III OSK 1317/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska (spr.) Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku o wyłączenie sędziego NSA Rafała Stasikowskiego od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej S. sp. z o. o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2021 r., sygn. akt II SAB/Wa 658/21 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w W. na bezczynność P. S.A. z siedzibą w W. w przedmiocie sprzeciwu od oferty warunków udostepnienia informacji sektora publicznego do ponownego wykorzystania postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego.

Pismem z 28 listopada 2023 r. skarżąca kasacyjnie spółka S. sp. z o. o. (dalej jako "skarżąca"), na podstawie art. 19 oraz art. 20 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako "p.p.s.a."), wniosła (w punkcie 4 przywołanego powyżej pisma), o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Rafała Stasikowskiego od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej S. sp. z o. o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2021 r., sygn. akt II SAB/Wa 658/21, w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w W. na bezczynność P. S.A. z siedzibą w W., w przedmiocie sprzeciwu od oferty warunków udostępnienia informacji sektora publicznego do ponownego wykorzystania. W uzasadnieniu złożonego wniosku, pełnomocnik skarżącego odwołał się szeroko do doniesień medialnych odnoszących się do osoby sędziego NSA Rafała Stasikowskiego, dotyczących jego działalności pozazawodowej, jak również formułowanych na tym tle uwag związanych z tą działalnością. Podkreślił także, że analogiczne doniesienia oraz uwagi formułowane są względem sędziego Sądu I instancji, rozpoznającego co prawda inne postępowanie między stronami (o sygnaturze II SAB/Wa 723/21), pozostająca w związku z uwagi na powieloną treść uzasadnienia wyroku – z niniejszą sprawą, która to sprawa również pozostaje przedmiotem postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie, odwołując się w tym zakresie do uchwały Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r., wydanej w sprawie o sygnaturze I KZP 2/22, wskazał, że charakter postępowania toczącego się obecnie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w powiązaniu z działalnością pozazawodową sędziego NSA Rafała Stasikowskiego, w jego ocenie, rzutuje negatywnie na ocenę bezstronności sędziego w sprawach dostępu do informacji publicznej oraz informacji sektora publicznego. Pełnomocnik wskazał również, że wątpliwości jakie formułowane są pod adresem sędziego NSA Rafała Stasikowskiego, w żaden sposób nie zostały wyjaśnione przez jakiekolwiek organy kontroli i ochrony prawa. W konsekwencji, zdaniem pełnomocnika, zasadne jest wyłączenie sędziego NSA Rafała Stasikowskiego od spraw rozstrzyganych przez innych sędziów, co do których kieruje się analogiczne uwagi, a także w sprawach dostępu do informacji publicznej (lub sektora publicznego) z uwagi na kształtowanie standardu interpretacyjnego podstawowych źródeł prawa gwarantujących dostęp do informacji o osobach pełniących funkcje publiczne. W oświadczeniu z 28 listopada 2023 r. sędzia NSA Rafał Stasikowski oświadczył, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywoływać wątpliwości co do jego bezstronności w sprawie o sygnaturze III OSK 1317/22. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Z uwagi na brak wyczerpującego określenia w art. 19 p.p.s.a. względnych przesłanek wyłączenia, w doktrynie podkreśla się, że niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jednocześnie zauważyć należy, iż przyjęcie, że subiektywne przeświadczenie wnioskującego o braku obiektywizmu sędziego może skutkować wyłączeniem sędziego od rozpoznania sprawy, prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2012 r., I OZ 420/12; wszystkie orzeczenia dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Celem tej regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004, Nr 7, poz. 67)" - tak np. komentarz do art. 19 p.p.s.a. w: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 6, Warszawa 2019. Wniosek o wyłącznie sędziego NSA Rafała Stasikowskiego został uzasadniony okolicznościami związanymi z jego działalnością pozazawodową. W ocenie wnioskodawcy okoliczności te mogą przesądzać o konieczności wyłączenia ww. sędziego NSA od orzekania w niniejszej sprawie, ponieważ jej przedmiotem jest dostęp do informacji publicznej (lub sektora publicznego), z uwagi "na kształtowanie standardu interpretacyjnego podstawowych źródeł prawa gwarantujących dostęp do informacji o osobach pełniących funkcje publiczne" (strona 6 wniosku). Z argumentacją wnioskodawcy nie sposób się zgodzić. Kluczowe znaczenie w sprawie ma związanie sądu stanowiskiem zajętym przez NSA w uchwale z 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22. Z sentencji tej uchwały wprost wynika, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Jak bowiem trafnie wskazał NSA w ww. uchwale, w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te, jak wyżej wskazano, różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Stosownie do art. 269 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanowiskiem zawartym w powyższej uchwale, nie znajdując jednocześnie podstaw do przedstawienia powstałego zagadnienie prawnego do ponownego rozstrzygnięcia w drodze uchwały NSA. Oznacza to, że niedopuszczalne jest kwestionowanie w trybie art. 19 p.p.s.a. rękojmi bezstronnego rozpoznania sprawy przez sędziego NSA Rafała Stasikowskiego wyłącznie z uwagi na okoliczności związane z jego powołaniem na stanowisko sędziego NSA i jego postępowania po powołaniu, gdyż art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu. Złożenie wniosku o wyłączenie sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a. ma na celu zapewnienie obiektywizmu sądu, a co za tym idzie nie może służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania tych sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich (por. H. Knysiak-Sudyka [w:] Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, wyd. V, Warszawa 2021, art. 19). W konsekwencji powyższego uznać należy, że przyczyny wyłączenia, które winny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie te przyczyny, które wskazane zostały w art. 18 p.p.s.a. (tj. wyłącznie sędziego z mocy ustawy) oraz w art. 19 p.p.s.a. (wyłączenie sędziego na wniosek). Tym samym nie może być to jakakolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłączyć powinna sędziego od rozpoznawania konkretnej sprawy, ale okoliczność jaka została przewidziana w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przedmiotowy wniosek odwołuje się do udziału sędziego NSA Rafała Stasikowskiego w działaniach dyskredytujących sędziów, doniesień prasowych na ten temat oraz przebiegu związanych z tymi działaniami postępowań cywilnych i karnych. Jak jednakże wynika z treści art. 5a ust. 1 p.u.s.a., jedną z przesłanek podlegających ocenie przy rozpatrywaniu wniosku złożonego w tym trybie, jest przesłanka okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego i jego postępowanie po powołaniu. Wskazane zatem w rozpatrywanym wniosku z dnia 28 listopada 2023 r. okoliczności dotyczące udziału sędziego NSA Rafała Stasikowskiego w działaniach dyskredytujących innych sędziów, poparte doniesieniami medialnymi, mogłyby stanowić przedmiot oceny wniosku złożonego w oparciu o przepis art. 5a p.u.s.a. Zwrócić też należy uwagę, iż Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 grudnia 2023 r., sygn. akt III OSK 467/23, rozpatrując złożony w sprawie o sygn. akt III OSK 467/23 wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Rafała Stasikowskiego wymogów niezawisłości i bezstronności, poddał ocenie właśnie te okoliczności, uznając, iż tryb określony w art. 5a p.u.s.a. jest właściwy do ich rozpatrywania. Przyjmując zatem, w ślad za uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., wydaną w sprawie o sygn. akt I FPS 3/22, iż zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności, z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a., uznać należało, iż powyższe okoliczności nie mogą być przedmiotem badania w trybie art. 19 p.p.s.a. W niniejszej sprawie sędzia NSA Rafał Stasikowski, złożył na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a., oświadczenie, w którym wskazał, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności w sprawie o sygn. akt III OSK 1317/22. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia. Jeżeli zaś strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (przykładowo postanowienia NSA z 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12, z 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13 oraz z 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14). Zaznaczenia w tym miejscu wymaga to, że wnioskodawca ani nie wskazał, ani nie udowodnił takich okoliczności, które podważałyby zasadę domniemania bezstronności sędziego w tej konkretnej sprawie. W szczególności za takie okoliczności nie może zostać, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznany, podniesiony w przedmiotowym wniosku, argument dotyczący tego, iż "sędzia Rafał Stasikowski nie powinien dokonywać oceny prawnej zarzutu nieważności postępowania z powodu udziału w sprawie II SAB/Wa 723/21 sędziego WSA T. S., ale i powiązanej z nią - za sprawą powielonej treści uzasadnienia wyroku - sprawy II SAB 658/21". Odnosząc się do tak sformułowanych we wniosku tez, stwierdzić należy, iż w sprawie o sygnaturze akt II SAB/Wa 658/21, której dotyczy przedmiotowy wniosek orzekali sędziowie WSA w osobach: sędzia A. W., sędzia I. G. oraz sędzia W. Ś. (będący sędzią sprawozdawcą). Jako zatem całkowicie chybione jawią się argumenty pełnomocnika Spółki dotyczące kwestii oceny "zarzutu nieważności postępowania z powodu udziału w sprawie II SAB/Wa 723/21 sędziego WSA T. S.". W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli NSA jest bowiem wyrok WSA w Warszawie wydany w sprawie o sygnaturze akt II SAB/Wa 658/21, nie zaś wyrok wydany w sprawie o sygn. akt II SAB/Wa 723/21. W tej sytuacji zarzuty te należało uznać za niezasługujące na uwzględnienie. Reasumując, wobec zaniechania podania we wniosku o wyłączenie od orzekania sędziego NSA Rafała Stasikowskiego okoliczności związanych z konkretną sprawą sądowoadministracyjną Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do wyłączenia tego sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek o wyłączenie sędziego NSA Rafała Stasikowskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt III OSK 1317/22.