III OSK 1868/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Artur Kuś (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Teresa Zyglewska sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 23 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1497/23 w sprawie ze skargi A. R. i M. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 27 czerwca 2023 r. nr SKO.418.3.1453.2023 w przedmiocie oddalenia zarzutów w przedmiocie postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 23 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 1497/23 po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. R. i M. R. (dalej: "skarżący") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "SKO", "Kolegium") z 27 czerwca 2023 r. nr SKO.418.3.1453.2023 w przedmiocie oddalenia zarzutów w przedmiocie postępowania administracyjnego w pkt I uchylił zaskarżone postanowienie i postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy [...] (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") z 3 kwietnia 2023 r. nr PGŚ.6331.2.2021; w pkt II zasądził od SKO na rzecz skarżących solidarnie kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne. Burmistrz 31 sierpnia 2022 r. wystawił dwa tytuły wykonawcze: pierwszy przeciwko M. R., drugi przeciwko A. R.. Celem wystawienia obu tytułów wykonawczych była egzekucja obowiązku wynikającego z decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 21 września 2020 r., nr GPNiOŚ.6331.1.2017, zatwierdzającej ugodę z 16 grudnia 2019 r. zawartą przez A. R., M. R., Z. B., T. B., B. S., T. S., M. G. oraz T. G. w sprawie zmiany stosunków wodnych. W ugodzie tej skarżący zobowiązali się do umożliwienia odpływu wód z rowu znajdującego się na działkach sąsiednich nr [...], [...], [...] oraz [...] w [...], poprzez wykopanie na swojej działce o nr [...] rowu. Skarżący zobowiązali się również do utrzymania na swojej działce drożności rowu i usuwania przeszkód w odpływie wody. Odpisy tytułów wykonawczych zostały odebrane przez skarżących 23 września 2022 r. W dniu 19 września 2022 r. skarżący wnieśli zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej wszczętej przez Burmistrza w celu wykonania obowiązku wynikającego z ugody z 16 grudnia 2019 r., podnosząc zarzuty naruszenia: art. 33 § 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a."), polegający na określeniu egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z zawartej przez strony ugody; art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a., polegający na błędzie co do osoby zobowiązanego; art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., polegający na wygaśnięciu egzekwowanego obowiązku w całości w związku z jego wykonaniem. W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że ich zdaniem wykonali zobowiązania wynikające z uprzednio zawartej ugody, poprzez wykonanie odcinka rowu otwartego wzdłuż granic z działkami sąsiednimi, który spełniał swoją funkcję wymaganą treścią porozumienia. Ponadto skarżący wyjaśnili, że brak jest aktualnie, jak i uprzednio, jakichkolwiek zastoin na przedmiotowym terenie, jak również brak jest przeszkód na nieruchomości państwa R., które uniemożliwiłyby odpływ wody. Burmistrz postanowieniem z 3 kwietnia 2023 r. nr PGŚ.6331.2.2021 oddalił zarzuty w przedmiocie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wyjaśnił, że ugodą zawartą 16 grudnia 2019 r. skarżący zobowiązali się do utrzymania drożności rowu na swojej działce i usuwania przeszkód w odpływie wody. W zaistniałej sytuacji całkowitego zamknięcia odpływu wody z rowu przez Rejon Dróg Wojewódzkich w [...] nie można mówić o drożności rowu oraz o swobodnym spływie wód z rowu. Tym samym nie może być mowy o wykonaniu w całości obowiązków ciążących na skarżących lub wygaśnięciu zobowiązania, gdyż ich obowiązki są procesem ciągłym, mającym zapewnić stałe prawidłowe funkcjonowanie rowu. Kolegium postanowieniem z 27 czerwca 2023 r. nr SKO.418.3.1453.2023 między innymi na podstawie art. 17 pkt 1 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., a także art. 33 § 1 i § 2 pkt 2 lit. a u.p.e.a. i art. 34 § 3 u.p.e.a. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W pierwszej kolejności Kolegium wyjaśniło, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą nadania tytułowi wykonawczemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym (art. 26 § 3a pkt 2 u.p.e.a.), co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Natomiast wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W niniejszej sprawie Organ I instancji nadał obu tytułom wykonawczym (zarówno wystawionym przeciwko M. R., jak i A. R.) klauzulę o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej 31 sierpnia 2022 r. Natomiast tytuły wykonawcze zostały doręczone skarżącym 23 września 2022 r. Zatem nastąpiło zarówno wszczęcie postępowania egzekucyjnego, jak również egzekucji administracyjnej, przeciwko skarżącym. SKO wyjaśniło również, że sprawa była już przedmiotem rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez Kolegium, które postanowieniem z 15 grudnia 2022 r. nr SKO.418.12.3019.2022, uchyliło postanowienie Burmistrza z 18 października 2022 r. nr PGŚ.6331.2.2021, dotyczące oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium sformułowało wytyczne dla organu I instancji dotyczące ustalenia, czy tytuły wykonawcze z 31 sierpnia 2022 r. są pierwszymi tytułami wykonawczymi wystawionymi w celu egzekucji obowiązków z zawartej przez skarżących ugody z 16 grudnia 2019 r., gdyż skarżący wnosili już zarzuty 9 marca 2022 r. Nie jest bowiem dopuszczalne ponowne wystawienie tytułu wykonawczego w tej samej sprawie. Organ I instancji ustalił, że tytuły wykonawcze z 31 sierpnia 2022 r. są pierwszymi tytułami wykonawcze i w związku z tym organ I instancji mógł rozpoznać merytorycznie zarzuty skarżących z 19 września 2022 r., dotyczące postępowania egzekucyjnego wszczętego w oparciu o tytuły wykonawcze z 31 sierpnia 2022 r. SKO wyjaśniło, że postępowanie w przedmiocie rozpatrzenia zarzutu może odbywać się wyłącznie w odniesieniu do złożonego przez zobowiązanego zarzutu, to znaczy w zakresie złożonego zarzutu i w jego granicach, a nie w granicach całej sprawy. Powyższe oznacza, że złożenie przez zobowiązanego zarzutu w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, na jednej z podstaw wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a., upoważnia Organ do rozpatrzenia zarzutu, aczkolwiek Organ czyni to wyłącznie w odniesieniu do tej podstawy, która określona została w złożonym przez zobowiązanego środku zaskarżenia. Kolegium podało, że art. 33 § 2 u.p.e.a. zawiera zamknięty katalog zarzutów. Podstawą zarzutów może być m.in.: określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a., tj. m.in. z decyzji administracyjnej (art. 33 § 2 pkt 2 lit. a u.p.e.a.), błąd co do zobowiązanego (art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a.), wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części (art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.). Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie zachodzi rozbieżność pomiędzy określeniem obowiązku skarżących w tytułach wykonawczych, a zawartą przez nich ugodą. Zatem zarzut polegający na określeniu obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego orzeczenia, mający podstawę w art. 33 § 2 pkt 2 lit a u.p.e.a., jest bezzasadny. Z kolei błąd co do osoby zobowiązanego ma swoją podstawę prawną w art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a. i dotyczy on sytuacji, w której organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne wobec osoby, którą błędnie uznał za zobowiązanego. W związku z czym doręczył jej tytuł wykonawczy oraz pouczył o prawie wniesienia zarzutów. Po drugie, chodzi o wskazanie w tytule wykonawczym osoby, na której nie ciąży obowiązek. Kolegium zwróciło uwagę, że w niniejszej sprawie osoby wskazane w tytułach wykonawczych to A. R. oraz M. R. i są to te same osoby, które są stronami ugody zawartej 16 grudnia 2019 r. Wobec powyższego nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, gdyż postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przeciwko tym samym osobom, których obowiązek wynika z zawartej ugody z 16 grudnia 2019r. SKO wyjaśniło, że w celu ustalenia, czy skarżący realizują ciążący na nich obowiązek Burmistrz przeprowadził 16 stycznia 2023 r. oględziny z udziałem zainteresowanych (w tym skarżących). Jak wynika z protokołu oględzin woda na działce M. G. wypełniała cały rów i rozlewała się na boki. Również na działce Z. B. woda wypełniała cały rów i podchodziła pod jego brzegi. Woda zalała kanał samochodowy znajdujący się w garażu. Zbierała się także w piwnicy. Państwo B. byli zmuszeni do ciągłego wypompowywania wody zarówno z garażu, jak i piwnicy. Obecny na oględzinach M. R. wprost oświadczył, że odpływ wykonanego przez niego rowu został zasypany przez Rejon Dróg pod jego nieobecność, które to oświadczenie znajduje się w sporządzonym protokole. W ocenie SKO okoliczności te jednoznacznie wskazują, że ciążący na skarżących obowiązek utrzymania drożności znajdującego się na ich działce rowu oraz usuwania przeszkód w odpływie wody nie został wykonany. Zatem zarzut wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku skarżących jest również chybiony. W skardze do WSA w Rzeszowie skarżący zarzucili naruszenie: 1. art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., poprzez sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym uznanie, że zarzut wykonania zobowiązania przez skarżących jest bezpodstawny; 2. art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a., poprzez uznanie za bezzasadny zarzut polegający na błędzie co do zobowiązanego; 3. art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., poprzez uznanie za bezzasadny zarzut polegający na wygaśnięciu egzekwowanego obowiązku w całości w związku z jego wykonaniem; 4. art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkujące błędnym ustaleniem stanu faktycznego przyjętego za podstawę wydanego rozstrzygnięcia, a w konsekwencji zastosowanie w niniejszej sprawie dalece dowolnego uznania administracyjnego skutkującego brakiem przeprowadzenie pełnego postępowania w przedmiotowej sprawie; 5. art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewyczerpanie przysługującej organowi administracji inicjatywy dowodowej, skutkującej brakiem uzasadnienia dla przyjętych w zaskarżonym postanowieniu rozstrzygnięć; 6. art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. i art. 11 k.p.a., poprzez nieuzasadnienie decyzji w sposób przekonywający, niewyjaśnienie okoliczności sprawy, nieustosunkowanie się do żądań i twierdzeń strony wnioskującej, nieuwzględnienie w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli oraz oparcie decyzji w dużej mierze na niezweryfikowanych przekonaniach prowadzącego postępowanie I. Instancyjne; 7. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., przez prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sposób niebudzący zaufania do organów władzy publicznej; 8. art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że zawarte porozumienie w żadnym zakresie nie precyzuje na jaką głębokość pogłębienie miałoby być wykonane. Użyte określenie "ten sam poziom rowu" jest dalece nieprecyzyjne i nieostre. Po zawarciu opisywanej ugody wielokrotnie dochodziło do pogłębiania rowów na terenach innych nieruchomości niż ich własność, co w żadnej mierze nie może skutkować zaistnieniem jakiegokolwiek obowiązku po stronie skarżących. Właściciele poszczególnych nieruchomości mogą swobodnie modyfikować parametry własnych odpływów, co w rzeczywistości powoduje niewykonalność zawartej ugody w przedmiotowym zakresie. Skarżący wyjaśnili również, że aktualne czynności związane z częściowym zasypaniem wylotu rowu dokonane zostały prawdopodobnie przez Rejon Dróg Wojewódzkich, jako zarządcę opisywanego terenu, a także co ma zasadnicze znaczenie zrealizowane zostały na nieruchomości niestanowiącej własności skarżących. W ocenie skarżących aktualne czynności i inicjatywa państwa Baran o rzekomych zastojach wody w rowie nie została w żadnej mierze sprowokowana zachowaniem skarżących a jedynie działaniami zarządu dróg. Koniecznym jest zatem wskazanie, że działania skarżących doprowadziły do wykonania ugody a obowiązek z niej wynikający wygasł w całości. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.. Powołanym na wstępie wyrokiem WSA w Rzeszowie uwzględnił skargę. Sąd I instancji stwierdził, że wątpliwości budzi ocena wygaśnięcia obowiązku egzekucyjnego w aspekcie oceny jego wykonalności. Sąd zwrócił uwagę, że do tego aspektu organy w zasadzie w ogóle się nie odniosły. Wskazał, że nie odniesiono się do tego, czy obowiązek drożności rowu na działce skarżących wiązał się obowiązkiem uzyskania odpowiedniego pozwolenia na odprowadzania wód do rowów przydrożnych, a jeśli tak, to czy jego brak, jest możliwy do usunięcia na obecnym etapie postępowania. Z treści ugody a następnie uzasadnienia zatwierdzającej ją decyzji wydaje się, że dla zapewnienia drożności rowu konieczne było zapewnienie jego wylotu do przydrożnego rowu. Sąd I instancji stwierdził, że z dokumentów tych, a zwłaszcza uzasadnienia decyzji SKO wynika, że w trakcie jej wydania wylot ten funkcjonował. Zdaniem Sądu w sprawie powstała wątpliwość czy na obecnym etapie, w sytuacji zasypania wylotu przez zarządcę nieruchomości, istnieje możliwość uzyskania koniecznego pozwolenia wodnoprawnego, przy uwzględnieniu podnoszonych przez skarżących okoliczności, że wylot przebiega przez nienależącą do nich działkę, co ma zasadnicze znaczenia dla oceny trwałości niewykonalności decyzji, ocenianej w aspekcie podnoszonego zarzutu wygaśnięcia obowiązku egzekucyjnego. Sąd I instancji stwierdził, że w tym aspekcie pomocne może być zwrócenie się do Burmistrza, jako organu zatwierdzającego ugodę, o wyjaśnienie zakresu nałożonego obowiązku (kwestie ewentualnych zgód) i wreszcie do zarządcy nieruchomości o wskazanie czy możliwe jest uzyskanie zezwolenia na odprowadzanie wód urządzeniem przebiegającym przez działkę tego zarządcy. Zdaniem Sądu I instancji, uzyskanie informacji w tym zakresie da odpowiedź na kwestię wykonalności decyzji. Organ wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając naruszenie: 1. prawa materialnego, tj. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż w postępowaniu zmierzającym do rozpoznania zarzutów wniesionych przez zobowiązanych w sprawie egzekucji administracyjnej wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym winien rozważyć również przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, gdy kwestia umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a. jest odrębna od postępowania zmierzającego do rozstrzygnięcia zarzutów i nie jest dopuszczalne jej rozpatrzenie w ramach tego rodzaju postępowania, co w konsekwencji spowodowało naruszenie przez Sąd I instancji dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."); 2. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że organ winien był zbadać przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego wynikającą z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w postępowaniu prowadzonym na skutek wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, w szczególności zarzutu z art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., w sytuacji, gdy ta przesłanka nie podlega ocenie w tym postępowaniu. Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi, względnie o uchylenie wyroku i orzeczenie o oddaleniu skargi oraz zasądzenie na rzecz strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 1. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. 2. Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. Zdaniem NSA, wszelkie zarzuty wskazane w skardze kasacyjnej i uzasadniające naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy są niezasadne. Ze względu na ich komplementarny charakter można odnieść się do nich w sposób łączny. Przedmiotem kontroli Sądu I instancji były postanowienia organów oddalające zarzuty w przedmiocie postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu I instancji, zaskarżone postanowienia powinny zostać uchylone, gdyż organy błędnie oceniły jeden z zarzutów – tj. zarzut związany z wygaśnięciem obowiązku egzekucyjnego w aspekcie oceny jego wykonalności. Sąd stwierdził, że uzasadnione jest uchylenie zarówno postanowienia organu II, jak i I instancji (na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. i c. p.p.s.a.). Z kolei w ocenie skarżącego kasacyjnie organu, Sąd I instancji naruszył przepisy prawa materialnego (tj. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.) i procesowego (tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a.). Zdaniem SKO, w sprawie dokonano właściwej subsumpcji przepisów relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy ograniczając się jedynie do rozpoznania zarzutów wniesionych przez zobowiązanych, a nie odnosząc się przy tym do podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego jaką jest kwestia niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym. 3. Zdaniem NSA, Sąd I instancji prawidłowo przytoczył w uzasadnieniu wyroku okoliczności faktyczne i prawne, które miały istotne znaczenie dla sprawy. Wskazano między innymi, że: "(...) rów znajdujący się poza granicą działki Skarżących odprowadzający wody do rowu znajdującego się przy drodze, został zasypany przez zarządcę nieruchomości, co może mieć znaczenie dla oceny wykonalności nałożonego obowiązku". Do tych okoliczności organy w zasadzie w ogóle się nie odniosły. Sąd dodatkowo wskazał, że: "(...) w tym aspekcie pomocne może być zwrócenie się do Burmistrza Miasta i Gminy [...] zatwierdzającego ugodę o wyjaśnienie zakresu nałożonego obowiązku (kwestie ewentualnych zgód) i wreszcie do zarządcy nieruchomości o wskazanie czy możliwe jest uzyskanie zezwolenia na odprowadzanie wód urządzeniem przebiegającym przez działkę tego zarządcy. Uzyskanie informacji w tym zakresie da odpowiedź na kwestię wykonalności decyzji". Zdaniem Sądu I instancji, ze względu na stwierdzone istotne braki w postępowaniu zasadne było uchylenie zaskarżonych postanowień. 4. W ocenie NSA, rozstrzygniecie Sądu I instancji jest prawidłowe z kilku zasadniczych powodów. Po pierwsze - zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może być między innymi "wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części" (art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.). Zarzut wygaśnięcia w całości lub części zobowiązania może dotyczyć sytuacji, gdy dojdzie do jego wykonania w okresie pomiędzy wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a wniesieniem zarzutów, tj. w toku postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 12 lutego 2025 r., sygn. akt I GSK 1107/21). Sąd I instancji wskazał, że skarżący w kilku pismach kierowanych do organów, jak również w skardze podnosili, że zrealizowali już nałożony na nich zatwierdzoną decyzją ugodą obowiązek wykonania rowu i zapewnienia jego drożności. Nie ponoszą odpowiedzialności za zasypanie odpływu i wylotu rowu (najprawdopodobniej przez zarządcę tego terenu Rejon Dróg Wojewódzkich), dodatkowo na nieruchomości, która nie jest ich własnością. Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że okoliczności te nie były brane pod uwagę przez organy wydające zaskarżone rozstrzygnięcia. Po drugie – Sąd wskazał, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym. Zatem o ile ustawodawca wśród zarzutów przeciwegzekucyjnych nie wymienił "niewykonalności decyzji", o tyle organ egzekucyjny przy ich ocenie nie jest zwolniony z obowiązku badania wykonalności decyzji. Okoliczności wskazane jako ewentualne podstawy umorzenia egzekucji administracyjnej stanowią przesłanki negatywne dopuszczalności prowadzenia egzekucji. Mają one charakter bezwzględny, to jest w przypadku ich wystąpienia umorzenie postępowania jest obligatoryjne. Są one uwzględniane zarówno z urzędu, jak również na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego (art. 59 § 4 u.p.e.a.). Postępowanie egzekucyjne może być umorzone również w przypadku uznania zarzutu zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej wniesionego na podstawie art. 33 § 2 pkt 1-5 u.p.e.a. oraz na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej. Podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego stanowi wówczas art. 34 § 4 pkt 3 u.p.e.a. Oznacza to, że pomimo braku wymieniania wśród zarzutów przeciwegzekucyjnych zarzuty niewykonalności obowiązku, zarzut ten powinien być wzięty pod uwagę w kontekście ewentualnych podstaw do umorzenia postępiania egzekucyjnego. Niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym oznacza, że istnieją niezależne od zobowiązanego oraz trwałe przyczyny braku możliwości wykonania obowiązku. Przeszkody mogą mieć charakter faktyczny lub prawny. Obowiązek jest niewykonalny z przyczyn faktycznych, jeżeli nie istnieją techniczne możliwości jego realizacji. Z przyczyn prawnych z kolei, decyzja jest niewykonalna jeżeli jest sprzeczna z obowiązującym porządkiem prawnym, także gdy nakłada na stronę obowiązek, który jest zgodny z prawem, ale którego strona nie może wykonać z powodu przeszkód prawnych, np. zostaje zobligowana do podjęcia działań w stosunku do rzeczy, której nie jest właścicielem i których nie może dokonać bez zgody właściciela (por. P. M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 59). Po trzecie – zasadnie stwierdził Sąd I instancji, że organy w niniejszej sprawie nie odniosły się do tego, czy obowiązek drożności rowu na działce Skarżących wiązał się obowiązkiem uzyskania odpowiedniego pozwolenia na odprowadzania wód do rowów przydrożnych, a jeśli tak, to czy jego brak, jest możliwy do usunięcia na obecnym etapie postępowania. Wskazał, że: "(...) z treści ugody a następnie uzasadnienia zatwierdzającej ją decyzji wydaje się, że dla zapewnienia drożności rowu konieczne było zapewnienie jego wylotu do przydrożnego rowu. Z dokumentów tych, a zwłaszcza uzasadnienia decyzji Organu II instancji wynika, że w trakcie jej wydania wylot ten funkcjonował. Powstaje zatem pytanie czy na obecnym etapie, w sytuacji zasypania wylotu przez zarządcę nieruchomości, istnieje możliwość uzyskania koniecznego pozwolenia wodnoprawnego, przy uwzględnieniu podnoszonych przez Skarżących okoliczności, że wylot przebiega przez nienależącą do nich działkę, co ma zasadnicze znaczenia dla oceny trwałości niewykonalności decyzji, ocenianej w aspekcie podnoszonego zarzutu wygaśnięcia obowiązku egzekucyjnego". Po czwarte – nie ma racji organ, twierdząc, że stwierdzenie niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym powodujące obligatoryjne umorzenie postępowania egzekucyjnego jest odrębną kwestią, która wykracza poza granice niniejszej sprawy. W orzecznictwie wskazuje się, że brak wymagalności obowiązku z jakiejkolwiek przyczyny może być podstawą zarzutu w sprawie egzekucji. Ustawa nie zawiera przy tym zastrzeżenia, że mają to być przyczyny, które nastąpiły po wystawieniu tytułu wykonawczego (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1404/22). Dodatkowo należy podkreślić, że w niniejszej sprawie organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem. Po piąte – w literaturze przedmiotu (por. P.M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. II 2025, wer. el LEX) wskazuje się, że organ egzekucyjny w przypadku dołączenia przez zobowiązanego do zarzutu dowodów stwierdzających wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych albo gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego - jest obowiązany odstąpić od czynności egzekucyjnych i zawiadomić o tym wierzyciela. Przedstawienie przez zobowiązanego dowodów stwierdzających częściowe wykonanie obowiązku lub umorzenie należności pieniężnej powoduje jedynie konieczność odstąpienia od egzekucji ze składnika majątkowego zobowiązanego, jeżeli wartość zajętego składnika majątkowego znacznie przekracza kwotę ostatecznie dochodzonej należności i zobowiązany posiada inne składniki majątkowe, z których egzekucja może być prowadzona (zob. art. 45 § 2 u.p.e.a.). Zatem zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji mogą mieć na celu wykazanie nieistnienia obowiązku, ale nie podważenie aktu administracyjnego nakładającego ten obowiązek (por. wyrok NSA z 2 października 2024 r., sygn. akt III FSK 1415/22). Podsumowując, rację ma Sąd I instancji, że organy w niniejszej sprawie nie oceniły w sposób właściwy zarzutu wygaśnięcia obowiązku egzekucyjnego w aspekcie oceny jego wykonalności. Przeprowadzone przez organy obu instancji postępowanie w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawierało istotne braki (szczegółowo wskazane w uzasadnieniu Sądu). Dopiero prawidłowe odniesienie się przez organy do wytycznych Sądu I instancji może skutkować odpowiednim w tym zakresie rozstrzygnięciem organów. 6. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.