III OSK 1884/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie sędzia NSA Ewa Kwiecińska sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 lutego 2024 r. sygn. akt III SAB/Gl 431/23 w sprawie ze skargi W. P. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach w przedmiocie udzielenia informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 19 lutego 2024 r., sygn. akt III SAB/Gl 431/23, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę W. P. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach w przedmiocie udzielenia informacji publicznej. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że sprawa podlegała ponownemu rozpoznaniu, albowiem Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną strony i wyrokiem z 13 lipca 2023 r. sygn. akt III OSK 603/22, uchylił wyrok pierwszoinstancyjny. NSA wyjaśnił, że jeśli Sąd I instancji uznał, że ma do czynienia ze skargą na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach w przedmiocie informacji publicznej, to taki przedmiot powinien wynikać też z sentencji wyroku, a sprawa powinna zostać wpisana do właściwego repertorium i rozpoznana pod właściwą sygnaturą SAB, co w tym przypadku nie miało miejsca. Jeżeli natomiast Sąd I instancji miał wątpliwości, co w istocie rzeczy jest przedmiotem skargi, to powinien wezwać stronę do poprawienia albo uzupełnienia skargi, stosownie do art. 49 § 1 w zw. z art. 46 § 2 pkt 1 lit. d) p.p.s.a. Na etapie ponownego rozpoznania sprawy przed WSA w Gliwicach, na rozprawie 11 grudnia 2023 r. skarżący wyjaśnił, że intencją jego skargi była bezczynność organu polegająca na nieudostępnieniu i niewyjaśnieniu podstaw prawnych regulujących w czasie pandemii funkcjonowanie czytelni akt i w konsekwencji pozbawienie skarżącego dostępu do akt jego sprawy. Sąd postanowił zmienić klasyfikację sprawy i zarejestrować skargę strony jako skargę na bezczynność w udzieleniu informacji publicznej. Sąd wskazał, że wnioskiem z 2 marca 2021 r., złożonym na podstawie ustawy z 6 września 1997 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902; dalej: u.d.i.p.), skarżący zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach o merytoryczne pisemne uzasadnienie pisma Sądu z 1 marca 2021 r. w akapicie trzecim tego pisma, przez podanie ustawowych podstaw prawnych odmowy skarżącemu dostępu do akt sprawy o sygn. akt III Co 1/21 w dniu 8 lutego 2021 r. w czytelni Sądu. Sąd I instancji podzielił stanowisko Prezesa SO w Katowicach, iż żądanie to nie stanowiło informacji publicznej, wobec czego podmiot zobowiązany, informując o tym fakcie skarżącego, nie znajdował się w bezczynności. Wniosek skarżącego dotyczył interpretacji i stosowania przepisów Kodeksu cywilnego, a nie informacji o faktach. Jakkolwiek działalność kierownictwa sądu odnosząca się do spraw publicznych, służących realizacji zadań publicznych, które cechuje powszechność i użyteczność dla ogółu, a także sprzyjanie osiąganiu celów określonych w Konstytucji i ustawie, mieści się w reżimie u.d.i.p., to nie podlega trybowi tej ustawy żądanie udostępnienia wydawanych w indywidualnej sprawie, wobec konkretnej osoby pism sądowych w danym postępowaniu sądowym. Skoro zatem żądana informacja miała charakter indywidualny i nie mieściła się w zakresie informacji publicznej, to zdaniem Sądu I instancji zasadnie Prezes SO w Katowicach udzielił skarżącemu odpowiedzi informującej o ww. kwalifikacji prawnej wniosku. Skargę kasacyjną wniósł skarżący, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż treść uzasadnienia nie zawiera przedstawienia stanu niniejszej sprawy oraz nie obejmuje wszystkich zarzutów ujętych w skardze oraz naruszenie art. 153 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie w zakresie związania oceną prawną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślił, że Sąd I instancji pominął żądanie skarżącego w zakresie uchylenia wszystkich regulaminów oraz zarządzeń Prezesa SO w Katowicach, związanych z ograniczeniem dostępu stron do akt spraw, w tym do dokumentów urzędowych Sądu ze względu na brak ustawowych podstaw prawnych do publikowania tego typu wewnętrznych aktów prawnych. W ocenie strony tak sporządzone uzasadnienie uniemożliwia stronie ocenę i kontrolę toku rozumowania sądu, pozbawiając ją możliwości polemizowania z dokonaną oceną stanu faktycznego i prawnego sprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes SO w Katowicach wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej jako niezasadnej. W uzasadnieniu podniósł, że wyrok Sądu I instancji jest prawidłowy. Odnosząc się do zarzutu pominięcia części żądań skarżącego zwrócił uwagę, że skarżący na rozprawie 11 grudnia 2023 r. sprecyzował treść skargi i wyjaśnił, że jego intencją była zaskarżenie bezczynności polegającej na nieudostępnieniu i niewyjaśnieniu podstaw prawnych regulujących funkcjonowanie, w czasie pandemii, czytelni akt, a w konsekwencji pozbawienie skarżącego dostępu do jego akt sprawy. Tym samym zdaniem Prezesa SO w Katowicach skarga w pozostałym zakresie została przez skarżącego cofnięta. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonej podstawy kasacyjnej. Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.). Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. W skardze kasacyjnej zarzucono tylko naruszenie przepisów postępowania. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933; wyrok NSA z 26 lutego 2014 r., II GSK 1868/12, LEX nr 1495116; wyrok NSA z 29 listopada 2022 r., I OSK 931/22). Należy tu zauważyć, że systematyka uzasadnienia skargi kasacyjnej nie została przypisana do konkretnych, podniesionych zarzutów, co znacznie utrudniło odniesienie się do podniesionych zarzutów. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do naruszenia przepisów art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a. łącznie. Naruszeń tych autor skargi kasacyjnej upatruje w tym, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera przedstawienia stanu niniejszej sprawy i nie obejmuje wszystkich zarzutów ujętych w skardze oraz niewłaściwym zastosowaniu drugiego z tych przepisów, w zakresie związania oceną prawną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zarzuty te nie są usprawiedliwione. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, przez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1485/11). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i - w razie kontroli instancyjnej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1751/11). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji w zasadniczym zakresie realizuje powyższe wymagania. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące wykładni i zastosowania przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej i prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem zaskarżony wyrok poddaje się ocenie instancyjnej. Zwrócić nadto należy uwagę, iż prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Sam fakt braku wyraźnego odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie stanowi podstawy do uznania, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 21 września 2017 r., sygn. akt I GSK 1329/15). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sposób umożliwiający dokonanie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, odniósł się do istotnych zarzutów podniesionych w skardze i w odpowiedzi na skargę oraz wyjaśnił z jakich przyczyn nie uwzględnił stanowiska skarżącego i oddalił skargę. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji przedstawił szczegółowo przebieg postępowania przed Sądem Okręgowym w Katowicach, w szczególności wskazał na wniosek skarżącego z 2 marca 2021 roku do Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach złożony w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej o merytoryczne pisemne uzasadnienie pisma Sądu z 1 marca 2021 r. w akapicie trzecim tego pisma, przez podanie ustawowych podstaw prawnych odmowy wnioskodawcy dostępu do akt sprawy o sygn. akt III Co 1/21 w dniu 8 lutego 2021 r. w czytelni Sądu. Sąd I instancji ustalił też, że Prezes Sądu załatwiając wniosek pismem z 9 marca 2021 r. poinformował stronę, że żądanie nie dotyczy udostępnienia informacji publicznej, o której mowa w art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Szczególnie istotną okolicznością, której nie dostrzega autor skargi kasacyjnej jest ponadto to, że jak to wskazał Sąd I instancji, "na rozprawie 11 grudnia 2023 r. skarżący wyjaśnił, że intencją jego skargi była bezczynność organu polegająca na nieudostępnieniu i niewyjaśnieniu podstaw prawnych regulujących w czasie pandemii funkcjonowanie czytelni akt i w konsekwencji pozbawienie skarżącego dostępu do akt jego sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd postanowił zmienić klasyfikację sprawy i zarejestrować skargę strony jako skargę na bezczynność w udzieleniu informacji publicznej" i w tym przedmiocie rozpoznać sprawę. Zatem Sąd I instancji będąc związanym oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego wynikającą z wyroku z 13 lipca 2023 r. sygn. akt III OSK 603/22, zastosował się do niej. NSA w tym poprzednim wyroku wskazał bowiem, że "z sentencji zaskarżonego wyroku wynika, że przedmiotem skargi Sąd I instancji uczynił zawiadomienie Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach z 9 marca 2021 r. Natomiast z uzasadnienia wyroku wynika, że skarga została zakwalifikowana jednocześnie jako skarga na "działanie" i "bezczynność organu". Nie została przy tym rozpoznana jako skarga na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach w przedmiocie informacji publicznej, tylko jako skarga na zawiadomienie Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach z 9 marca 2021 r. Sąd I instancji nie wyjaśnił przy tym w żaden sposób, czy takie zawiadomienie podlega kognicji sądu administracyjnego i w oparciu o jaką podstawę prawną. Jeśli, jak wynika z przytoczonych wyżej motywów rozstrzygnięcia, Sąd I instancji uznał, że ma do czynienia ze skargą na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach w przedmiocie informacji publicznej (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.), to taki przedmiot powinien wynikać też z sentencji wyroku, a sprawa powinna zostać wpisana do właściwego repertorium i rozpoznana pod właściwą sygnaturą SAB (zob. § 69 ust. 1 pkt 2 zarządzenia nr 14 Prezesa NSA z 6 sierpnia 2015 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych), co w tym przypadku nie miało miejsca. Jeżeli natomiast Sąd I instancji miał wątpliwości, co w istocie rzeczy jest przedmiotem skargi, to powinien wezwać stronę do poprawienia albo uzupełnienia skargi, stosownie do art. 49 § 1 w zw. z art. 46 § 2 pkt 1 lit. d) p.p.s.a.". Skoro skarżący jednoznacznie oświadczył co jest przedmiotem jego skargi, to zbędne było rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji w zakresie punktu 1 i 3, a także w znacznej części w zakresie punktu 2, pierwotnie wskazanych żądań w skardze z 13 marca 2021 r. Potwierdzeniem sprecyzowania skargi przez skarżącego w sposób określony przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jest protokół rozprawy przed tym Sądem z 11 grudnia 2023 r. i zarządzenie Przewodniczącej Wydziału z 15 grudnia 2023 r. Ponadto odpis tego protokołu, na wniosek pełnomocnika skarżącego, został mu przesłany zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 15 grudnia 2023 r. Pełnomocnik skarżącego otrzymał ten odpis protokołu 27 grudnia 2023 r. Konsekwencją ustalenia przedmiotu sprawy jako bezczynności Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach w rozpoznaniu wniosku skarżącego z 2 marca 2021 roku do Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach złożonego w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej o merytoryczne pisemne uzasadnienie pisma Sądu z 1 marca 2021 r. w akapicie trzecim tego pisma, przez podanie ustawowych podstaw prawnych odmowy wnioskodawcy dostępu do akt sprawy o sygn. akt III Co 1/21 w dniu 8 lutego 2021 r. w czytelni Sądu – było ograniczenie się przez Sąd I instancji do oceny okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w tak określonych granicach. Istota sprawy polegała na odpowiedzi na pytania czy Prezes Sądu jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania posiadanej informacji publicznej (art. 4 ust 1 pkt 1 i ust. 3 u.d.i.p.), czy żądane informacje są informacją publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 i 2 u.d.i.p. i czy Prezes Sądu rozpoznał wniosek w terminie określonym w art. 13 ust. 1 lub ust. 2 u.d.i.p. w sposób wymagany przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej. Sąd I instancji wywiązał się z tych obowiązków przez wyrażenie swojego stanowiska w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i stosując się do stanowiska NSA zawartego w poprzednio wydanym w tej sprawie wyroku z 14 lipca 2023 r. sygn. akt III OSK 603/22. Sąd I instancji poczynił niezbędne w tym zakresie ustalenia, uznał, że Prezes Sądu Okręgowego jest podmiotowo zobowiązany do rozpoznania wniosku ale żądana informacja nie jest informacją publiczną. Zatem do uwolnienia się przez organ od zarzucanej mu bezczynności w udostępnieniu żądanej informacji, wystarczające było poinformowanie wnioskodawcy pismem, że żądana informacja nie jest informacją publiczną. Co też organ uczynił w terminie zakreślonym w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Zbędne, bo wykraczające poza przedmiot sprawy, było odnoszenie się przez Sąd I instancji do innych zarzutów i żądań zawartych w pierwotnej skardze z 13 marca 2021 r. W konsekwencji nie sposób zarzucić Sądowi I instancji naruszenia przepisów art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił. W odniesieniu do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy wyjaśnić, że o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu rozstrzyga zawsze wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu uregulowanym w przepisach art. 250 i nast. p.p.s.a. Zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stąd w postępowaniu kasacyjnym wniosek ten nie podlegał rozpoznaniu.