania zmierzające do pełnego wyjaśnienia i ustalenia stanu faktycznego sprawy. Głównym zarzutem adresowanym przez skarżącego do organu było to, że zaniechał on zwrócenia się do Sądu Okręgowego i Rejonowego w Szczecinie celem uzyskania dokumentów nie będących w posiadaniu skarżącego, a jego zdaniem mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przy tym wyjaśnić, iż nałożony na organ obowiązek wyjaśnienia okoliczności sprawy, nie stoi w sprzeczności zasadą, że ciężar dowodu ostatecznie obciąża tego, kto z określonego faktu wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne, jak w tym przypadku skarżący. Wnioskodawca jako strona postępowania bez większego wysiłku mógł uzyskać kopię dokumentów z akt sprawy w postaci wyroków sądów na które się powoływał, czy też dokumentacji związanej z doznanym wypadkiem przy pracy, o przedłożenie których prosił organ w piśmie z 19 maja 2023 r. Skarżący nie wykazał, że podjął jakiekolwiek działania zmierzające do uzyskania tychże dokumentów, uznając, iż leży to w gestii prowadzącego postępowanie organu. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić, zaś zaniechania leżące po stronie wnioskodawcy w tej kwestii, wyłączają możliwość skutecznego podniesienia zarzutu "rażąco niewyczerpującego zbadania i pominięcia kluczowych materiałów" w kontekście przesłanki zdarzenia losowego o charakterze nadzwyczajnym. Skarżący nie przedstawił żadnej argumentacji przemawiającej za trudnościami w uzyskaniu przedmiotowej dokumentacji, mając na uwadze fakt, iż osoba ta była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w toku postępowań przed sądami cywilnymi oraz sądem administracyjnym. Ponadto skarżący w ramach obu kategorii postępowań przejawiał aktywną postawę, czego wyrazem są składane przez niego osobiście pisma, stąd nie sposób stwierdzić przeciwwskazań do samodzielnego uzyskania sygnalizowanych wyżej dokumentów z akt postępowań sądowych, jeżeli skarżący fizycznie nimi nie dysponował. Zgodzić się jednak należy, że postępowanie dowodowe opiera się na zasadzie oficjalności, przy czym w przypadku wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego to na barkach wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawienia okoliczności i dowodów uzasadniających taki wniosek, dlatego też nie sposób oczekiwać, że organ będzie wyręczał wnioskodawcę w inicjatywie dowodowej i gromadził za niego wszystkie dowody. Dodać także trzeba, że organ nie kwestionował faktu doznania przez skarżącego wypadku przy pracy, jak też i reperkusji zdrowotnych z nim związanych oraz argumentacji odnoszącej się do treści zapadłych orzeczeń Sądów Rejonowego, Okręgowego i Apelacyjnego w Szczecinie, co do przyznanej renty i zgłoszonych na tej podstawie roszczeń względem Skarbu Państwa. W kontekście złożonego wniosku oraz zgromadzonego w sprawie obszernego materiału dowodowego, organ uznał jednak, że dokumentacja ta nie jest niezbędna do wydania rozstrzygnięcia, a nade wszystko nie przyczyni się do jej odmiennej oceny. Organ dokładnie i wnikliwie zbadał przede wszystkim sytuację materialną i życiową skarżącego, którą niewątpliwie poczytywać należy jako bardzo trudną z uwagi na doznane w przeszłości urazy, w efekcie wypadku przy pracy, w powiązaniu z niewielkimi dochodami, jednakże nie były to jedyne i kluczowe kryteria brane pod uwagę przy rozstrzygnięciu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Prezes RM w myśl dyspozycji art. 77 § 1 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu tego materiału dowodowego ocenił czy dane okoliczności w sprawie zostały udowodnione (art. 80 k.p.a.). Również i drugi z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, w zakresie naruszenia przepisu prawa materialnego nie zasługiwał na uwzględnienie. Jak trafnie zauważa to zarówno organ, jak też i Sąd meriti, przepis art. 82 ust. 1 ustawy wymaga wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", co należy wiązać z uhonorowaniem wyjątkowych osiągnięć indywidualnych wnioskodawcy w określonej dziedzinie aktywności, również w znaczeniu niepowtarzalnych. Jak trafnie zaznaczono decyzja organu ma w tym przypadku charakter uznaniowy, a zatem jej kontrola sprowadza się do badania, czy organy administracji publicznej nie przekroczyły granic tego uznania, a podjęta decyzja nie nosi cech dowolności. Stanowisko takie wielokrotnie potwierdzane było w ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych. Renta specjalna nie może dotyczyć zatem sytuacji trudnych wyłącznie pod względem bytowym i materialnym, ale które nie wyróżniają się owym szczególnym charakterem. Główną cechą tego świadczenia nie jest bowiem jedynie polepszenie sytuacji życiowej, lecz uhonorowanie osób zasłużonych dla kraju w sposób szczególny, przez co należy rozumieć oddanie w sposób niepowtarzalny, wybitnych zasług w sferze artystycznej, zawodowej czy społecznej. Sytuacja materialna i zdrowotna nie są zatem jedynymi i kluczowymi czynnikami determinującymi przyznanie renty specjalnej. Tego typu świadczenie pełni bowiem w takich przypadkach formę wdzięczności społeczeństwa za owoce pracy życia danej osoby, za jej wkład w rozwój społeczny, warunki życia społeczeństwa, rozwój nauki, sztuki, itd. (zob. wyroki NSA z 10 października 2023 r., III OSK 2417/22, z 22 września 2023 r., III OSK 1280/22, z 31 stycznia 2023 r., III OSK 7524/21, z 24 listopada 2022 r., III OSK 4776/21, z 14 lipca 2022 r., III OSK 2719/21; powołane orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.cbois.nsa.gov.pl.). Podnoszone zatem kwestie związane ze stanem zdrowia skarżącego wywołanego wypadkiem przy pracy oraz jego sytuacją finansową, powiązaną z brakiem uzyskania w pełnej wysokości kompensaty od pracodawcy za tenże wypadek, a następnie eksponowany fakt brania udziału w powojennej odbudowie kraju, jako operator dźwigu na budowach czy też uczestnik procesu budowy elementów budowlanych, uznać należy za zasługi na rzecz państwa polskiego, jednakże nie są to czynniki wystarczające do zakwalifikowania ich mianem "przypadku szczególnie uzasadnionego" w rozumieniu przepisu art. 82 ust. 1 ustawy. Analogicznie ocenić należało sygnalizowaną kwestię wypadku przy pracy jakiemu uległ skarżący. Zdarzenie to wprawdzie wpłynęło na dalsze losy skarżącego, jednakże nie posiada ono elementu wyjątkowości w skali całego kraju. Powszechnym bowiem jest zjawisko występowania różnego rodzaju wypadków przy pracy. Gdyby zatem każdy taki przypadek oceniany był przez pryzmat pozytywnego ziszczenia się przesłanki określonej art. 82 ust. 1 ustawy, wówczas, świadczenie specjalne, przyznawane przez Prezesa RM, utraciłoby swój wyjątkowy charakter, stałoby się świadczeniem o charakterze niemal powszechnym, przecząc tym samym jego idei. Ponadto, jak słusznie zauważa to organ świadczenia specjalne nie mają charakteru socjalnego i ich przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osób wnoszących o takie świadczenia, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te byłyby w pełni uzasadnione, nie mogą one także stanowić odszkodowania, żadnej rekompensaty czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienia, represje oraz nie mają charakteru roszczeniowego. W konsekwencji w niniejszej sprawie podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji co do tego, iż zaskarżona w sprawie decyzja nie jest dotknięta tego typu wadą, która uzasadniałaby wyeliminowanie jej z obiegu prawnego, stąd w oparciu o art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd nie dostrzegł także możliwości uwzględnienia skargi kasacyjnej z przyczyn branych pod rozwagę z urzędu (art. 183 § 2 p.p.s.a. i art. 189 p.p.s.a.).