III OSK 2170/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Artur Kuś (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku J. M. o wyłączenie sędziego delegowanego WSA Kazimierza Bandarzewskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 kwietnia 2024 r. sygn. akt VII SAB/Wa 8/24 w sprawie ze skargi J. M. na bezczynność Ministra Nauki w sprawie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego.

Wyrokiem z 16 kwietnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt VII SAB/Wa 8/24 oddalił skargę J. M. (dalej: "skarżący") na bezczynność Ministra Nauki w sprawie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Od powyższego wyroku skarżący wywiódł skargę kasacyjną. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z 17 kwietnia 2025 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie 1 lipca 2025 r. w składzie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (przewodniczący), sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz oraz sędzia delegowany WSA Kazimierz Bandarzewski (sprawozdawca). O terminie rozprawy i składzie orzekającym skarżący został zawiadomiony pismem z 6 maja 2025 r., doręczonym 14 maja 2025 r. (k. 117, k. 122). Pismem z 16 czerwca 2025 r. skarżący wniósł o wyłączenie sędziego WSA Kazimierza Bandarzewskiego od orzekania w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że wskazany sędzia jest członkiem przez Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Sędziów Sądów Administracyjnych (dalej: "Stowarzyszenie"). Zdaniem wnioskodawcy działalność Stowarzyszenia nie tylko wykracza poza cele statutowe, ale również nosi znamiona działalności stricte politycznej. Wnioskodawca stwierdził, że członkostwo sędziego Bandarzewskiego w Stowarzyszeniu rzutuje na jego bezstronność w sprawie. Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski złożył pisemne oświadczenie, że nie zachodzą żadne wątpliwości dotyczące jego obiektywizmu i bezstronności związane z rozpoznaniem sprawy o sygn. akt III OSK 2170/24. W szczególności nie zachodzi żadna przesłanka objęta art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Sędzia wyjaśnił również, że członkostwo w Stowarzyszeniu nie jest związane z jakąkolwiek działalnością polityczną lub jakąkolwiek inną aktywnością, która podważałaby jego obiektywizm i bezstronność w rozpoznaniu jakiejkolwiek sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego WSA Kazimierza Bandarzewskiego od orzekania w tej sprawie nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do art. 19 p.p.s.a., wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Przepis ten łącznie z art. 18 § 1-3 p.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Stosownie natomiast do art. 20 § 1 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego zobowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 § 1-3 i art. 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność przewidzianą ustawą Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne) lub gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (przez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile konkretne okoliczności mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter rzeczywisty, a nie tylko potencjalny. Nie mogą wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają podstawy wskazane w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie NSA z 13 czerwca 2025 r. III OSK 2467/24 podjęte w podobnym stanie faktycznym i prawnym, również na skutek wniosku skarżącego). Biorąc pod uwagę oświadczenie sędziego WSA Kazimierza Bandarzewskiego oraz to, że skarżący nie wskazał okoliczności wywołujących uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego objętego wnioskiem, wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługiwał na uwzględnienie. Przesłanki wyłączenia sędziego nie może bowiem stanowić, wbrew twierdzeniom skarżącego, okoliczność, że sędzia jest członkiem Stowarzyszenia. Innymi słowy samodzielną przesłanką wyłączenia sędziego ze składu orzekającego jako osoby nieuprawnionej nie może być wyłącznie fakt, że sędzia jest członkiem Stowarzyszenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, żeby wyłączyć sędziego odrzekania w sprawie musi wystąpić konkretna okoliczność, która prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Oznacza to konieczność indywidualnego podejścia do orzeczeń wydawanych przez sędziów powołanych do sądów powszechnych lub administracyjnych, a także do kwestii związanych z ich wyłączeniem (zob. też zdanie odrębne Sędziego Krzysztofa Wojtyczka do wyroku ETPCz z 3 lutego 2022 r. Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce). Z tych względów i na podstawie art. 19 p.p.s.a. w związku z art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.