III OSK 2059/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant: asystent sędziego Ewelina Gee-Milan po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 1541/24 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 czerwca 2024 r. nr 010000.620.31772.2024-WSW w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 1541/24, wydanym po rozpoznaniu sprawy ze skargi małoletniego M. M. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego J. M. (dalej zwany "strona skarżąca") na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako organ) z dnia 25 czerwca 2024 r. nr 010000.620.31772.2024-WSW w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, oddalił skargę. Wyrok ten wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił stronie skarżącej reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego, przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna). W przyjętym stanie faktycznym zadaniem Prezesa ZUS bezsporne było, że wnioskodawca nie spełnia warunków do uzyskania renty rodzinnej w trybie zwykłym, z uwagi na niespełnienie przez zmarłego ojca wymogów składkowych. Spór dotyczył możliwości przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym. Sąd I instancji ustalił, że miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy wynosi 5.600 zł brutto, co przy dwuosobowym gospodarstwie domowym daje kwotę 2.800 zł brutto na osobę. Ustalenia te zostały oparte na: • danych wskazanych we wniosku przedstawiciela ustawowego z marca 2024 r., w którym podano wysokość wynagrodzenia brutto, • wydruku z bazy danych organu potwierdzającym wysokość dochodu za luty 2024 r. Prezes ZUS przyjął, że dochód ten przekracza wysokość najniższej emerytury obowiązującej od 1 marca 2024 r., tj. 1.780,96 zł brutto. W konsekwencji uznał, że wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji braku niezbędnych środków utrzymania w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. W ocenie organu podnoszone przez stronę okoliczności – w szczególności nagły zgon ojca, wcześniejsze partycypowanie przez niego w kosztach utrzymania dziecka czy obciążenia kredytowe przedstawicielki ustawowej – nie miały wpływu na ocenę spełnienia przesłanek przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym wobec niespełnienia jednej z nich, tj. braku niezbędnych środków utrzymania. Powyższe ustalenia faktyczne nie zostały przez WSA w Warszawie uznane za sporne w stopniu , który mógłby podważyć ich wiarygodność i kompletność. Dokonując oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego, Sąd I instancji wskazał, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej ma charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia wszystkich wskazanych w tym przepisie przesłanek. Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, zgodnie z którym jedną z niezbędnych przesłanek przyznania świadczenia jest brak niezbędnych środków utrzymania po stronie wnioskodawcy. Przyjął, że dla oceny spełnienia tej przesłanki właściwym i obiektywnym kryterium jest odniesienie dochodu przypadającego na osobę w gospodarstwie domowym (w kwocie brutto) do wysokości najniższej emerytury. W ocenie Sądu I instancji przyjęcie takiego miernika zapewnia jednolitość i obiektywność stosowania prawa, a jednocześnie pozostaje zgodne z konstrukcją systemu ubezpieczeń społecznych. Sąd wskazał, że świadczenia z tego systemu – w tym przyznawane w drodze wyjątku – nie są uzależnione od indywidualnie ocenianych, rozszerzonych potrzeb życiowych (np. wynikających z obciążeń kredytowych), lecz od spełnienia ustawowo określonych kryteriów. Instrumenty uwzględniające rzeczywiste potrzeby socjalne jednostki należą do systemu pomocy społecznej, a nie do systemu ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że skoro dochód przypadający na osobę w rodzinie wnioskodawcy (2.800 zł brutto) przekracza wysokość najniższej emerytury, nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co samoistnie wyklucza możliwość przyznania świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Odnosząc się do zarzutów procesowych, Sąd I instancji wskazał, że materiał dowodowy został zebrany w sposób wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy. Ewentualne braki w zakresie szczegółowości uzasadnienia decyzji – zwłaszcza w odniesieniu do sposobu ustalenia wysokości dochodu – nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż z akt administracyjnych jednoznacznie wynikała wysokość dochodu przyjęta przez organ. Sąd I instancji uznał również za niezasadny zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji RP. Wskazał, że organy administracji oraz sądy administracyjne nie są właściwe do kontroli konstytucyjności ustaw w trybie abstrakcyjnym, a samo powiązanie prawa do świadczeń z realizacją obowiązku składkowego nie stanowi naruszenia zasady równości wobec prawa. W konsekwencji Sąd I instancji stwierdził brak naruszenia prawa materialnego oraz brak uchybień procesowych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy i – działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. – oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła strona skarżąca (dalej jako skarżący kasacyjnie). Skarżący kasacyjnie zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał zaskarżony wyrok. Wniósł też o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego kasacyjnie według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 P.p.s.a., zarzucił naruszenie: 1. art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. przepisu art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30, poz. 168 ze zm., dalej jako k.p.a.) poprzez wadliwą i niewszechstronną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do oddalenia skargi skarżącego; 3. naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a poprzez nierozważenie wszelkich naruszeń prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podniesionych w skardze zarzutów; 4. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia, które przede wszystkim bazuje na wadliwej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, a co z kolei uniemożliwia jego kontrolę instancyjną; 5. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia przez organ przepisów z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego; 6. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504 z późn. zm.) poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.) - zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 P.p.s.a.). Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Ze względu na sposób skonstruowania skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm., dalej jako Konstytucja RP), w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z faktu związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wynika wykluczenie możliwości domniemywania intencji strony składającej ten środek zaskarżenia, konkretyzowania jego zarzutów, czy też uzupełniania występujących w nim braków dotyczących podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia. Ze względu na wymogi konstrukcyjne skargi kasacyjnej, ich sporządzanie zostało powierzone profesjonalnym podmiotom, których fachowość powinna gwarantować prawidłowe skonstruowanie zarzutów, zgodnie z przepisami P.p.s.a. Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Podkreślić należy, że zgodnie ze stanowiskiem przyjętym w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, "Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny (...) obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych". Naczelny Sąd Administracyjny tylko wtedy może uczynić zadość temu obowiązkowi, gdy wnoszący skargę kasacyjną poprawnie określi, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało. Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej w tak zakreślonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nie są one uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zarzut pierwszy jest nieuzasadniony z dwóch powodów. Po pierwsze, art. 32 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm. dalej jako Konstytucja RP), który składa się z dwóch ustępów, nie może mieć zastosowania jako zarzut skargi kasacyjnej, gdyż nie zawiera normy prawnej programującej zachowania jednostki w sferze prawa administracyjnego. Przepisy art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji są bowiem wyrazem aksjologii obowiązującej w całym systemie prawa. Przepis ten może mieć jedynie znaczenie w procesach wykładni innych norm prawnych, w szczególności z zastosowaniem dyrektyw celowościowych lub aksjologicznych. Po drugie, sądy administracyjne nie są właściwe do samodzielnego stwierdzania niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją RP. Dodatkowo zważyć należy, że różnicowanie sytuacji osób spełniających ustawowe warunki nabycia prawa do renty rodzinnej i tych, które warunków tych nie spełniły, znajduje obiektywne i racjonalne uzasadnienie w konstrukcji systemu ubezpieczeń społecznych, opartego na zasadzie ekwiwalentności składek i świadczeń. Pamiętać należy, co zostało podkreślone przez Sąd I instancji i z czym skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego się w pełni utożsamia, że instytucja świadczenia w drodze wyjątku ma charakter szczególny i subsydiarny. Sam fakt, że brak prawa do świadczenia w trybie zwykłym wynikał z okoliczności niezależnych od wnioskodawcy, nie oznacza naruszenia konstytucyjnej zasady równości, jeżeli ustawodawca wprowadził odmienne, racjonalnie uzasadnione kryteria. W kontekście rozpoznawanego zarzutu wskazać ponadto należy, że zgodnie z prezentowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem nie jest dopuszczalne w świetle brzmienia art. 174 p.p.s.a. formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisu prawa "poprzez jego niezastosowanie" czy "pominięcie" (por. wyrok NSA z 1 czerwca 2004 r., OSK 284/04, niepubl., wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2008 r., I OSK 1807/07; wyrok NSA z dnia 14 maja 2007 r., I OSK 1247/06; wyrok NSA z dnia 28 marca 2007 r., I OSK 31/07; postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012r., I OSK 294/12; wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., II OSK 329/12; wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2013 r., I OSK 2255/12; wyrok NSA z dnia 8 września 2017 r., I OSK 3080/15, www.cbosa). Zarzut taki mógłby okazać się skuteczny jedynie wówczas, gdyby autor skargi kasacyjnej zarzucając niezastosowanie określonego przepisu jednocześnie wskazał przepis, który w jego przekonaniu został wadliwie zastosowany zamiast przepisu przez niego wskazywanego - wraz z podaniem uzasadnienia tego stanowiska. Wymogu tego skarga kasacyjna nie spełnia. Zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej nie mógł odnieść również zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Skarżący kasacyjnie twierdzi, że organy administracji nie wyczerpały materiału dowodowego oraz nie dokonały indywidualnej oceny sytuacji życiowej strony. Z uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że Sąd I instancji odniósł się do tej kwestii i wskazał, iż materiał dowodowy obejmował dane dotyczące dochodu rodziny, a jego wysokość została potwierdzona dokumentami znajdującymi się w aktach administracyjnych. Sąd I instancji wyjaśnił również, dlaczego ewentualne braki w szczegółowości uzasadnienia decyzji nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Ocena, że dochód należy odnosić do wartości brutto, mieści się w granicach dopuszczalnej wykładni i nie stanowi naruszenia zasad postępowania dowodowego. Skarga kasacyjna w istocie zmierza do ponownej oceny materiału dowodowego, co nie jest dopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym, o ile ocena ta nie nosi cech dowolności. Takiej dowolności nie wykazano. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., gdyż brak było uchybień organu mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. może być uzasadniony, jeżeli sąd nie zauważy lub nie weźmie pod uwagę niewskazanego w skardze naruszenia lub niezastosowania istotnego dla sprawy przepisu prawnego albo pominie ważną okoliczność faktyczną. Chodzi zatem o sytuacje, które wskazują na to, że w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, że bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku, względnie gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy zarzuty bądź powołała dowody, które zostały przez wojewódzki sąd administracyjny pominięte (por. np. wyrok NSA z 12 czerwca 2018 r., II GSK 96/17), nie zaś o przypadki, w których Sąd ocenił wszystkie doniosłe prawnie okoliczności w ramach prawidłowo przyjętego stanu sprawy, jednakże ocena ta – zdaniem skarżącej kasacyjnie strony - była błędna (popełniony został błąd wykładni lub subsumcji). Taka sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że Sąd rozważył zarówno kwestie materialnoprawne (interpretacja art. 83 ustawy emerytalnej), jak i procesowe (ocena kompletności materiału dowodowego, zarzuty dotyczące uzasadnienia decyzji). Sam fakt, że Sąd I instancji uznał część argumentów za irrelewantne wobec niespełnienia jednej z przesłanek ustawowych, nie oznacza naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. Przyjęcie, że brak jednej z przesłanek czyni zbędnym badanie pozostałych, jest zgodne z zasadą ekonomii procesowej i nie stanowi pominięcia zarzutów, lecz ocenę ich nieistotności dla rozstrzygnięcia. Za niezasadny należy również uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Zarzut taki osiągnie skutek jedynie wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się Sąd I instancji, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta wyklucza kontrolę kasacyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. W niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 P.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, podano zarzuty sformułowane w skardze, stanowisko organu oraz wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. W szczególności WSA w Warszawie trafnie odróżnił braki o charakterze formalnym lub redakcyjnym od naruszeń, które mogłyby prowadzić do wadliwego ustalenia stanu faktycznego bądź błędnej subsumcji. Sąd ten zaakcentował, że z akt administracyjnych jednoznacznie wynikała wysokość dochodu rodziny skarżącego, a sposób jego ustalenia był możliwy do odtworzenia na podstawie zgromadzonych dokumentów. Tym samym nawet jeżeli organ nie rozwinął w sposób wyczerpujący motywów, dla których przyjął określoną wartość dochodu jako podstawę oceny przesłanki "braku niezbędnych środków utrzymania", to uchybienie to nie prowadziło do niejasności co do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia ani nie uniemożliwiało kontroli instancyjnej. W kontekście dalszych rozważań dotyczących charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 z późn. zm., dalej jako ustawa emerytalna) należy podkreślić, że niespełnienie jednej z nich – w postaci braku niezbędnych środków utrzymania – miało charakter przesądzający dla rozstrzygnięcia sprawy. Skoro bowiem dochód przypadający na osobę w rodzinie przekraczał przyjęte, zobiektywizowane kryterium odniesienia, to nawet bardziej rozbudowane uzasadnienie decyzji nie mogłoby doprowadzić do odmiennej oceny prawnej. W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że Sąd I instancji zasadnie uznał, że ewentualne mankamenty uzasadnienia decyzji nie miały wpływu na treść rozstrzygnięcia, a zatem nie stanowiły podstawy do jej uchylenia. Tego rodzaju uchybienia – niemające znaczenia dla wyniku sprawy – nie mogą skutkować eliminacją aktu z obrotu prawnego wyłącznie z przyczyn formalnych, jeżeli zasadnicze ustalenia faktyczne i ich ocena prawna pozostają prawidłowe. Nieskuteczność zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego oznacza, że przy ocenie zarzutów z zakresu prawa materialnego miarodajny jest stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji. Próba zwalczania ustaleń faktycznych tkwiących u podstaw zaskarżonego wyroku nie może bowiem nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Może być skuteczna wyłącznie w ramach podstawy określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., a zatem przez sformułowanie zarzutu naruszenia konkretnych przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne. Zatem, skoro WSA w Warszawie prawidłowo ocenił, że decyzja organu nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, to oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. było prawidłowe. Zarzut ten ma charakter wtórny wobec pozostałych i podziela ich los. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut błędnej wykładni i niezastosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Wskazać należy, że przepis ten przewiduje możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku wyłącznie w razie łącznego spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek. Jedną z nich jest brak niezbędnych środków utrzymania. Charakter tej instytucji – jako odstępstwa od zasady powiązania prawa do świadczenia z okresem ubezpieczenia i opłacania składek – uzasadnia jej ścisłą wykładnię. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA w Warszawie trafnie przyjął, że dla oceny spełnienia przesłanki "braku niezbędnych środków utrzymania" dopuszczalne jest odniesienie dochodu przypadającego na osobę w rodzinie do kwoty najniższej emerytury. Taki miernik ma charakter zobiektywizowany i zapewnia jednolitość stosowania prawa. Nie prowadzi on do rozszerzającej interpretacji art. 83 ustawy, lecz do jego ujednoliconego stosowania w granicach wyznaczonych przez ustawodawcę. Z ustaleń przyjętych przez Sąd I instancji wynika, że dochód na osobę w rodzinie skarżącego kasacyjnie przekraczał kwotę najniższej emerytury. W tej sytuacji brak jednej z koniecznych przesłanek czynił zbędnym dalsze badanie pozostałych. Zarzut niezastosowania art. 83 ustawy emerytalnej jest zatem niezasadny. Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że żaden z zarzutów skargi kasacyjnej nie wykazał, aby zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ani z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.