III OSK 234/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Bk 775/23 o odrzuceniu skargi A. M. B. na akt Prezesa Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 14 lipca 2023 r. w przedmiocie mianowania na stanowisko referendarza sądowego postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 9 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Bk 775/23, po rozpoznaniu skargi A. M. B. na akt Prezesa Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 14 lipca 2023 r. w przedmiocie mianowania na stanowisko referendarza sądowego – w punkcie 1 odrzucił skargę; w punkcie 2 zwrócił skarżącej uiszczony wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy, sąd w pierwszej kolejności obowiązany jest ocenić dopuszczalność skargi. W ocenie Sądu meriti akt mianowania na stanowisko referendarza sądowego mieści się w pojęciu aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", jednakże dla skutecznego wniesienia skargi na powyższy akt, skarżąca zobowiązana była do wykazania interesu prawnego. W myśl art. 50 § 1 P.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi, jest każdy, kto ma w tym interes prawny. Interes prawny podmiotu wnoszącego skargę do sądu przejawia się w tym, że działa on bezpośrednio we własnym imieniu i ma roszczenie o przyznanie uprawnienia lub zwolnienie z nałożonego obowiązku. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała, że posiada interes prawny w zaskarżeniu ww. aktu Prezesa Sądu Apelacyjnego w B. o mianowaniu I. P. na stanowisko referendarza sądowego, bowiem nie wskazała żadnego przepisu prawa, z którego wynikałoby, że zaskarżony akt mianowania dotyczył jej uprawnień lub obowiązków. Zaskarżony akt został skierowany do I. P., a zatem dotyczy jedynie jej uprawnień i ewentualnych obowiązków związanych z objęciem stanowiska referendarza sądowego. Natomiast w żadnej mierze akt ten nie dotyczył uprawnień ani obowiązków skarżącej, w związku z powyższym skarżąca nie mogła skutecznie wnieść skargi na powyższy akt do sądu administracyjnego. W realiach niniejszej sprawy można co najwyżej mówić o interesie faktycznym skarżącej, jako osoby biorącej udział w procedurze konkursowej, która nie została wytypowana do zatrudnienia na stanowisku referendarza sądowego, ale nie o interesie prawnym. Dalej Sąd pierwszej instancji podniósł, że akt mianowania na stanowisko referendarza sądowego nie jest zakończeniem postępowania konkursowego na stanowisko referendarza, przeprowadzonego przez właściwą komisję powołaną przez prezesa sądu rejonowego. Postępowanie konkursowe kończy się podaniem do wiadomości publicznej informacji o wynikach konkursu przez prezesa sądu rejonowego. O ile zatem skarżąca posiadała interes prawny w zaskarżaniu poszczególnych czynności, podejmowanych ramach prowadzonego postępowania konkursowego, w tym informacji prezesa sądu rejonowego o wynikach konkursu, tak takiego interesu nie posiada w zakresie mianowania innej osoby na stanowisko referendarza sądowego przez właściwego prezesa sądu apelacyjnego. Zdaniem Sądu meriti skarżąca, jako kandydatka, która nie została wybrana w wyniku przeprowadzenia konkursu na stanowisko referendarza sądowego do zatrudnienia, nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu aktu prezesa sądu apelacyjnego w przedmiocie mianowania na stanowisko referendarza sądowego innej osoby. Brak jest przesłanek do przyjęcia, że powyższy akt dotyczy uprawnień lub obowiązków skarżącej, tylko z tej przyczyny, że brała ona udział w uprzednio przeprowadzonym konkursie. W tej sytuacji, Sąd Wojewódzki nie znalazł również podstaw do rozpatrzenia zawartego w piśmie z dnia 2 listopada 2023 r. (k. 40-41 akt sąd.), wniosku skarżącej o zawieszenie postępowania sądowego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie II SA/Bk 593/23. Skoro skarga w przedmiotowej sprawie jest niedopuszczalna i w konsekwencji podlegała odrzuceniu, wniosek o zawieszenie postępowania należało uznać za bezprzedmiotowy. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 50 § 1 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku orzekł jak w pkt I sentencji postanowienia. Podstawę orzeczenia o zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od skargi (pkt II sentencji) stanowił art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosła A. M. B. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art 50 § 1 P.p.s.a. poprzez błędną wykładnię pojęcia "interes prawny" polegającą na błędnym przyjęciu, że zaskarżony akt mianowania nie jest związany z postępowaniem konkursowym nr [...] na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w A., (podczas gdy dokonanie zaskarżonego aktu mianowania jest skutkiem tylko i wyłącznie uprzednio przeprowadzonego konkursu nr [...]) oraz z pominięciem faktu, że skarżąca wniosła skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego na rozstrzygnięcie konkursu nr [...] na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w A., będące podstawą dokonania przez organ zaskarżonego w niniejszej sprawie aktu mianowania - co skutkowało nieuzasadnionym przyjęciem, że skarżąca nie posiada interesu prawnego do wniesienia skargi w przedmiotowej sprawie, 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 50 § 1 P.p.s.a. poprzez błędną wykładnie pojęcia interes prawny i w rezultacie nieprawidłowym uznaniem, że skarżąca nie posiada interesu prawnego do wniesienia skargi w przedmiotowej sprawie - co skutkowało nieuzasadnionym odrzuceniem skargi. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz o zrzeczenie się rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Sądu Apelacyjnego w B. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania w sprawie w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych - za postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym oraz za postępowanie wywołane skargą kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się zaistnienia enumeratywnie wymienionych w § 2 tego przepisu przesłanek nieważności, zatem skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach zakreślonych podniesionymi w jej treści zarzutami. Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 1 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ skarga kasacyjna została złożona na postanowienie Sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Zgodnie z zasadą ogólną wyrażoną w art. 50 § 1 P.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Przez pojęcie interesu prawnego należy rozumieć interes zgodny z prawem i interes chroniony przez prawo. Istotą tego interesu jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego, tzn. taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Innymi słowy, interes prawny będzie posiadał taki podmiot, któremu obowiązujące przepisy przyznają określone uprawnienia lub nakładają na podmiot wymierne obowiązki. Obowiązek wykazania się indywidualnym interesem prawnym lub uprawnieniem, a także zaistniałym w dacie wnoszenia skargi naruszeniem tego interesu lub uprawnienia, spoczywa na stronie skarżącej. Szczególną cechą interesu prawnego w prawie administracyjnym jest bezpośredniość związku pomiędzy sytuacją danego podmiotu, a normą prawa materialnego, z którego wywodzi on swój interes prawny. Jednocześnie interes prawny musi być "własny", to jest nie można go wywodzić z sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie związki pomiędzy tymi podmiotami były związkami o charakterze prawnym (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. I OSK 1503/18, LEX nr 3026862 i powołane tam orzecznictwo). Od interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, kiedy to konkretny podmiot jest wprawdzie zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, lecz dla którego z przepisu prawa nie wynikają żadne uprawnienia lub obowiązki. Interes faktyczny nie stwarza legitymacji do wniesienia skargi. Jak już wyjaśniono, legitymacja procesowa wymaga nie tylko wskazania przez wnoszącego skargę normy prawa materialnego, kształtującej jego sytuację prawną, ale nadto wykazania, że zaskarżony akt oddziałuje na przysługujący skarżącemu interes prawny, który w ten sposób zostaje naruszony. Skarga stanowi środek ochrony realnego, własnego interesu prawnego i realnych, własnych uprawnień przed rzeczywistym, nielegalnym wkroczeniem w te interesy i uprawnienia przez organ wydający akt z zakresu administracji publicznej. Skarga wnoszona na tej podstawie nie ma charakteru actio popularis - nie jest skargą wnoszoną w interesie publicznym. Jest dopuszczalna wyłącznie w przypadku naruszenia indywidualnego chronionego prawem interesu. Dopiero wykazanie naruszenia takiego interesu prawnego lub uprawnienia przez wnoszącego skargę na akt organu otwiera drogę do merytorycznego jej rozpoznania, przy czym naruszenie to powinno być realne i aktualne (por. postanowienie NSA z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 2904/20, LEX nr 3095372). Dla wykazania naruszenia interesu prawnego koniecznym jest wskazanie naruszenia, przez dany akt lub czynność, konkretnego interesu prawnego lub uprawnienia, wynikających z regulacji materialnoprawnej. W realiach przedmiotowej sprawy, skarżąca nie wykazała związku pomiędzy zaskarżonym aktem mianowania, a naruszeniem jej aktualnej, indywidualnej sytuacji prawnej. Naruszenie interesu prawnego następuje, gdy zaskarżonym aktem zostaje odebrane lub ograniczone jakieś prawo skarżącego wynikające z przepisów prawa materialnego, względnie zostanie nałożony na niego nowy obowiązek lub też zmieniony obowiązek dotychczas na nim ciążący (por. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. I OSK 1919/18, LEX nr 3038209). W przedmiotowej sprawie skarżąca podnosiła kwestie związane z procedurą mianowania na stanowisko referendarza sądowego I. P. Tymczasem, dla legitymacji skargowej z art 50 § 1 P.p.s.a. nie wystarczy wskazać na niezgodność aktu z prawem, ale trzeba też wykazać w jaki sposób to naruszenie oddziałuje na własny interes prawny skarżącego. Niewątpliwie, akt mianowania innej osoby na stanowisko referendarza nie dotyczy praw i obowiązków skarżącej. Zaskarżony akt Prezesa Sądu Apelacyjnego w B. dotyczy jedynie praw tej innej osoby, do której jest adresowany, i której sytuacji prawnej dotyczy. Skarżąca ma zatem w sprawie wyłącznie interes faktyczny, niepoparty interesem prawnym. Naruszenia swojego interesu prawnego skarżąca nie wykazała. Brak jest również podstaw do uznania, że w sprawie doszło do naruszenia art. 60 Konstytucji RP. Dostęp do służby publicznej na jednakowych zasadach powinien być bowiem rozpatrywany w dwóch aspektach: podmiotowym i przedmiotowym. W aspekcie podmiotowym jednakowy dostęp do służby publicznej oznacza stosowanie tych samych zasad do wszystkich kandydatów ubiegających się o takie stanowisko. Natomiast w aspekcie przedmiotowym, jednakowy dostęp do służby publicznej oznacza stosowanie tych samych zasad przy obsadzaniu tych samych stanowisk. Przez pojęcie "zasady" należy rozumieć wszelkie wymogi warunkujące dostęp do służby publicznej, zarówno o charakterze materialnym, jak i proceduralnym (zob. M. Florczak-Wątor, Komentarz do art. 60 [w:] Konstytucja RP. Komentarz, Tom I., pod red. M. Safjana i L. Boska, C.H. Beck Warszawa 2018 r.). Jak trafnie wskazał Sąd Wojewódzki, o ile skarżąca posiadała interes prawny w zaskarżaniu poszczególnych czynności, podejmowanych w ramach prowadzonego postępowania konkursowego, w tym informacji prezesa sądu rejonowego o wynikach konkursu (por. merytoryczne rozpoznanie skargi skarżącej przez WSA w Białymstoku w sprawie sygn. akt II SA/Bk 593/23), to takiego interesu nie posiadała w zakresie mianowania innej osoby na stanowisko referendarza sądowego przez właściwego prezesa sądu apelacyjnego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 i 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się natomiast do zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wyjaśnić należy, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zgodnie z art. 209 P.p.s.a., wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 P.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008 r., nr 2, poz. 23).