III OSK 2089/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 753/22 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 27 maja 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 753/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. M. (dalej: "wnioskodawca" albo "skarżący") na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: "organ" albo "Prezes IPN") z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, uchylił zaskarżoną decyzję. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2017 r. M. M. wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1255 ze zm.), dalej "ustawa o działaczach opozycji". Po rozpatrzeniu wniosku Prezes IPN wydał decyzję z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że z treści zapisu ewidencyjnego z dziennika archiwalnego [...] w [...] [...] z dnia [...] grudnia 1988 r wynika, że M. S. został zarejestrowany do nr [...] przez [...] i otrzymał pseudonim "[...]". Materiały archiwalne dotyczące wnioskodawcy, w postaci jednej teczki personalnej i jednej teczki pracy złożono do archiwum i następnie zniszczono protokołem [...]. Ponadto w sprawie odnaleziono zapis na karcie [...] z kartoteki ogólnej [...] w [...], z treści którego wynika, że materiały dotyczące M. M. (nr archiwalny [...] oraz mikrofilmu [...]) zostały komisyjnie zniszczone w dniu [...] stycznia 1990 r. (protokół brakowania nr [...]). Jednocześnie wyjaśniono, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono dokumentów w formie papierowej wytworzonych przez Wnioskodawcę lub przy jego udziale, gdyż jak wynika z informacji zawartych w ww. dokumentach, akta dotyczące wnioskodawcy zostały zniszczone w dniu [...] stycznia 1990 r. Jednakże z zapisu ewidencyjnego do nr [...] z dziennika archiwalnego [...] w [...] wynika jednoznacznie, że w skład dokumentów podlegających zniszczeniu wchodziła 1 teczka personalna i 1 teczka pracy dotyczące M. M. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2018 r. wnioskodawca wystąpił do Prezesa IPN o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2017 r. M. M. zaskarżył ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 10 lipca 2018 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1142/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Wyrokiem z dnia 29 września 2021 r. (sygn. akt III OSK 1333/21) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez skarżącego. Pismem z dnia [...] października 2021 r., uzupełnionym pismem z dnia [...] października 2021 r., skarżący wniósł o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Prezesa IPN z dnia [...] lutego 2018 r. o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r. o odmowie potwierdzenia, że spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Jako podstawę wznowienia postępowania skarżący wskazał orzeczenie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2021 r. (sygn. akt [...]), potwierdzające, że złożył w dniu [...] października 2010 r. zgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne. Do wniosku o wznowienie postępowania ww. dołączył kopię wydanego wyroku. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2021 r. Prezes IPN wznowił postępowanie zakończone własną decyzją ostateczną z dnia [...] lutego 2018 r. Po rozpatrzeniu wniosku o wznowienie decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] Prezes IPN odmówił uchylenia ostatecznej i prawomocnej decyzji z dnia [...] lutego 2018 r. orzekającej o utrzymaniu w mocy decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia, że M. M., s. [...], ur. [...] [...] r. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W uzasadnieniu wdanego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. W ocenie organu nieprawomocne orzeczenie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2021 r. (sygn. akt [...]), potwierdzające, że M. M. złożył w dniu [...] października 2010 r. zgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, nie może być uznany za nowy dowód w sprawie, gdyż nie istniał on w dniu wydania decyzji z dnia [...] lutego 2018 r. oraz poprzedzającej jej decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r. Na marginesie organ zastrzegł, że nawet gdyby ustalenie sądu zapadłoby przed rozstrzygnięciem Prezesa IPN nie byłoby ono wiążące dla organu, gdyż takimi są jedynie wyroki karne skazujące. Tylko prawomocny skazujący wyrok kamy, jeśli nie był uwzględniony przy wydawaniu decyzji przez organ, mógłby stanowić przesłankę wznowienia zakończonego postępowania administracyjnego. Organ wyjaśnił ponadto, że w przedmiotowej sprawie prowadzonej na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji organ nie oceniał całej działalności skarżącego, a jedynie badał czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Nie rozstrzyga zatem o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących skarżącego dokumentach. Orzeczenie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2021 r. wydane w przedmiocie stwierdzenia zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego dla niniejszego postępowania nie ma znaczenia. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 4 ustawy o działaczach opozycji służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Wynik postępowania lustracyjnego ma znaczenie dla ewentualnego ponoszenia przez daną osobę odpowiedzialności i przeszkód w pełnieniu funkcji publicznych. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że po dniu wydania decyzji ostatecznej Prezesa IPN nr [...] uległa zmianie treść art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ wyjaśnił, że dodany przepis art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji doprecyzował pojęcie "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa". Powyższa zmiana ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż w wyniku kwerendy archiwalnej odnaleziono również zapisy ewidencyjne dotyczące rejestracji skarżącego w charakterze tajnego współpracownika, które jednocześnie spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy. Zostały one bowiem wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]". Ww. dokumenty potwierdzają również fakt rejestracji ww. w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o ww. pseudonimie. Pismem z dnia [...] stycznia 2022 r. skarżący wniósł skargę na decyzję Prezesa IPN z dnia [...] grudnia 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając tę decyzję w całości i wnosząc o wydanie decyzji uchylającej ww. decyzję i tym samym na nowo wszczynającej postępowanie o potwierdzenie, że spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W dniu 27 maja 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał opisany na wstępie wyrok. W uzasadnieniu wydanego wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., przez jego niezastosowanie. Sąd meriti podniósł, że jakkolwiek nie ulega wątpliwości, że wyrok sądu lustracyjnego nie stanowi nowego dowodu w sprawie, który istniał w dacie orzekania przez Prezesa IPN, to jednak na skutek wydania tego wyroku, wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne, które istniały w dacie wydania decyzji przez Prezesa IPN, a które nie były znane organowi. Wyrok ten stwierdza bowiem, że M. M. złożył zgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne. Wyrok ten został wydany w oparciu o art. 21a ust. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1633). Stwierdzenie przez sąd prawomocnym wyrokiem, że dana osoba złożyła zgodne z prawdą oświadczenie w ww. zakresie, jest w ocenie Sądu pierwszej instancji nową okolicznością faktyczną, która winna podlegać ocenie w trybie wznowienia postępowania w przedmiocie potwierdzenia, czy dana osoba spełnia warunki, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Sąd pierwszej instancji wskazał także, że celem decyzji wydawanej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji jest stwierdzenie, czy w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące wnioskodawcy. Stąd też co do zasady dowody składane przez stronę nie będą miały wpływu na rozstrzygnięcie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w tym przedmiocie, ponieważ w tym postępowaniu organ przeprowadza jedynie kwerendę pozostających w jego dyspozycji materiałów archiwalnych. Nie oznacza to jednak, że organ dokonując kwerendy dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych i potwierdzając, czy z dokumentów tych wynika, że zostały wytworzone przez stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, może pominąć ocenę wynikającą z wyroku sądu lustracyjnego. Wręcz przeciwnie, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej jest zobowiązany uwzględnić ocenę sądu lustracyjnego przeprowadzoną w tym zakresie. Finalnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organ - w ramach postępowania o wznowienie - dokona oceny spełnienia przez skarżącego warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji z uwzględnieniem okoliczności wynikających z wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2021 r. stwierdzającego, że oświadczenie lustracyjne skarżącego jest zgodne z prawdą. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes IPN. Z odwołaniem do art. 174 pkt 1 P.p.s.a. skarżący kasacyjnie organ podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o działaczach opozycji w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., polegającą na przyjęciu, że oprócz ustalenia, czy w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa należy także brać pod uwagę ocenę wyrażoną w wyroku sądu lustracyjnego. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Nadto skarżący kasacyjnie organ wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Oświadczył nadto, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Zgodnie z art.174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznawszy skargę kasacyjną z uwzględnieniem powyższych uwarunkowań Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw i tym samym podlega oddaleniu. W złożonej skardze kasacyjnej zgłoszony został jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o działaczach opozycji w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Wskazać należy, że przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji skarżący uczynił decyzję z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...], mocą której organ odmówił uchylenia ostatecznej i prawomocnej decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r. orzekającej o utrzymaniu w mocy decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia, że M. M. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Decyzja ta wydana została w postępowaniu wszczętym na skutek wniesienia przez skarżącego podania o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa IPN z dnia [...] lutego 2018 r. o utrzymaniu w mocy decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Jako podstawę wznowienia postępowania skarżący wskazał orzeczenie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2021 r. (sygn. akt [...]), potwierdzające, że złożył w dniu [...] października 2010 r. zgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne. Do wniosku o wznowienie postępowania skarżący dołączył kopię ww. orzeczenia. Ponadto w piśmie z dnia [...] października 2021 r. skarżący doprecyzował, że wnosi o wznowienie postępowania w związku z tym, że w sprawie wyszły na jaw nowe istotne okoliczności i dowody, a dodatkowo przemawia za tym słuszny interes strony. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przywołany wyżej wyrok sądu powszechnego niewątpliwie nie jest wyrokiem skazującym co do popełnienia przestępstwa wydanym w postępowaniu karnym i nie wiąże wprost organu administracji w wydawaniu decyzji w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Natomiast jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, stwierdzenie przez sąd prawomocnym wyrokiem, że dana osoba złożyła zgodne z prawdą oświadczenie w ww. zakresie jest nową okolicznością faktyczną, która winna podlegać ocenie w trybie wznowienia postępowania w przedmiocie potwierdzenia, czy dana osoba spełnia warunki, o których mowa w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Zatem nie sposób podzielić oceny organu, że ustalenia poczynione przez sąd powszechny w trakcie wydawania powyższego wyroku nie mają żadnego znaczenia co do materii przedmiotowej sprawy, skoro podstawą wydania powołanego wyroku Sądu Okręgowego w [...] było ustalenie, że skarżący nie był tajnym współpracownikiem [...]. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2022 r. (sygn. akt III OSK 7316/21), że osoba, co do której Prezes IPN odmówił wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie spełniania warunków z art. 4 ustawy o działaczach opozycji, ma możliwość żądania zweryfikowania w innym trybie prawnym danych i informacji, dotyczących współdziałania z organami bezpieczeństwa, zawartych w dokumentacji zgromadzonej w archiwum IPN. I taką możliwość stwarza postępowanie autolustracyjne, przeprowadzane z inicjatywy zainteresowanej osoby przed właściwym sądem okręgowym na zasadach i w trybie uregulowanym w art. 20 ust. 5 tzw. ustawy lustracyjnej. Co istotne, przy badaniu tych przesłanek w postępowaniu lustracyjnym nie obowiązuje zamknięty katalog dowodowy, tak jak ma to miejsce na gruncie ustawy o działaczach opozycji, ograniczony wyłącznie do zasobów archiwalnych IPN. Brak jest zatem przeszkód do przeprowadzenia przez sąd powszechny również dowodu z innych dokumentów, jak też dowodu z zeznań świadków. Zapadły w sprawie wyrok lustracyjny, stwierdzający niewspółpracowanie danej osoby z organami bezpieczeństwa winien być traktowany przez Prezesa IPN, przy ewentualnym ponownym orzekaniu w sprawie o potwierdzenie spełnienia warunków z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, jako równoznaczny w skutkach z brakiem w archiwum IPN dokumentów wskazanych w tym przepisie i obligować organ do wydania decyzji potwierdzającej spełnianie ww. warunków. W konsekwencji, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej jest zobowiązany uwzględnić ocenę sądu lustracyjnego w sprawie o potwierdzenie spełnienia warunków z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie zatem Sąd meriti argumentował, że współpracę ze [...] muszą potwierdzać określone dokumenty, a więc dokumenty, na podstawie których organ może wyciągnąć wnioski w zakresie współpracy strony z organami bezpieczeństwa państwa. Zatem Prezes Instytutu Pamięci Narodowej jest zobowiązany uwzględnić ocenę sądu lustracyjnego przeprowadzoną w tym zakresie. Jeżeli bowiem z prawomocnego wyroku sądu lustracyjnego wynika, że znajdujące się w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej dokumenty dotyczące skarżącego nie potwierdzają jej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, to Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydając decyzję w trybie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, nie może pominąć oceny wynikającej z tego wyroku. Fakt, że postępowanie przed Prezesem INP jest ograniczone, ponieważ sprowadza się do kwerendy dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych, nie oznacza, że organ nie jest zobowiązany do uwzględnienia pozostającej w obrocie prawnym oceny uprawnionego do tego sądu, która to ocena przesądza, czy dokumenty odnalezione w zasobach archiwalnych spełniają przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Tylko bowiem w takim przypadku Prezes INP może wydać zgodną z prawem decyzję z art. 5 ust. 1 tej ustawy. Odmienna interpretacja prowadziłaby do skutków trudnych do zaakceptowania z punktu widzenia zasad praworządności. Z jednej strony w obrocie prawnym pozostawałby bowiem wyrok sądu powszechnego, który potwierdzałby, że strona nie współpracowała z organami bezpieczeństwa państwa, z drugiej zaś strony istniałaby decyzja Prezesa IPN odmawiająca tej samej stronie potwierdzenia spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji z uwagi właśnie na współpracę strony z organami bezpieczeństwa państwa (zob. w tej materii wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 maja 2021 r.; sygn. akt III OSK 1700/21, z dnia 30 czerwca 2023 r.; sygn. akt III 375/22 oraz z dnia 21 maja 2024 r.; sygn. akt III OSK 4063/21). Wymaga podkreślenia, że wydając kwestionowaną decyzję organ oparł się tylko i wyłącznie na materiałach zgromadzonych w toku postępowania, zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] lutego 2018 r. Organ pomimo wiedzy o istnieniu innego materiału dowodowego zgromadzonego w toku prowadzonego postępowania przez Sąd Okręgowy w [...], który ustalał kwestię współpracy skarżącego ze [...], całkowicie pominął ten materiał dowodowy. Skoro istnieją również inne dokumenty w zasobach IPN oraz inne dowody podważające fakt współpracy skarżącego ze [...], to organ winien przeprowadzić rzetelne postępowanie dowodowe w sprawie z wniosku skarżącego o wznowienie postępowania. Co istotne, w postępowaniu nadzwyczajnym z wniosku o wznowienie postępowania są stosowane przepisy o postępowaniu zwykłym, a więc także przepisy o postępowaniu wyjaśniającym. Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej, a więc także organ do którego złożono wniosek o wznowienie o postępowania administracyjnego powinien podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Konkludując, Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zasadne było wskazanie ze strony Sądu pierwszej instancji, że ponownie rozpatrując sprawę, organ w ramach postępowania o wznowienie, dokona oceny spełnienia przez skarżącego warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji z uwzględnieniem okoliczności wynikających z wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2021 r. stwierdzającego, że oświadczenie lustracyjne skarżącego jest zgodne z prawdą. Nawiązując do argumentacji organu zawartej w uzasadnieniu wniesionej skargi kasacyjnej zaznaczyć należy, że doświadczenie życiowe i wynikająca z niego wiedza o działaniach organów [...] nie pozwala na tak jednoznaczną ocenę kwestii rejestracji przez te organy osobowych źródeł informacji lub tajnych współpracowników. Przeciwnie, doświadczenie życiowe wskazuje na konieczność bardzo ostrożnego podchodzenia do oceny działalności [...] i sporządzanej przez nią dokumentacji. Krytyczna ocena tej działalności nie pozwala bowiem wykluczyć ewentualnych nieprawidłowości (i to nawet bardzo poważnych) w sporządzaniu przez [...] dokumentów. Nie można przecież wykluczyć fikcyjnej rejestracji osobowych źródeł informacji lub tajnych współpracowników w celu np. ukrycia prawdziwych danych osób pozyskanych do współpracy, bądź uzyskiwania środków materialnych rzekomo przekazywanych fikcyjnie zarejestrowanym osobom (zob. w tej materii wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2020 r.; sygn. akt II OSK 1961/18). Należy przy tym zauważyć, że we wniesionej skardze skarżący akcentował, że działalność antykomunistyczną rozpoczął w 1980 r., a rzekoma rejestracja nastąpiła [...] grudnia 1988 r., czyli poł roku przed odzyskaniem niepodległości – upadkiem komunizmu w Polsce. Zdaniem skarżącego w kategoriach absurdu należy przyjąć, że walczył z komuną, a kiedy ta chyliła się ku upadkowi podjął współpracę ze służbą bezpieczeństwa. Skarżący argumentował, że nawet jeśli osoba nie współpracowała, nawet jeśli dokumenty są sfałszowane, to dla IPN to nie ma żadnego znaczenia, gdyż znajdują się one w zasobach IPN i na tej podstawie organ wyda zawsze taką samą decyzję. Dodatkowo należy odnotować, że w doktrynie podnosi się, że regulacja art. 4 ustawy o działaczach opozycji może budzić wątpliwości z punktu widzenia zasady proporcjonalności. Na jego podstawie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej mogą być bowiem pozbawione osoby, które przez dłuższy okres podlegały represjom, a uzyskają go przykładowo osoby internowane krócej, przez pomyłkę, albo wskutek konfliktów osobistych. Wypacza to niekiedy obraz rzeczywistości. Nie uwzględnia się przy tym krótkotrwałej współpracy, niekiedy pozorowanej, a następnie angażowania się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości ojczyzny, co miało być celem tej ustawy wyrażonym w jej preambule (zob. M. Jaśkowska, Prawo do prawdy w prawie administracyjnym i potrzeba poszerzenia ustawowego zakresu jego ochrony w czasach postprawdy, PPP 2023/10/19-35; LEX/el). W związku z powyższymi zapatrywaniami nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem organu, że skarżący po uzyskaniu korzystnego orzeczenia lustracyjnego, wydanego przez sąd lustracyjny, nie ma możliwości zweryfikowania w trybie nadzwyczajnym uprzednio wydanej decyzji. Taka argumentacja determinuje bowiem akceptację dla stanowiska, że postępowanie autolustracyjne nie rodzi w istocie żadnych doniosłych skutków. Z uwagi na powyższe, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Jak wskazano na wstępie, przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych we wniesionym środku odwoławczym. W realiach rozpatrywanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, o jej oddaleniu. Niniejsza sprawa zastała rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., bowiem skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, zaś skarżący nie zażądał jej przeprowadzenia.