III OSK 1973/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia NSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej żądań sędziów NSA Krzysztofa Sobieralskiego i Małgorzaty Wolf - Kalamali o wyłączenie od rozpoznania wniosku S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego NSA Ewę Kwiecińską w sprawie ze skargi kasacyjnej S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1799/23 w sprawie ze skargi S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na niewykonanie przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. z siedzibą w Warszawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2019 r. sygn. akt II SAB/Wa 454/19 postanawia: 1) wyłączyć sędziego NSA Krzysztofa Sobieralskiego od rozpoznania wniosku, 2) oddalić żądanie sędzi NSA Małgorzaty Wolf – Kalamali o wyłączenie od rozpoznania wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 kwietnia 2024 r. (sygn. akt II SA/Wa 1799/23) oddalił skargę S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na niewykonanie przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. z siedzibą w Warszawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 września 2019 r., sygn. akt II SAB/Wa 454/19. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca. Termin rozprawy w sprawie wyznaczony został zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z 6 lutego 2024 r. na 25 kwietnia 2025 r. w następującym składzie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (Przewodniczący), sędzia NSA Ewa Kwiecińska (sprawozdawca) oraz sędzia delegowany WSA Tadeusz Kiełkowski. Zawiadomieniem z 10 lutego 2025 r. skierowanym do pełnomocnika skarżącej, poinformowano o wyznaczonym do rozpoznania składzie orzekającym NSA oraz terminie rozprawy (k. 171). Pismo to zostało doręczone 18 lutego 2025 r. (k. 173). Drogą elektroniczną za pośrednictwem platformy ePUAP, pismem z 23 lutego 2025 r., pełnomocnik S. Sp. z o.o. złożył wniosek o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego NSA Ewy Kwiecińskiej. W wyniku losowania przeprowadzonego przez Przewodniczącą Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA 25 lutego 2025 r. (k. 274) wyłoniony został następujący skład orzekający do rozpoznania wniosku: 1. sędzia NSA Krzysztof Winiarski (Przewodniczący); 2. sędzia NSA Roman Wiatrowski (sprawozdawca); 3. sędzia NSA Jerzy Stankowski; 4. sędzia NSA Małgorzata Wolf – Kalamala; 5. sędzia NSA Krzysztof Sobieralski oraz sędziowie zapasowi: 1. sędzia NSA Antoni Hanusz; 2. sędzia NSA Hieronim Sęk. Pismem z 27 lutego 2025 r. sędzia NSA Krzysztof Sobieralski zgłosił w oparciu o art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej też "p.p.s.a.") żądanie wyłączenia go od rozpoznania powyższego wniosku. Wyjaśnił, że zna osobiście pełnomocnika skarżącej spółki od wielu lat, gdyż obaj pracują na jednej uczelni i tym samym wydziale. Niekiedy razem prowadzą projekty dydaktyczne i naukowe, obaj pozostają też członkami Rady Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Rady Dyscypliny Naukowej. Łączy ich w związku z tym także znajomość towarzyska. Okoliczność ta mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności w rozpoznaniu wniosku. Wnioskiem z 6 marca 202 r. również sędzia NSA Małgorzata Wolf – Kalamala na podstawie art. 19 p.p.s.a. zażądała wyłączenia jej ze składu rozpoznającego wniosek o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności w odniesieniu do sędzi NSA Ewy Kwiecińskiej. Jak wynika z uzasadnienia żądania jedynym jego powodem jest udział w składzie orzekającym sędziego NSA Krzysztofa Sobieralskiego powołanego na ten urząd na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Okoliczność ta budzi zaś wątpliwości co do prawidłowości składu orzekającego wylosowanego do rozpoznania wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepisy ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18-24 p.p.s.a.) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.). Uregulowania te na mocy art. 193 p.p.s.a. mają odpowiednie zastosowanie również w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na żądanie sędziego bądź na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (zob. wyrok TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004, Nr 7, poz. 67 - tak np. komentarz do art. 19 p.p.s.a. w: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 6, Warszawa 2019; postanowienie NSA z 5 października 2018 r., sygn. akt I OZ 1022/18; wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.cbois.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 19 p.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jak podkreśla się w doktrynie, w związku z tym, że względne przesłanki wyłączenia nie zostały jednak w art. 19 p.p.s.a. określone w sposób wyczerpujący, to przyjmuje się, że "przepis ten odnosi się do istnienia okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, czyniąc go potencjalnie podejrzanym o brak obiektywizmu przy jej rozpoznawaniu (tzw. iudex suspectus). Celem tej regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok TK z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). Wyłączenie oparte na przepisie art. 19 p.p.s.a. wywołuje odmienne skutki, w zależności od podmiotu występującego z taką inicjatywą. W przypadku sędziów jest to "żądanie" wyłączenia od rozpoznania sprawy, natomiast strony – "wniosek". Oprócz tego, w myśl art. 20 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony przez stronę, powinien zawierać "przyczyny uprawdopodobniające" wyłączenie (§ 1 i § 2), natomiast zgodnie z art. 21 p.p.s.a. po stronie sędziego istnieje jedynie obowiązek "zawiadomienia o zachodzącej podstawie wyłączenia". Powyższe uwagi nie wskazują jednak, że rola sądu rozstrzygającego sprawę staje się marginalna, albowiem wówczas zadaniem sądu jest zbadanie czy dana okoliczność wskazana odpowiednio we "wniosku" lub "żądaniu" mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego i czy przede wszystkim istnieje. Z braku jasnych kryteriów ustawowych w tej mierze, należy kierować się zasadami doświadczenia życiowego i w ich płaszczyźnie oceniać żądanie, okoliczności i argumenty przytoczone przez sędziego, mając jednocześnie na uwadze to, że z woli ustawodawcy przede wszystkim do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę i wydać w niej orzeczenie. W przedmiotowej sprawie sędzia NSA Krzysztof Sobieralski uzasadniając złożone żądanie powołał się na bliską znajomość z pełnomocnikiem skarżącej na płaszczyźnie zarówno zawodowej w ramach zatrudnienia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Wrocławskiego, jak też i towarzyskiej wykraczającej poza sferę zawodową, co potraktować należy jako okoliczność mogącą wywołać w odbiorze społecznym wątpliwość, co do bezstronności ww. sędziego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że w tym przypadku spełniona została przesłanka opisana art. 19 p.p.s.a skutkująca wyłączeniem od rozpoznania wniosku. W odniesieniu natomiast do żądania sędzi NSA Małgorzaty Wolf – Kalamali wyłączenia jej od rozpoznania sprawy zauważyć należy, że podlega ono oddaleniu z tego względu, że na skutek wyłączenia sędziego NSA Krzysztofa Sobieralskiego odpadła w istocie podstawa faktyczna tego żądania. W składzie rozpoznającym wniosek nie będzie ostatecznie brał udziału sędzia Krzysztof Sobieralski. Nie badając zatem zasadności merytorycznej i prawnej zgłoszonego przez sędzię NSA Małgorzatę Wolf-Kalamalę żądania należy stwierdzić, że wskazywana przez nią przeszkoda orzekania na skutek wyłączenia sędziego Krzysztofa Sobieralskiego została wyeliminowana, a zatem żądanie to podlegało oddaleniu. Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 oraz art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji.