III OSK 1840/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 22 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 2305/22 o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1469/20 w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia 28 maja 2020 r., nr DOS1.1125.45.2020.EDE w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia stosunku służbowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 2305/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 280 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odrzucił skargę P. B. (dalej także: skarżący) o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2021 r., sygn akt II SA/Wa 1469/20 o oddaleniu skargi P. B. na decyzję Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia 28 maja 2020 r., nr DOS1.1125.45.2020.EDE w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia stosunku służbowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji uznał, że podnoszone przez skarżącego okoliczności nie mogą stanowić podstawy wznowienia postępowania sądowego, tj.: 1) pojawienie się w sprawie nowych środków dowodowych, z których skarżący nie mógł korzystać ani przed sądem, ani przed organami - pismo Zakładowej Organizacji Związkowej Związku Zawodowego Celnicy PL z dnia 7 listopada 2022 r., w którym zwrócono się do Dyrektora lzby Administracji Skarbowej w R. o udostępnienie danych o absencjach chorobowych wskazanych w piśmie funkcjonariuszy, którzy w maju 2017 roku otrzymali propozycję służby oraz pismo Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. z dnia 16 listopada 2022 r. stanowiące odpowiedź na powyższy wniosek Zakładowej Organizacji Związkowej Związku Zawodowego Celnicy PL zawierające zestawienie absencji chorobowych funkcjonariuszy wskazanych we wniosku w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 31 grudnia 2017 r., którzy otrzymali do dnia 31 maja 2017 r., tzw. propozycję służby (przesłanka z art. 273 § 2 p.p.s.a.); 2) pozbawienie skarżącego jako strony możliwości działania i obrony swoich praw poprzez uniemożliwienie mu przed organem I i II instancji zapoznania się z aktami sprawy i złożenie wniosków uzupełniających w II instancji z powodu obostrzeń związanych z panującą wówczas pandemią COVID-19, a następnie rozpoznanie jego sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na posiedzeniu niejawnym, a także wskutek błędów sekretariatu obsługującego reprezentującego go profesjonalnego pełnomocnika, którego pracownicy nie przekazali skarżącemu informacji o odrzuceniu skargi kasacyjnej wniesionej w jego imieniu od wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 marca 2021 r., sygn akt II SA/Wa 1469/20 z powodu przekroczenia o jeden dzień terminu na jej wniesienie, a następnie niewniesienie zażalenia na to postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, o czym skarżący dowiedział się dopiero w dniu 16 listopada 2022 r., jak i ze względu na zły stan zdrowia skarżącego, uniemożliwiający mu skuteczne działanie w sprawie (przesłanka z art. 271 pkt 2 p.p.s.a.). WSA w Warszawie wskazał, że istotą opisanej w art. 273 § 2 p.p.s.a. przesłanki jest to, że "wykrycie" okoliczności faktycznych lub środków dowodowych nieujawnionych w poprzednim postępowaniu sądowym odnosi się wyłącznie do okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które istniały podczas poprzedniego postępowania, ale nie były znane stronom postępowania i dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania zostały ujawnione. Sąd I instancji podkreślił, że podstawa wznowienia postępowania sądowego nie może więc "powstać" po uprawomocnieniu się wyroku kończącego pierwotne postępowanie sądowe. Tym samym w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pisma wytworzone po wydaniu wyroku z dnia 18 marca 2021 r., nie mogą stanowić podstawy wznowienia postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem. Z kolei odnosząc się do przesłanki wznowienia postępowania określonej w art. 271 pkt 2 p.p.s.a., Sąd I instancji podkreślił, że podnoszona przez skarżącego okoliczność dotycząca uniemożliwienia mu przez organ odwoławczy zapoznania się z aktami administracyjnymi sprawy, jako mająca miejsce w toku postępowania administracyjnego, nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania sądowego. W odniesieniu zaś do okoliczności dotyczących uniemożliwienia zapoznania się z aktami w toku postępowania sądowego i rozpoznania sprawy przez WSA w Warszawie na posiedzeniu niejawnym, złego stanu zdrowia skarżącego oraz niepoinformowania skarżącego przez pełnomocnika o uchybieniu terminu do złożenia skargi kasacyjnej, Sąd I instancji stwierdził, że w toku poprzedniego postępowania sądowego skarżący reprezentowany był przez profesjonalnego pełnomocnika, miał więc zapewnioną profesjonalną pomoc prawną i w związku z tym okoliczności te nie mogą stanowić podstawy wznowienia postępowania sądowego. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiódł P. B. zaskarżając to postanowienie w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także oświadczając, że nie wyraża zgody na rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym i wnosząc o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. Jednocześnie skarżący zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 w związku z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przez Sąd I instancji: 1) art. 280 § 1 w zw. z art. 273 § 2 p.p.s.a., poprzez niezasadne odrzucenie wniosku o wznowienie postępowania wskutek wadliwego przyjęcia przez Sąd, że środki dowodowe, na które powołuje się skarżący powstały już po prawomocnym zakończeniu postępowania, albowiem trzeci z przywołanych przez skarżącego środków dowodowych w postaci zestawienia absencji chorobowych w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 31 grudnia 2017 r. dotyczących funkcjonariuszy, którzy otrzymali propozycję służby w trybie art. 165 ust. 7 ustawy 16 listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1948) do dnia 31 maja 2017 r. i jednocześnie listy tych zdarzeń z osobna (lista absencji chorobowej i lista osób, które otrzymały propozycje służby) istniały w momencie prowadzenia postępowania (tak przed organami obu instancji, jak i przed Sądem), lecz skarżący nie mógł z nich skorzystać wcześniej, podobnie jak z dokumentów dotyczących naboru do Służby Celno-Skarbowej; 2) art. 280 § 1 w zw. z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., poprzez niezasadne odrzucenie wniosku o wznowienie postępowania wskutek wadliwego przyjęcia przez Sąd, że podane we wniosku przyczyny wznowienia nie są zasadne, bo skarżący miał pomoc prawną fachowego pełnomocnika. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że mylne jest stanowisko Sądu I instancji jakoby wszystkie dokumenty, na ujawnienie których skarżący powołał się w skardze o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie, powstały już po zakończeniu postępowania sądowego. Trzeci z przywołanych przez skarżącego środków dowodowych w postaci zestawienia absencji chorobowych z okresu od dnia 1 maja 2015 r. do dnia 21 grudnia 2017 r. dotyczący funkcjonariuszy, którzy otrzymali propozycję służby do dnia 31 maja 2017 r. istniały już w momencie prowadzenia postępowania zarówno przez organy obu instancji, jak i przez WSA w Warszawie, ale skarżący nie mógł z nich skorzystać wcześniej. Strona skarżąca kasacyjnie podkreśliła, że istotne jest rozróżnienie przywołanych dokumentów na te, które powstały już po zakończeniu postępowania sądowego oraz na te, które zostały ujawnione i "pozyskane" w wyniku sporządzenia uzyskanych przez skarżącego kasacyjnie pism, ale które same w sobie istniały już wcześniej, a strona nie mogła z nich skorzystać. Jednocześnie skarżący podniósł, że ujawnione dowody pokazują jasno, że kryterium zwolnienia go ze służby z uwagi na jego rzekomo wyjątkowo wysoką absencję ma charakter fikcyjny, gdyż tego samego kryterium nie zastosowano wobec osób wymienionych w załączonych przez niego pismach Zakładowej Organizacji Związkowej Związku Zawodowego Celnicy PL oraz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...]. W związku z tym strona skarżąca kasacyjnie podkreśliła, że powinna otrzymać szansę merytorycznej oceny jej skargi o wznowienie postępowania, właśnie z uwagi na ujawnienie wskazywanych dowodów. Nawiązując z kolei do drugiej podstawy wznowienia niniejszego postępowania sądowego, skarżący kasacyjnie podniósł, że nie można zgodzić się z twierdzeniem Sądu I instancji jakoby posiadanie fachowego pełnomocnika eliminowało znaczenie i uprawnienia strony, konwalidowało wszelkie uchybienia organu względem strony i usprawiedliwiało naruszenie prawa do sądu skarżącego, chociażby poprzez rozpoznanie jego sprawy przez WSA w Warszawie na posiedzeniu niejawnym, mimo jego wyraźnego żądania rozpoznania przedmiotowej sprawy na rozprawie. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 182 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) - dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Znajdując podstawę do zastosowania powołanego przepisu, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym i nie uwzględnił wniosku strony skarżącej kasacyjnie o rozpoznanie niniejszej sprawy na rozprawie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej. Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.). Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie oparta została wyłącznie o pierwszą z podstaw kasacyjnych (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj. o zarzuty naruszenia prawa materialnego. Naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Ze względu na sposób sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie należy podkreślić, że z uwagi na wymogi konstrukcyjne skargi kasacyjnej, ich sporządzanie zostało powierzone profesjonalnym podmiotom, których fachowość powinna gwarantować prawidłowe skonstruowanie zarzutów, zgodnie z przepisami p.p.s.a. Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji. Podkreślić należy, że zgodnie ze stanowiskiem przyjętym w uchwale pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, "Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny (...) obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych". Naczelny Sąd Administracyjny tylko wtedy może uczynić zadość temu obowiązkowi, gdy wnoszący skargę kasacyjną poprawnie określi, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została sporządzona niestarannie, a zwłaszcza nie sprecyzowano w niej czy w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną miało miejsce naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, czy też poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego brak ten nie uzasadnia wprawdzie stwierdzenia, że skarga kasacyjna nie spełnia ustawowych wymogów określonych w art. 176 p.p.s.a. i podlega odrzuceniu (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2006 r., II FSK 684/05, LEX nr 273665), nie stanowi jednak wypełnienia koniecznego wymogu profesjonalizmu we wnoszeniu skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Treść omawianych zarzutów, jak i uzasadnienie skargi kasacyjnej, a przede wszystkim brak zakwestionowania przez stronę skarżącą kasacyjnie dokonanej przez Sąd I instancji wykładni powołanych przepisów, pozwalają jednak przyjąć, że w istocie zarzuty te odnoszą się do niewłaściwego zastosowania przez WSA w Warszawie art. 280 § 1 w zw. z art. 273 § 2 p.p.s.a. oraz art. 280 § 1 w zw. z art. 271 § pkt 2 p.p.s.a. Dokonując takiej rekonstrukcji zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że wprawdzie zasadniczo sąd drugiej instancji nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2015 r., II GSK 2140/13, LEX nr 1682677), jest to jednak dopuszczalne, gdy pozwala na to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna oraz argumentacja uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2012 r., I FSK 1679/11, LEX nr 1218340). Odnosząc się zatem do tak zrekonstruowanego zarzutu naruszenia przez WSA w Warszawie art. 280 § 1 w zw. z art. 273 § 2 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że powołane przez skarżącego środki dowodowe jako powstałe już po prawomocnym zakończeniu postępowania, nie mogą stanowić podstawy wznowienia postępowania w niniejszej sprawie, wskazywanej w art. 273 § 2 p.p.s.a., stwierdzić należy, że tak zrekonstruowany zarzut ze skargi kasacyjnej ma usprawiedliwione podstawy. Stanowisko strony skarżącej kasacyjnie wyrażone w części dotyczącej stwierdzenia, że nie wszystkie przywołane w skardze o wznowienie postępowania okoliczności zaistniały po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego prowadzonego w niniejszej sprawie, jest oczywiście trafne. Słusznie Sąd I instancji wskazał, że istotą opisanej w art. 273 § 2 p.p.s.a. przesłanki jest to, że "wykrycie" okoliczności faktycznych lub środków dowodowych nieujawnionych w poprzednim postępowaniu sądowym odnosi się wyłącznie do okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które istniały podczas poprzedniego postępowania, ale nie były znane stronom postępowania i dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania zostały ujawnione. Jednocześnie nie można zgodzić się z WSA w Warszawie, że przywołany przez stronę skarżącą kasacyjnie dokument stanowiący zestawienie absencji chorobowych funkcjonariuszy wskazanych we wniosku Zakładowej Organizacji Związkowej Związku Zawodowego Celnicy PL dotyczący okresu od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 31 grudnia 2017 r. odnosi się do okoliczności faktycznych nieistniejących podczas prowadzenia poprzedniego postępowania sądowego, które zostało prawomocnie zakończone w dniu 8 lipca 2021 r. Już samo zestawienie powyższych dat prowadzi do odmiennego wniosku niż ten wyprowadzony przez WSA w Warszawie i należy przy tym podkreślić, że bez znaczenia pozostaje to, że owo zestawienie zostało sporządzone dopiero w ramach odpowiedzi udzielonej Zakładowej Organizacji Związkowej Związku Zawodowego Celnicy PL przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] w dniu 16 listopada 2022 r., gdyż nawiązuje ono do okoliczności faktycznych istniejących w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 31 grudnia 2017 r., tj. w czasie przed prawomocnym zakończeniem poprzedniego postępowania sądowego. W związku z powyższym, zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 280 § 1 w zw. z art. 273 § 2 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie wymienionych przepisów przez WSA w Warszawie prowadzące do błędnego uznania, że przywołane przez stronę skarżącą kasacyjnie okoliczności nie mogą stanowić podstawy wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1469/20, gdyż zaistniały już po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie. Niezasadny okazał się natomiast zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 280 § 1 w zw. z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., poprzez: "niezasadne odrzucenie wniosku o wznowienie postępowania wskutek wadliwego przyjęcia przez Sąd, że podane we wniosku przyczyny wznowienia nie są zasadne, bo skarżący miał pomoc prawną fachowego pełnomocnika". Zestawienie stanu faktycznego sprawy ze wskazanymi w skardze kasacyjnej przepisami art. 280 § 1 w zw. z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. oraz uzasadnieniem skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że zarzut ten nie ma usprawiedliwionych podstaw. W myśl bowiem art. 271 pkt 2 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Słusznie uznał Sąd I instancji, że żadna z powoływanych przez skarżącego kasacyjnie okoliczności, tj.: uniemożliwienie skarżącemu przez organ odwoławczy zapoznania się z aktami administracyjnymi sprawy, uniemożliwienie zapoznania się z aktami w toku postępowania sądowego i rozpoznanie sprawy przez WSA w Warszawie na posiedzeniu niejawnym, zły stan zdrowia skarżącego, czy niepoinformowanie skarżącego przez reprezentującego go w sprawie pełnomocnika o uchybieniu terminowi do złożenia skargi kasacyjnej, nie świadczą ani o braku zdolności sądowej lub procesowej strony, ani o tym, że nie była ona należycie reprezentowana, jak i o tym, że wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za słuszne stanowisko Sądu I instancji w zakresie uznania, że okoliczności te nie mogą stanowić podstawy wznowienia postępowania sądowego w myśl art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za uzasadnioną, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie zasądził jednocześnie dochodzonego przez pełnomocnika wnoszącego skargę kasacyjną zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzeka jedynie wówczas, gdy rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku, ponieważ przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. wiążą zwrot kosztów postępowania kasacyjnego z wyrokiem Sądu I instancji uwzględniającym lub oddalającym skargę, co nie ma miejsca w przypadku rozpoznawania skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania.