III OSK 1656/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku M. J. o wyłączenie sędziego NSA Rafała Stasikowskiego od orzekania w sprawie i zawieszenie postępowania w sprawie ze skargi kasacyjnej M. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2024 r. sygn. akt III SAB/Gl 257/23 w sprawie ze skargi M. J. na bezczynność Prezydenta Miasta K. w przedmiocie wpisu do rejestru publicznego – rejestru zgromadzeń postanawia: 1) oddalić wniosek o wyłączenie sędziego, 2) oddalić wniosek o zawieszenie postępowania.

Wnioskiem z 9 lipca 2024 r. zatytułowanym: "Wniosek o wyłączenie w trybie Art. 19 p.p.s.a. oraz alternatywnie o zawieszenie postępowania", skarżący reprezentowany przez adwokata zażądał wyłączenia od orzekania w sprawie sędziego NSA Rafała Stasikowskiego "w związku z wyrokiem TSUE z dnia 21 grudnia 2023 r., sygn. akt C-718/21 w którym uznano, że osoba powołana przez polityczną KRS nie jest bezstronnym i niezawisłym sądem ustanowionym ustawą - albowiem skład ten nie stanowi "sądu" w rozumieniu TSUE". Ewentualnie w piśmie tym zawarty został także wniosek o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu rozpoznania pytań prejudycjalnych sformułowanych przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 października 2023 r., sygn. akt III CB 40/23. Ponadto skarżący zażądał aby jego wniosek o wyłączenie sędziego został rozpoznany z pominięciem konkretnie wymienionych z imienia i nazwiska 30 sędziów NSA, a w przypadku jego nieuwzględnienia o przeprowadzenie wobec nich "testu niezawisłości i bezstronności (...) na podstawie okoliczności ujawnionych w toku postępowania o wyłączenie". Podniesiono, że żadna z w/w osób nie może rozpoznać ani wniosku o wyłączenie, ani też wniosku o test gdyż zgodnie z § 1, § 2, § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 lutego 2024 r. zmieniającego rozporządzenie – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 149) "orzekanie nominata politycznej KRS w przedmiocie wniosku o wyłączenie nominata politycznej KRS – jest niedopuszczalne z mocy prawa". Oprócz tego zażądano aby wniosków nie rozpoznawali sędziowie delegowani zwłaszcza z sądów niższej instancji i w tym zakresie odwołano się do poglądu zawartego w postanowieniu Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2021 r., sygn. akt I NSNc 435/21, że "art. 19 ust. 1 akapit drugi i art. 5 ust. 1-3 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 47 i 51 ust. 1 Karty Praw Podstawowych należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi minister sprawiedliwości państwa członkowskiego może, na podstawie kryteriów, które nie zostały podane do publicznej wiadomości z jednej strony delegować sędziego do sądu cywilnego wyższej instancji, właściwego do rozpoznania spraw z zakresu prawa Unii, na czas określony albo na czas nieokreślony, zaś z drugiej strony w każdym czasie, na podstawie decyzji, która nie zawiera uzasadnienia, odwołać sędziego z tego delegowania". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej także "p.p.s.a.") niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jak podkreśla się w doktrynie, w związku z tym, że względne przesłanki wyłączenia nie zostały jednak w art. 19 p.p.s.a. określone w sposób wyczerpujący, to przyjmuje się, że "przepis ten odnosi się do istnienia okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, czyniąc go potencjalnie podejrzanym o brak obiektywizmu przy jej rozpoznawaniu (tzw. iudex suspectus). Jednocześnie przyjęcie, że subiektywne przeświadczenie wnioskującego o braku obiektywizmu sędziego może skutkować wyłączeniem sędziego od rozpoznania sprawy, prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (post. NSA z 14 czerwca 2012 r., I OZ 420/12; wszystkie powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.cbois.nsa.gov.pl). Celem tej regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyr. TK z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (zob.: wyrok TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004, Nr 7, poz. 67 - tak np. komentarz do art. 19 p.p.s.a. [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 6, Warszawa 2019). Jak wynika z powyższego, o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, a sam wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie będzie ku temu wystarczające występujące u strony podejrzenie, co do braku bezstronności sędziego, czy jej subiektywne przekonanie, odnośnie negatywnego nastawienia sędziego do strony (vide: wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r., II OSK 538/17, postanowienia NSA: z 15 marca 2016 r., I OZ 203/16 oraz z 28 stycznia 2015 r., II OZ 40/15). Na konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2020 r., I OSK 1917/18, gdzie Sąd ten wskazał, że: "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a.". W przedmiotowej sprawie wnioskodawca żąda wyłączenia od rozpoznania sprawy sędziego NSA Rafała Stasikowskiego. Argumentacja uzasadnienia złożonego wniosku sprowadza się do tego, że wskazany sędzia, który formalnie został powołany na urząd sędziego na skutek rekomendacji udzielonej przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną w oparciu o przepisy ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), nie jest bezstronnym i niezawisłym sądem ustanowionym ustawą, ponieważ skład ten nie stanowi "sądu" w rozumieniu TSUE. W konsekwencji, poza przytoczeniem licznego orzecznictwa, wnioskodawca nie przedstawił żadnego stanowiska uzasadniającego słuszność złożonego wniosku. Przede wszystkim zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w jego treści nie powołano się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia wskazanego sędziego. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, a o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. (tak: NSA w postanowieniu z 4 listopada 2014 r., I OZ 938/14). Już sama ta okoliczność przesądza o niezasadności wniosku złożonego w rozpatrywanej sprawie. Skoro zatem wnioskujący nie wskazał na jakiekolwiek przesłanki określone przepisami art. 18 lub 19 p.p.s.a., brak jest podstaw do wyłączenia sędziego NSA Rafała Stasikowskiego od orzekania w sprawie z mocy ustawy, jak też z uwagi na uzasadnione wątpliwości, co do jego bezstronności. Za trafną natomiast nie może zostać uznana argumentacja odnosząca się do sposobu powołania na stanowisko sędziego NSA, albowiem w istocie doprowadziłoby to do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego (art. 18 p.p.s.a.) o przesłankę nieznaną ustawie. Na niedopuszczalność takiej wykładni art. 19 p.p.s.a., która skutkowałaby wyłączeniem sędziego w oparciu o przesłanki inne, niż wątpliwości co do bezstronności sędziego w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej, wszakże zwrócił już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18. W ślad za stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie należy wyjaśnić, że sędzia sądu administracyjnego, powołany do sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1-3 TUE w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz. Urz. UE C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1), a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami (por. wyrok NSA z 4 listopada 2021 r., sygn. III FSK 3626/21). W świetle judykatów TSUE, "sam fakt, iż sędziowie (...) są powoływani przez prezydenta (...) państwa członkowskiego nie musi powodować zależności owych sędziów od tego organu ani budzić wątpliwości co do ich bezstronności, jeżeli po powołaniu osoby te nie podlegają żadnej presji i nie otrzymują zaleceń podczas wykonywania swoich obowiązków", jeżeli "materialne warunki oraz zasady proceduralne podejmowania decyzji dotyczących powoływania sędziów są sformułowane w sposób niedopuszczający do powstania w przekonaniu jednostek uzasadnionych wątpliwości co do niepodatności danych sędziów na czynniki zewnętrzne oraz ich neutralności względem ścierających się przed nimi interesów po tym, jak zostaną oni powołani (§ 56 i 57 wyroku TSUE z 20 kwietnia 2021 r., C-896/19, Repubblika przeciwko Il-Prim Ministru, LEX nr 3163088 oraz wyroki TSUE: A.K. i in. C-585/18, C-624/18 i C-625/18, § 133 i 134 oraz A.B. i in., C-824/18, § 122 i 123, pub. https://curia.europa.eu/)". Stąd też, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można przyjąć, że względem aktów powołania sędziów spośród kandydatów przedstawionych przez KRS ukształtowaną na nowych zasadach, a którzy sprawują wymiar sprawiedliwości i wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, podnoszona wadliwość ich powołania, przekładająca się na ocenę prawidłowości nominacji sędziowskich stanowi wystarczającą przesłankę umożliwiającą uznanie wydawanych przez takich sędziów orzeczeń za niebyłe czy dotknięte wadą nieważności. Nawet jeżeli bowiem uznać by, że organ wnioskujący o powołanie danego sędziego nie spełniał wymogów konstytucyjnych, to sam wniosek został przedstawiony, podlegał on kontroli sądowej, zaś co najważniejsze Prezydent RP w ramach posiadanej kognicji dokonał jego merytorycznej oceny, powołując daną osobę na stanowisko sędziego sądu administracyjnego. Sygnalizowane wyżej uwagi doprowadziły Naczelny Sąd Administracyjny do przekonania, że zarzucana wadliwość procesu powołania sędziego nie mogła być podstawą jego wyłączenia w trybie art. 19 p.p.s.a. Podobnie, z powyższych względów NSA nie znalazł również podstaw do uwzględnienia wniosku o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania pytań prejudycjalnych postawionych przez Sąd Najwyższy w ramach postanowienia z 20 października 2023 r., w sprawie o sygn. akt III CB 40/23. Podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności nie uzasadniają zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie. W sprawie bowiem nie zachodzą przesłanki do jego obligatoryjnego zawieszenia na gruncie art. 124 p.p.s.a. Ponadto wyjaśnić należy, że z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W orzecznictwie NSA podnosi się, że aby móc zastosować wskazany przepis, między daną sprawą sądowoadministracyjną, a innym postępowaniem musi istnieć związek tego rodzaju, że wynik już toczącego się postępowania będzie miał charakter prejudycjalny dla sprawy, która ma być zawieszona. A zatem rozstrzygnięcie w tej drugiej sprawie tylko wtedy będzie upoważniało do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, kiedy podjęte w niej rozstrzygnięcie będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, która ma być zawieszona (zob. postanowienia NSA: z 28 lutego 2012 r., I GZ 27/12; z 6 marca 2012 r., II OSK 304/12). Związek między postępowaniami, o których mowa w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., powinien być realny, rzeczywisty, faktyczny i bezpośredni (tak: postanowienie NSA z 23 października 2008 r., II GZ 249/08). Należy też podkreślić, że przywołany przepis przyznaje sądowi administracyjnemu uprawnienie do fakultatywnego wstrzymania toku postępowania sądowoadministracyjnego, z uwagi na wystąpienie opisanych w tym przepisie okoliczności. Poprzez użycie zwrotu "sąd może", ustawodawca pozostawił do oceny sądu, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy uzasadnione jest zawieszenie postępowania sądowego, czy też nie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wstrzymanie biegu postępowania uznać należy za nieuzasadnione. Zgodnie bowiem z art. 7 p.p.s.a., sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. Abstrahując od powyższego, nie sposób także podzielić zapatrywań wnioskodawcy, jakoby Naczelny Sąd Administracyjny był związany postanowieniami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 6 lutego 2024 r. zmieniającego rozporządzenie – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 149), skoro postanowienia te nie obejmują działalności Sądu, jakim jest Naczelny Sąd Administracyjny, posiadający odrębne uregulowania w tej materii regulowane rozporządzeniem Prezydenta RP z 4 lipca 2020 r. Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 805). Podobnie brak jest także podstaw do uwzględnienia poglądu wyrażonego w postanowieniu Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2021 r., I NSNc 435/21, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny jest Sądem niezależnym od Sądu Najwyższego i nie jest związany dokonaną przez niego wykładnią. Dodatkowo należy wyjaśnić, że źródłem delegacji sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest akt Ministra Sprawiedliwości, a zatem wszelkie wnioski skarżącego dotyczące składu sądu wyznaczonego do rozpoznania wniosku o wyłączenie także nie mogły być uwzględnione. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 22 § 1 i 2 i art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a.