III OSK 1443/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu w dniu 6 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2026 r., sygn. akt IV SAB/Wa 468/25 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi J.K. na bezczynność Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie wydania zaświadczenia postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem z 23 lutego 2026 r. odrzucił skargę J.K. (dalej: "skarżący") na bezczynność Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: "organ" lub "Prezes IPN") w sprawie wydania zaświadczenia na podstawie art. 29a ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 102 ze zm., dalej: "ustawa o IPN"). W uzasadnieniu wskazano, że postanowieniem z 3 kwietnia 2025 r., znak BUBi III-5330-104(3)/25, Dyrektor Oddziału IPN w B. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania żądanego zaświadczenia. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego Prezes IPN skarżonego organu, postanowieniem z 2 lipca 2025 r., nr 96/2025, utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Postanowienie to doręczono skarżącemu 21 lipca 2025 r. Następnie, 30 lipca 2025 r., skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność organu w rozpoznaniu jego wniosku o wydanie zaświadczenia. Odwołując się do art. 3 § 2 pkt 8, art. 52 § 1 i 2 oraz art. 53 § 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), a także do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, Sąd I instancji przyjął, że skarga na bezczynność wniesiona po zakończeniu postępowania administracyjnego jest niedopuszczalna. W ocenie WSA wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, a następnie utrzymanie go w mocy przez Prezesa IPN zakończyło postępowanie w sprawie wniosku skarżącego przed wniesieniem skargi na bezczynność. Bez znaczenia pozostawało przy tym, że wniosek nie został rozpoznany merytorycznie, ponieważ odmowa wszczęcia postępowania zamknęła drogę do jego rozpoznania. WSA wskazał również, że skarżący zaskarżył postanowienie Prezesa IPN do sądu administracyjnego, a jego zgodność z prawem podlega ocenie w odrębnym postępowaniu. Sąd I instancji stwierdził ponadto, że skarżący nie wniósł do właściwego organu ponaglenia dotyczącego terminowości rozpoznania wniosku, a tym samym nie wyczerpał środków zaskarżenia przed wniesieniem skargi na bezczynność. Okoliczność ta stanowiła, zdaniem WSA, dodatkową podstawę stwierdzenia niedopuszczalności skargi. Z tych względów WSA, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a., odrzucił skargę. Z postanowieniem tym nie zgodził się skarżący, który wniósł skargę kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: Na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez sporządzenie uzasadnienia tego postanowienia w sposób niespełniający wymogów, które powinno ono spełniać, przy czym naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na treść postanowienia. Uzasadniając ten zarzut, skarżący kasacyjnie wskazał, że WSA ograniczył się do abstrakcyjnych rozważań dotyczących niedopuszczalności skargi na bezczynność wniesionej po zakończeniu postępowania administracyjnego, nie odnosząc ich należycie do okoliczności rozpoznawanej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono przesłanek nieważności, wobec czego ocenie podlegał zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., podniesiony w ramach podstawy określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze i stanowisk pozostałych stron, a także podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Przepis ten, na podstawie art. 166 p.p.s.a., stosuje się odpowiednio do postanowień. Zakres uzasadnienia postanowienia o odrzuceniu skargi powinien być przy tym dostosowany do charakteru tego rozstrzygnięcia. Powinno ono pozwalać na ustalenie okoliczności uznanych przez sąd za istotne, podstawy prawnej odrzucenia skargi oraz toku rozumowania prowadzącego do przyjęcia jej niedopuszczalności. W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli wadliwość uzasadnienia uniemożliwia ustalenie przesłanek rozstrzygnięcia, a tym samym przeprowadzenie jego kontroli instancyjnej. Ponieważ zarzut ten został podniesiony w ramach podstawy określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., jego skuteczność wymaga ponadto wykazania, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego postanowienia odpowiada tym wymaganiom. WSA przedstawił przedmiot skargi oraz istotne okoliczności postępowania administracyjnego, wskazując daty wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, rozpoznania zażalenia, doręczenia skarżącemu postanowienia Prezesa IPN oraz wniesienia skargi na bezczynność. Wyjaśnił również, że postępowanie dotyczące wniosku o wydanie zaświadczenia zostało zakończone przed wniesieniem skargi, a ponadto skarżący nie wniósł ponaglenia. Jako podstawę odrzucenia skargi Sąd I instancji wskazał art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., odwołując się do art. 52 § 1 i 2, art. 53 § 2b i art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19. Nie można zatem podzielić stanowiska skarżącego kasacyjnie, że WSA ograniczył się do abstrakcyjnych rozważań dotyczących niedopuszczalności skargi na bezczynność wniesionej po zakończeniu postępowania administracyjnego. Sąd I instancji odniósł przyjętą wykładnię do okoliczności rozpoznawanej sprawy i wskazał, które zdarzenia oraz z jakich przyczyn doprowadziły go do stwierdzenia niedopuszczalności skargi. Motywy rozstrzygnięcia są czytelne i pozwalają na przeprowadzenie kontroli kasacyjnej. Art. 141 § 4 p.p.s.a. nie wymaga natomiast szczegółowego odniesienia się do każdego argumentu strony, jeżeli uzasadnienie wyjaśnia istotę sprawy i podstawę wydanego rozstrzygnięcia. Zarzucane uchybienie nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Sąd I instancji prawidłowo bowiem przyjął, że skarga podlegała odrzuceniu. Zgodnie z art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W uchwale składu siedmiu sędziów z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ prowadzonego postępowania przez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi w zakresie rozstrzygnięcia podejmowanego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że skargę na bezczynność można skutecznie wnieść w okresie od powstania stanu bezczynności, zakwestionowanego przez wniesienie ponaglenia, do zakończenia postępowania, którego bezczynność dotyczy. Odnosząc powyższe stanowisko do okoliczności rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że postanowieniem z 3 kwietnia 2025 r., znak BUBi III-5330-104(3)/25, Dyrektor Oddziału IPN w B. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania żądanego zaświadczenia. Postanowieniem z 2 lipca 2025 r., nr 96/2025, Prezes IPN utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Postanowienie organu drugiej instancji doręczono skarżącemu 21 lipca 2025 r., natomiast skargę na bezczynność wniósł on dopiero 30 lipca 2025 r. Dla tej oceny nie ma znaczenia, że wniosek skarżącego nie został rozpoznany merytorycznie. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, po jego utrzymaniu w mocy przez organ drugiej instancji, ostatecznie zamknęło drogę do rozpoznania wniosku w tym postępowaniu. W chwili wniesienia skargi na bezczynność postępowanie dotyczące wniosku o wydanie zaświadczenia było zatem zakończone. Niezależnie od powyższego skarżący przed wniesieniem skargi nie złożył ponaglenia dotyczącego terminowości załatwienia jego wniosku. Nie został więc spełniony również warunek wniesienia skargi na bezczynność wynikający z art. 52 § 1 i 2 w związku z art. 53 § 2b p.p.s.a. Każda z tych okoliczności uzasadniała przyjęcie, że skarga była niedopuszczalna i podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie nie wykazał zatem ani naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a., ani możliwości wywarcia przez zarzucane uchybienie istotnego wpływu na wynik sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia wyjaśnia podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia oraz umożliwia jego kontrolę kasacyjną. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Odnosząc się natomiast do wniosku pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, wskazać należy, że wynagrodzenie należne od Skarbu Państwa na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. przyznaje wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu uregulowanym w art. 254 § 1 oraz art. 258–261 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w tym przedmiocie.