III OSK 1985/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu w dniu 10 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.O. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 289/23 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi E.O. na niewykonanie przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3409/17 oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 18 maja 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 289/23 odrzucił skargę E.O. (dalej: "skarżący") na niewykonanie przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: "Prezes IPN") wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3409/17. W uzasadnieniu postanowienia Sądu I instancji wskazano, że skarga podlega odrzuceniu, gdyż wyrok wydany w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 3409/17 obejmował sądową kontrolę decyzji administracyjnych wydanych przez organ administracji w instancyjnym toku postępowania administracyjnego. Przedmiotem wniesionej skargi nie jest zatem niewykonanie wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, wskutek czego skargę tę należało uznać za niedopuszczalną. Skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 maja 2023 r., o sygn. IV SA/Wa 289/23 wywiódł skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisu postępowania tj. art. 154 § 1 p.p.s.a. polegające na bezpodstawnym zastosowaniu tegoż przepisu przy rozpatrywaniu skargi, podczas gdy z okoliczności sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący zarzucał organowi naruszenie przepisu art. 170 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z 13 czerwca 2018 r. o sygn. akt. IV SA/Wa 3409/17. W oparciu o powyższy zarzut, na podstawie art. 172 w zw. z art. 170 i 171 p.p.s.a., wniesiono o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie; 2. unieważnienie wydanego w warunkach powagi rzeczy osądzonej prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2020 r., o sygn. akt IV SA/Wa 2499/19; 3. zasądzenie od Prezesa IPN na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że ze zgromadzonego materiału wynika, iż skarżący w dniu 23 marca 2017 r. zwrócił się do Prezesa IPN o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków o której mowa w art. 4 u.d.o. Organ odmówił skarżącemu wydania decyzji, co zaskarżone zostało do WSA w Warszawie. Korzystnym dla skarżącego wyrokiem z 13 czerwca 2018 r., sygn. akt. IV SA/WAa 3409/17 WSA w Warszawie uchylił decyzję organu uzasadniając, że nie jest zasadna ocena, iż dokumenty mające dotyczyć skarżącego, stanowiące materiał dowodowy spełniają przesłanki określone w art. 4 pkt 2 u.d.o. (w brzmieniu sprzed nowelizacji z dnia 12 kwietnia 2019 r.). Sąd nakazał organowi w uzasadnieniu cytowanego wyroku uwzględnienie tej oceny prawnej, czego organ nie wykonał do dnia dzisiejszego. Wyrok ten, korzystny dla skarżącego widnieje w bazie wyroków sądów administracyjnych jako prawomocny i nie został wyeliminowany z obrotu prawnego. Jednakże organ nie zastosował się do wyroku WSA w Warszawie z 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3409/17 tylko ponownie wydał decyzję odmowną w sprawie spełnienia warunków o których mowa w art. 4 u.d.o., a następnie podtrzymał ją. Po ponownym zaskarżeniu rozstrzygnięcia organu przez skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał wyrok z 26 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2499/19, w którym oddalił skargę stwierdzając, iż nowelizacja art. 4 u.d.o. z ustawą z dnia 12 kwietnia 2019 r. daje możliwość odmiennego potraktowania skarżącego przez organ w zakresie przysługującego mu statusu osoby represjonowanej. W ocenie skarżącego w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia powagi rzeczy osądzonej o której mowa w art. 170 i 171 p.p.s.a. Przedmiotem rozstrzygnięcia wyroku WSA w Warszawie z 13 czerwca 2018 r., sygn. akt. IV SA/Wa 3409/17, jak i wyroku WSA w Warszawie z 26 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2499/19 było ustalenie czy tej samej osobie, tj. skarżącemu, przysługuje status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżony niniejszą skargą kasacyjną wyrok WSA w Warszawie z 26 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2499/19 został wydany po uprawomocnieniu się wyroku WSA w Warszawie z 13 czerwca 2018 r., sygn. akt. IV SA/Wa 3409/17 mimo, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. wyrokiem tym był związany nie tylko WSA w Warszawie, ale również organ. W kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana. Przepis art. 172 p.p.s.a. umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na wniosek Prezesa NSA, unieważnienie prawomocnego orzeczenie sądu administracyjnego wydanego w sprawie, która ze względu na osobę lub przedmiot nie podlegała orzecznictwu sądu administracyjnego w chwili orzekania. Takim orzeczeniem podlejącym unieważnieniu z ww. powodów jest wyrok WSA w Warszawie z 26 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2499/19. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zgodnie z art. 182 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. poz. 1634 ze zm; dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została wniesiona od postanowienia WSA o odrzuceniu skargi, wydanego na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., które niewątpliwie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. Uznając, że nie ma konieczności przeprowadzania rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 182 § 1 p.p.s.a. i rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Jedyny zarzut skargi kasacyjnej stanowi rzekome naruszenie art. 154 § 1 p.p.s.a. polegające na bezpodstawnym jego zastosowaniu. Zdaniem skarżącego kasacyjnie z okoliczności sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący zarzucał organowi naruszenie przepisu art. 170 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z 13 czerwca 2018 r., sygn. akt. IV SA/Wa 3409/17. Stosownie do art. 154 § 1 p.p.s.a. w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, treści skargi, pomimo sporządzenia jej w sposób chaotyczny, uprawniała Sąd I instancji do przyjęcia, że jej przedmiot stanowi niewykonanie przez organ administracji prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z 13 czerwca 2018 r., sygn. akt. IV SA/Wa 3409/17. Skarżący wprost powołał się na art. 154 § 1 i § 2 p.p.s.a., a przed wniesieniem skargi złożył wezwanie do wykonania wyroku. W tym stanie rzeczy kwalifikacja skargi dokonana przez Sąd I instancji była zasadna. Celem skargi na niewykonanie prawomocnego wyroku sądu, stwierdzającego bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, jest przymuszenie organu do działania, w sytuacji gdy ignoruje on orzeczenie sądu i nie podejmuje czynności, do których został przez sąd zobowiązany. Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem. Skuteczność skargi na niewykonanie wyroku zależy od tego, czy organ, którego bezczynność stwierdzono wyrokiem, podjął czynności zmierzające do wykonania wyroku, bez zbędnej zwłoki (terminowo) wykonał wskazania sądu. O niewykonaniu wyroku można zatem mówić wówczas, gdy takie rozstrzygnięcie - bez względu na jego treść i zakres poprzedzającego go postępowania - nie zostało wydane bądź nie podjęto innych czynności zmierzających do załatwienia sprawy. Niewykonanie wyroku, o jakim mowa w art. 154 § 1 p.p.s.a., ma miejsce także wtedy, gdy organ wprawdzie wykonał wyrok, lecz z przekroczeniem wyznaczonego terminu. Wyrok WSA w Warszawie z 13 czerwca 2018 r., sygn. akt. IV SA/Wa 3409/17 zapadł w sprawie skargi skarżącego na decyzję Prezesa IPN z [...] października 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Dotyczył on zatem kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie skargi na decyzję administracyjną (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.), a nie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Okoliczność ta w sposób oczywisty wyłącza możliwość skutecznego wniesienia skargi na niewykonanie wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Skarga w swej istocie stanowiła próbę polemiki z prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z 26 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2499/19. Polemika ta powinna zostać podjęta w środku zaskarżenia, który przysługiwał skarżącemu od tego orzeczenia. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu wiadome jednak jest, że skarga kasacyjna od tego wyroku została prawomocnie odrzucona postanowieniem WSA w Warszawie z 7 czerwca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 2499/19 z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.