III OSK 2228/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 1070/18 w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Rektora [...] z dnia 4 lipca 2018 r. nr WIiKW/2018/1066 w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 1070/18 oddalił skargę G. S. na decyzję Rektora [...] w P.z dnia 4 lipca 2018 r. nr WIiKW/2018/1066 utrzymującą w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia 10 maja 2018 r. nr WIiKW/2018/902, którą skreślono G. S. z listy studentów z dniem 10 maja 2018 r. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że skreślenie skarżącego z listy studentów nie naruszało art. 190 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r., poz. 1842 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie P.s.w., zgodnie z którym skreślenie studenta z listy studentów następuje w przypadku niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika bowiem, że G. S. zawarł z [...] umowę z dnia 30 września 2016 r. o warunkach odpłatności z studia, na mocy której zobowiązał się do regularnego wnoszenia opłat związanych z odbywaniem studiów. Zapoznał się on również z regulaminem opłat związanym z programem kształcenia w [...], co potwierdził własnoręcznym podpisem. Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że skarżący nie regulował w terminie wspomnianych należności, w wyniku czego powstała zaległość względem Uczelni. Okoliczność tę uznano za bezsporną, gdyż nie była kwestionowana przez żadną ze stron postępowania. Wątpliwości dotyczyły wprawdzie wysokości tej kwoty. W piśmie z dnia 21 czerwca 2018 r. G. S. zaznaczył, że [...] nie umniejszyło wysokości zadłużenia o kwotę stypendium (k. 8 akt adm.). Niemniej kwestia ta nie miała istotnego znaczenia z perspektywy rozważanej sprawy, gdyż w wymienionym piśmie skarżący jednoznacznie potwierdza istnienie zaległości w omawianych opłatach. Zwrócono przy tym uwagę, że Uczelnia podjęła starania zmierzające do umożliwienia skarżącemu uregulowania należności związanych z odbywaniem studiów na dogodnych dla niego warunkach. Wielokrotnie kierowano do skarżącego wezwania do zapłaty, począwszy od października 2016 r. Uczelnia uwzględniła ponadto prośbę skarżącego zawartą w piśmie z dnia 6 marca 2018 r. o rozłożenie długu na raty. Skarżący nie uregulował jednak wymaganych należności. Tym samym, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zachodziły podstawy do skreślenia skarżącego z listy studentów na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 3 P.s.w. Sąd nie podzielił także zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Organ drugiej instancji wskazał bowiem wysokość zaległości skarżącego względem [...] oraz wyjaśnił sposób jej powstania, odnosząc się przy tym do argumentów podanych w odwołaniu. Rektor [...] odniósł się w tej mierze także do decyzji z dnia 9 marca 2018 r. Ponadto organ administracji publicznej podał podstawę prawną, przytaczając odpowiednie przepisy i wyjaśniając ich znaczenie. Rozważania te są wystarczające w świetle wskazanego przepisu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł G. S., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na: - uznaniu, że zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa, a wydający ją organ działał w granicach uznaniowości dopuszczonej prawem, pomimo że w uzasadnieniu decyzji brakuje wszechstronnego odniesienia do okoliczności faktycznych i prawnych wskazanych w odwołaniu skarżącego, co stanowi naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a., - uznaniu, że zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa, w szczególności art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie odniesiono się do kryteriów pozwalających na obiektywną ocenę sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego oraz błędów po stronie uczelni, w kontekście materialnoprawnych przepisów stanowiących o przesłankach skreślenia z listy studentów. W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi, a także o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów zastępstwa według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rektor [...] w Poznaniu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki nieważności postępowania, tym samym rozpoznając tę sprawę związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza zaś związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskiem. Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną. Skarga kasacyjna nie jest zasadna. W pierwszej kolejności należy podnieść, że zarzuty skargi kasacyjnej zostały sformułowane częściowo wadliwie. W doktrynie i orzecznictwie sądowym wskazuje się, że podstawami skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym są określone ustawowo uchybienia, które mogą być przedmiotem formułowania zarzutów przez skarżącego pod adresem wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego prowadzących do uchylenia albo zmiany zaskarżonego wyroku (W. Piątek, Podstawy skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Wolters Kluwer 2011, s. 45-46; wyrok NSA z 10 grudnia 2019 r. sygn. akt II GSK 3248/17). Przepisami stanowiącymi wzorzec kontroli, które winny być wskazane w zarzutach skargi kasacyjnej, są normy odniesienia (wyprowadzane z przepisów nakazujących, zakazujących lub dozwalających, wyznaczających zakres, kryteria i zasady kontroli sprawowanej przez sądu administracyjne – np. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c bądź art. 151 P.p.s.a.) oraz normy dopełnienia (normy wynikające z przepisów normujących postępowanie przed organami administracji publicznej - por. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opub. w ONSAiWSA 2010 r. nr 1, poz. 1). Braki w zakresie prawidłowego wskazania przepisów mających być wzorcem kontroli tylko wtedy nie uzasadniają stwierdzenia, że skarga kasacyjna nie spełnia ustawowych wymogów określonych w art. 176 P.p.s.a. i podlega odrzuceniu (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2006 r. sygn. akt II FSK 684/05), jeżeli Naczelny Sąd Administracyjny może, na podstawie analizy uzasadnienia skargi kasacyjnej, samodzielnie zidentyfikować zarzut naruszenia prawa przez Sąd pierwszej instancji. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Mimo więc wadliwości w samej konstrukcji skargi kasacyjnej, istotą zarzutów skarżącego kasacyjnie jest naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania poprzez niezasadne przyjęcie, że naruszając art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie dostrzegł – w ocenie strony skarżącej kasacyjnie – naruszenia przez organy administracyjne art. 107 § 3 oraz art. 77 i 80 K.p.a. Zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej nie są trafne. Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że przyczyną skreślenia skarżącego z listy studentów było niewniesienie opłat związanych z odbywaniem studiów na kierunku [....] na Wydziale [...]. Okoliczność ta, jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, nie budzi żadnej wątpliwości. Stanowi ona podstawę do możliwości skreślenia studenta z listy studentów danej uczelni na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 3 P.s.w. oraz § 21 ust. 1 lit. c Regulaminu Studiów (zarządzenie nr [...] Rektora [...] w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2017 r.). Wbrew argumentacji strony skarżącej kasacyjnie Sąd pierwszej instancji uzasadniając zaskarżony wyrok ocenił decyzję Rektora ww. Uczelni z dnia 4 lipca 2018 r. nr WIiKW/2018/1066 w zakresie jej należytego uzasadnienia co do wystąpienia przypadku uzasadniającego wydanie decyzji o skreśleniu. Trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że organ rozważał trudną sytuację skarżącego i w toku postępowania administracyjnego mającego za przedmiot skreślenie G. S. z listy studentów uchylił, na wcześniejszym etapie postępowania, decyzję o skreśleniu z listy studentów uwzględniając wniosek o rozłożenie należności na raty (decyzja kasacyjna Rektora [...] w Poznaniu z 19 marca 2018 r. nr WIiKW/2018/582). Tym samym celem umożliwienia skarżącemu uiszczenie zaległych opłat związanych z odbywaniem studiów organ uwzględnił wniosek skarżącego. W tym zakresie skarga kasacyjna wskazująca na brak rozłożenia na raty opłat należnych Uczelni jest sprzeczna z ustalonym prawidłowo materiałem dowodowym. Niewątpliwie okoliczności zaistniałe po stronie skarżącego, a wynikające ze śmierci jednego z rodziców i potrzebie opieki nad drugim rodzicem w pełni uzasadniały rozłożenie na raty należności Uczelni, o co wnioskował sam skarżący. Jednakże sam skarżący winien mieć świadomość, że zawierając z Uczelnią [...] w P. w dniu 30 września 2016 r. umowę o warunkach odpłatności za studia winien uwzględnić swoje możliwości także finansowe pozwalające na realizację takiej formy odpłatnego studiowania. Nie można podzielić także i tej argumentacji strony skarżącej kasacyjnie, jakoby organ w zaskarżonej decyzji nie wskazywał także na inne okoliczności uzasadniające jej wydanie. Taką dodatkową, aczkolwiek istotną w okolicznościach tej sprawy kwestią były próby kontaktu ze skarżącym już po wszczęciu postępowania w przedmiocie skreślenia studenta z listy studentów. Pomimo bowiem takich prób, skarżący będąc studentem nadal nie regulował wymaganych należności. Trafnie więc Rektor Uczelni uznał, że z jednej strony rozłożenie należności wymaganych od skarżącego na raty, które nie były uiszczane, a z drugiej strony zachowanie samego skarżącego w toku postępowania w sprawie jego skreślenia z listy studentów, uzasadniały wydanie decyzji o skreśleniu. Stanowisko Sądu pierwszej instancji potwierdzające ten pogląd jest w pełni zasadne w tej sprawie. Nie może także odnieść skutku i ten argument strony skarżącej kasacyjnie, że organy Uczelni mogły potrącać z należnego skarżącemu stypendium socjalnego część opłat należnych Uczelni. Sam skarżący w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnosi, że nie mógł w żadnym zakresie przeznaczyć chociażby część należnego mu stypendium socjalnego na pokrycie tych opłat. Takie uzasadnienie jest wewnętrznie niespójne. Sam przy tym skarżący mógł bez żadnych przeszkód opłacać, po otrzymaniu stypendium socjalnego, należności przysługujące Uczelni. Mając powyższe należy stwierdzić, że wbrew zarzutom skargi kasacyjnej trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie nie naruszające art. 107 § 3 K.p.a. i zawierające ocenę stanu faktycznego w tej sprawie, a także że w toku postępowania administracyjnego nie naruszono ani wymaganiom wynikającym z art. 77 K.p.a., ani też art. 80 K.p.a. Zebrano w sprawie wystarczający materiał dowodowy pozwalający na ustalenie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności i poddano go niewadliwej ocenie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 P.p.s.a. w punkcie pierwszym wyroku oddalił skargę kasacyjną. W punkcie drugim wyroku Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, mając na względzie sytuację życiową i majątkową skarżącego, któremu przyznano prawo pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o zwrocie kosztów pomocy prawnej, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 P.p.s.a., przyznawane jest w toku postępowania opartego o art. 258-261 P.p.s.a. przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.