III OSK 1536/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 405/21 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 4 stycznia 2021 r. nr WP-VII.8642.31.2020 w przedmiocie odmowy umorzenia należności wynikającej z tytułów wykonawczych oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 405/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M. K. (dalej: "skarżąca") na decyzję Wojewody Małopolskiego (dalej: "organ") z dnia 4 stycznia 2021 r., nr WP-VII.8642.31.2020 w przedmiocie odmowy umorzenia należności wynikającej z tytułów wykonawczych. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. W dniu 30 lipca 2008 r. skarżąca, jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Doradztwo Prawno-Finansowe X, złożyła w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. wniosek o organizację prac interwencyjnych. Wniosek rozpatrzono pozytywnie. W dniu 30 września 2009 r. zawarto umowę nr UMPI/08/0060 o udzielenie pomocy horyzontalnej, pomoc na zatrudnienie - tworzenie nowych miejsc pracy na zorganizowanie zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych. W wyniku przeprowadzonej weryfikacji prawidłowości realizacji warunków umowy pismem z 17 marca 2011 r., Starosta wypowiedział powyższą umowę i zobowiązał skarżącą do zwrotu otrzymanej refundacji w wysokości proporcjonalnej do okresu, w którym nie utrzymano wymaganego poziomu zatrudnienia. Kwota nie wpłynęła na rachunek Urzędu w wyznaczonym terminie. Po sądowym rozstrzygnięciu sporów wynikłych na tle realizacji warunków umowy, prawomocnymi wyrokami Sądu Rejonowego w (...) i Sądu Okręgowego w (...) powództwo skarżącej zostało oddalone w całości. Urząd skierował sprawę o zapłatę na drogę postępowania sądowego (prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w (...), Wydział I Cywilny z 25 listopada 2014 roku, sygn. akt I C 98/14 (klauzula wykonalności z 2 stycznia 2017 roku). Ostatnie skierowane do skarżącej przez Starostę W. wezwanie do zapłaty z dnia 10 kwietnia 2017 r. obejmowało kwotę 4 487 zł 94 gr. W dniu 28 kwietnia 2017 r. skarżąca złożyła wniosek o umorzenie powyższej kwoty, na którą składały się wskazana wyżej należność główna, odsetki ustawowe oraz koszty zastępstwa procesowego. Po jego rozpatrzeniu, organ I instancji orzekł o odmowie umorzenia należności. Prawomocnym wyrokiem z 1 sierpnia 2018 roku, sygn. akt III SA/Kr 344/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzje obu instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta W. orzekł o odmowie umorzenia należności. Rozstrzygnięcia te zostały uznane za prawidłowe, skargę bowiem oddalono prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 17 października 2019 roku, sygn. akt III SA/Kr 889/19. W dniu 9 kwietnia 2020 r. do Powiatowego Urzędu Pracy w W. wpłynął kolejny wniosek skarżącej o umorzenie należności wynikającej z tytułów wykonawczych - wyroku Sądu Rejonowego w W. w sprawie sygn. akt IC 120/11, wyroku Sądu Okręgowego w (...) w sprawie sygn. akt II Ca 600/12 oraz wyroku Sądu Rejonowego w (...) w sprawie sygn. akt IC 98/14. Organ I instancji decyzją z 30 października 2020 r. ponownie odmówił umorzenia zaległości. Po rozpatrzeniu odwołania, organ decyzją z 2 stycznia 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W skardze do WSA zaskarżono powyższe rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Krakowie oddalił skargę. Sąd pierwszej instancji uznał, że odmawiając skarżącej umorzenia wnioskowanych kwot organy administracyjne nie naruszyły zasady uznania administracyjnego. Sąd podzielił stanowisko organów, że skarżąca nie wykazała takiej szczególnej sytuacji życiowej, która wyczerpuje przesłanki z art. 76 ust. 7 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2017 r. poz. 1065 z późn. zm., dalej: "ustawa"), uniemożliwiając jej spłacenie świadczeń nienależnie pobranych ze środków publicznych. W ocenie WSA bezskuteczne są zarzuty skarżącej odnoszące się do wysokości i źródeł jej miesięcznego dochodu. Ponadto z faktu, że obecnie utrzymuje się z zasiłków na dzieci nie wynika, że sytuacja taka nie ulegnie zmianie i nie uzyska ona w przyszłości dochodu z innych źródeł. Sąd nie zgodził się z wyrażonym w skardze poglądem, że ciężar dowodu w sprawie umorzenia zaległości spoczywa tylko na organie administracyjnym. Podkreślono, że osoba wnioskująca o umorzenie należności ze względu na trudną sytuację majątkową i rodzinną winna udokumentować ten fakt poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów, złożenie wyczerpujących wyjaśnień w tym przedmiocie, a ciężar dowodu w takiej sprawie spoczywa na niej. Każdy, kto domaga się umorzenia niezasadnie pobranych należności z Funduszu Pracy, musi uwiarygodnić swoją trudną sytuację majątkową i rodzinną. Nie wystarczy jedynie powołać się na brak możliwości spłaty. Skład orzekający zważył, że organ podejmujący decyzję prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, a wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznych podstaw decyzji mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz że dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, tj. nie jest dowolna. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie: 1. prawa materialnego, tj: przepisów ustawy w szczególności art. 76 ust. 7 w zw. z art. 76 ust. 3 w zakresie zasad umarzania należności, w tym zwrotu refundacji, w zw. z art. 7, 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "K.p.a."); 2. prawa procesowego, tj.: niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na wynik sprawy w powołaniu na zarzut naruszenia przez organ I i II instancji art. 7, 77 i 80 K.p.a. poprzez nieustalenie przez organ administracyjny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzających go decyzji oraz o przekazanie całości sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy na rozprawie. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 405/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną skarżącej z uwagi na nieusunięcie w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi kasacyjnej. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca domagając się jego uchylenia. Postanowieniem z 26 stycznia 2023 r., sygn. akt III OZ 14/23 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wobec oświadczenia skarżącej kasacyjnie o zrzeczeniu się rozprawy, sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do postanowień art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Postępowanie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "P.p.s.a.") Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. Podniesione w niej zarzuty opierają się na obu podstawach kasacyjnych, dopuszczonych postanowieniami art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., tj. zarówno na zarzucie naruszenia prawa materialnego, jak i na zarzucie naruszenia przepisów postępowania. Zarzut naruszenia prawa materialnego został skonstruowany wadliwie. Związkowe powołanie art. 76 ust. 7 w zw. z art. 76 ust. 3 ustawy oraz art. 7, 77 i art. 80 K.p.a. nie pozwala bowiem zidentyfikować rzeczywistej podstawy kasacyjnej. Przepisy art. 7, 77 i art. 80 K.p.a. mają charakter procesowy, regulują zasady, tryb i warunki gromadzenia oraz oceny materiału dowodowego w sprawie. Ich naruszenie może być wytykane wyłącznie w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 P.p.s.a., a więc naruszenia przepisów postępowania. Tymczasem skarżący kasacyjnie w ramach obu zarzutów kasacyjnych podważa podstawę faktyczną wydanego przez WSA wyroku. Co istotne, w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w ogóle nie przedstawiono argumentów mających świadczyć o wadliwości bądź niekompletności faktów, które się na tę podstawę składają. Skarżący kasacyjnie eksponuje ogólnosystemowe reguły ciężaru dowodu w sprawie administracyjnej nie przedstawiając w rozwinięciu żadnych faktów ani okoliczności, które w jego ocenie zostały przez WSA pominięte. Wytykając Sądowi pierwszej instancji wadliwość przyjętej podstawy faktycznej wyroku skarżący kasacyjnie powinien przedstawić argumentację, która by to stanowisko uzasadniała. Rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest całościowa weryfikacja podstaw wydanego przez WSA wyroku. Jak podano na wstępie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w jej granicach. Oznacza to, iż weryfikacja wyroku WSA następuje wyłącznie przez pryzmat tych wadliwości, które zostały wytknięte przez skarżącego kasacyjnie. Zarzucając wadliwość podstawy faktycznej rozstrzygnięcia skarżący kasacyjnie podważa prawidłowość stosowania przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, a zatem – stosownie do rygorów z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – musi wykazać, iż ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W praktycznym przełożeniu oznacza to, że skarga kasacyjna musi przedstawiać konkretne argumenty pozwalające wejść w polemikę ze stanowiskiem WSA co do faktów istotnych w sprawie. Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna rygorów tych nie realizuje. Skarżący kasacyjnie pozostaje w błędzie, że ciężar dowodu w niniejszej sprawie spoczywał wyłącznie na organach administracji publicznej. Stosownie do postanowień art. 7 K.p.a. organy podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z urzędu lub na wniosek stron. W każdej sprawie, w której strona domaga się przyznania uprawnienia lub zwolnienia z obowiązku, ma ona obowiązek współpracować z organem w zakresie wykazania, iż wystąpiły prawem przewidziane okoliczności pozwalające na poprawę jej sytuacji prawnej. Nie można oczekiwać, że w sprawach inicjowanych przez jednostkę w celu wydania decyzji poprawiającej jej sytuację prawną, wyłącznie organ administracji publicznej będzie gromadził dowody wykazujące fakty pozwalające na wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z żądaniem strony. Skarżąca kasacyjnie nie zakwestionowała, że umorzenie należności wynikających z tytułów wykonawczych mogło nastąpić wyłącznie na podstawie art. 76 ust. 7 pkt 1 i pkt 4 ustawy. Zgodnie z treścią tych przepisów do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącej wymagane było ustalenie w toku postępowania egzekucyjnego, że nie posiada majątku, z którego można byłoby dochodzić należności (pkt 1) względnie, że zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty dochodzonej należności oraz kosztów egzekucyjnych. Z akt sprawy wynika, że w stosunku do skarżącej prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne. Okoliczności te nie zostały zakwestionowane w toku sądowoadministracyjnej kontroli zaskarżonej decyzji. Należy zatem potwierdzić konkluzję WSA, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie nienależnie pobranej refundacji. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.