III OSK 1165/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 990/24 w sprawie ze skargi I.P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 kwietnia 2024 r. nr 992700.620.924.2023-SWO w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Wa 990/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi I.P. (dalej: "skarżąca" albo "skarżąca kasacyjnie") na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ" albo "Prezes ZUS") z dnia 11 kwietnia 2024 r. nr 992700.620.924.2023-SWO w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, oddalił wniesioną skargę. W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżoną decyzją Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej "k.p.a.", utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 31 października 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym mężu M. P. Decyzja Prezesa ZUS została wydana na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.), dalej "ustawa emerytalna". Sąd pierwszej instancji przedstawił następnie treść wydanej decyzji oraz argumentację Prezesa ZUS ukierunkowaną na wykazanie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie żądanego przez skarżącą świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Za Prezesem ZUS Sąd pierwszej instancji wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania. Co istotne dla przyznania ww. świadczenia przesłanki, o jakich mowa w ww. przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak wystąpienia nawet jednej z nich wyklucza możliwość jego uzyskania. Ponadto wskazano, że powołany przepis może mieć zastosowanie tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy - mimo dołożenia wszelkiej staranności - zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na zasadach ogólnych. Z uwagi zaś na to, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny po osobie zmarłej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w ocenie Prezesa ZUS po ponownej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których mąż skarżącej M. P. nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Skarżąca nie wykazała bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowały okoliczności, na które mąż nie miał wpływu. Z akt sprawy wynika, że mąż skarżącej stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 26 lat. Na przestrzeni 45 lat życia - zamiast 4 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 10 miesięcy i 5 dni tych okresów. Przyznanie świadczeń na podstawie ustawy emerytalnej uzależniono zaś od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku, należy brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący czas. Niedostrzeganie bowiem okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń - niewiele różniących się, co do wysokości - osobom, powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia. W ostatecznym rachunku naruszałoby to interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości. Analiza akt sprawy nie wskazuje, aby - w wykazanych przez organ przerwach - mąż skarżącej nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, spowodowanych stanem zdrowia. Całkowitą niezdolność do pracy - uniemożliwiającą kontynuowanie przez męża skarżącej zatrudnienia - ustalono dopiero od dnia 1 października 2003 r. Z kolei w związku z przedłożoną przez skarżącą dokumentacją medyczną sprawę przekazano do lekarza orzecznika ZUS, który orzeczeniem z dnia 1 marca 2024 r. ustalił u skarżącej całkowitą niezdolność do pracy od 4 października 2023 r. Do 4 października 2023 r. nie wykazano zaś szczególnych okoliczności uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu przez skarżącą zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Istotnym jest, że do tego dnia nie orzeczono bowiem wobec skarżącej całkowitej niezdolności do pracy. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w skardze na powyższą decyzję Prezesa ZUS skarżąca podniosła swoją trudną sytuację materialną oraz problemy zdrowotne - własne oraz wychowywanych dzieci. Jak wskazała skarżąca jej mąż miał trudności ze znalezieniem pracy. Gdy pracodawcy dowiadywali się, że ma schizofrenię, dyskwalifikowali go. Skarżąca nie podejmowała z kolei zatrudnienia, gdyż opiekowała się mężem i dziećmi. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. W dodatkowym piśmie procesowym ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej poparł skargę oraz podniósł zarzuty wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem: - art. 7 i 77 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez: - brak dokładnej analizy stanu faktycznego w sprawie, gdy skarżąca przedstawiła szereg dokumentów, z których wynika jej trudna sytuacja materialna; - błędne ustalenie, że sytuacja skarżącej nie jest trudna, gdy nie ma ona możliwości podjęcia, zatrudnienia; przez ostatnie lata zajmowała się wychowaniem małoletnich dzieci oraz opieką nad mężem do jego śmierci; - art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie strony do władzy publicznej; - art. 15 k.p.a., poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności wobec braku dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy; w sprawie Prezes ZUS ograniczył się jedynie do rozpoznania prawidłowości rozstrzygnięcia wcześniejszej decyzji – bez odniesienia się do zarzutów, podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy; - art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, poprzez niewłaściwe zastosowanie, gdyż z akt sprawy wynikały szczególne okoliczności, które istnieją niezależnie od skarżącej; tym samym istniała zatem możliwość przyznania żądanego świadczenia. W uzasadnieniu pisma podniesiono, że mąż skarżącej przeszedł w wieku 15 lat zapalenie opon mózgowych. Wydarzenie to wpłynęło na jego całe dalsze życie. U męża skarżącej stwierdzono następnie schizofrenię, a ze względu na stan chorobowy ww. nie był w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej. Zgodnie zaś z zawartymi w aktach sprawy informacjami przed śmiercią wymagał ciągłej opieki. Skarżąca - matka małoletnich - nie ma z kolei możliwości podjęcia zatrudnienia, co uniemożliwia zapewnienie dzieciom utrzymania. Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", Sąd pierwszej instancji podniósł, że organ trafnie skonstatował brak wystąpienia w sprawie przesłanek dla przyznania świadczenia. W uzasadnieniu zaskarżonego aktu wskazano wszystkie istotne uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy. W ocenie Sądu meriti chybione są zarzuty, jakoby sprawy nie rozpatrzono w jej istotnych aspektach - w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego. Poza sporem pozostają kwestie czasu zatrudnienia męża skarżącej (odprowadzania z tego tytułu składek) - jest to wyłącznie okres 10 miesięcy i 5 dni wobec wymaganych minimalnie 4 lat - dla uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Organ nie kwestionował także stanu zdrowia ww. osoby. Wskazał jednak trafnie, że - w świetle zgromadzonych dokumentów - nie stanowił on przeszkody dla podjęcia zatrudnienia. Mógł więc jedynie utrudniać znalezienie pracy. Organ w tym względzie wiązały oceny lekarzy orzeczników. Wprawdzie decyzją z dnia 31 marca 1994 r. (k. 14 akt adm.) Komisja Lekarska zaliczyła męża skarżącej czasowo (do marca 1997 r.) do drugiej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, stwierdzając w uzasadnieniu: "schorzenie czyni badanego niezdolnym do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia w normalnych warunkach". Jednocześnie jednak w pkt 7 tego orzeczenia zakwalifikowano go generalnie, jako zdolnego do pracy - formułując zalecenie "praca w warunkach specjalnych". Ocenę tą musiał mieć na uwadze orzekający obecnie w sprawie organ. Potwierdza to treść zawartej w aktach administracyjnych karty pn. "stan sprawy", gdzie odnotowano orzeczenie z 1994 r. (k. 109 akt adm.). Okoliczność tę musiał też uwzględnić organ konstatując, że nie ujawniono przesłanek, wykluczających zatrudnienie. Organ ubezpieczeniowy nie może zaś ocenić stanu zdrowia – w kontekście występowania przeszkód dla zatrudnienia - odmiennie niż wyspecjalizowana komisja lekarska. Sąd pierwszej instancji wskazał dalej, że powszechnie wiadomo, że niektóre schorzenia powodują znaczne trudności w znalezieniu zatrudnienia na rynku pracy. W istocie więc ograniczają możliwość uczestniczenia w systemie ubezpieczeń społecznych, opartym na odprowadzaniu składek (tu podnoszona kwestia przebytego zapalenia opon mózgowych oraz zdiagnozowanej schizofrenii). Jednakże utrudnienia z tego tytułu - o ile nie orzeczono w stosownym trybie o niezdolności do pracy - mogą uzasadniać jedynie pewne braki, co do wykazania okresów, niezbędnych dla uzyskania świadczeń rentowych czy emerytalnych na zasadach ogólnych. W danym przypadku bezspornie nie miało to miejsca, skoro proporcje wymaganego okresu odprowadzania składek do okresu faktycznego są tak nieproporcjonalne. Gdy w stosownym trybie nie ustalono braku zdolności do pracy, przyjęcie odmiennej koncepcji podważałoby bowiem system ubezpieczeń - oparty na odprowadzaniu składek oraz możliwości korzystania z jego dobrodziejstw wyłącznie przez osoby niezdolne do pracy (z tytułu wieku lub chorób). Zakres pomocy, przewidzianej z kolei dla osób, które - pomimo zdolności do pracy - nie mogą jej uzyskać, determinują stosowne regulacje, dotyczące aktywizacji i wsparcia bezrobotnych. Odrębny kompleks przepisów dotyczy zaś wsparcia osób, które napotykają trudności na rynku pracy z tytułu określonych niepełnosprawności. Samo więc ustalenie występowania u ubezpieczonego określonej ułomności, obiektywnie utrudniającej znalezienie zatrudnienia, nie może stanowić przesłanki zastosowania regulacji szczególnej przewidzianej w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. W ocenie Sądu meriti nie może mieć istotnego znaczenia podkreślona przez skarżącą okoliczność pozostawania w trudnej sytuacji materialnej oraz braku możliwości podjęcia zatrudnienia aktualnie. Przedmiotem rozważań w sprawie było bowiem generalnie wystąpienie podstaw uzyskania świadczenia, jako uzależnionego od sytuacji faktycznej, związanej z wykonaniem zatrudnienia przez samego ubezpieczonego – męża skarżącej. Trudna sytuacja materialna podmiotu wnioskującego o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku - jako dodatkowy warunek uzyskania świadczenia - nie była natomiast kwestionowana. Nie może ona stanowić jednak wystarczającej przesłanki dla jego przyznania. Sąd pierwszej instancji podniósł nadto, że Prezes ZUS nie kwestionował braku możliwości podjęcia zatrudnienia aktualnie przez skarżącą. Wskazał jedynie na wystąpienie trwałej przeszkody dopiero od dnia 4 października 2023 r. (tak orzeczenie z 1 marca 2024 r. – k. 107 akt adm.). Nie wykluczało to pozostawania w zatrudnieniu uprzednio. Decyzja samej skarżącej o rezygnacji z form wykonywania pracy, związanych z odprowadzaniem składek, a więc objęcia systemem powszechnego ubezpieczenia społecznego - choćby całkowicie racjonalna i zasadna, w kontekście sytuacji życiowej (opieka nad osobami najbliższymi) - skutkuje jednak brakiem możliwości skorzystania ze świadczeń, przysługujących osobom uczestniczącym w tym systemie. Co trafnie odnotował organ, instytucja przewidziana art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej - świadczenie w drodze wyjątku - nie może znajdować zastosowania zamiennie ze stosownymi instrumentami, wynikającymi z przepisów dotyczących pomocy społecznej - skierowanej do wymagających wsparcia osób, niezależnie od - popartej odprowadzaniem składek - uprzedniej aktywności zawodowej. W ocenie Sądu meriti, wbrew zarzutom pełnomocnika skarżącej, w sprawie nie uchybiono nadto powinności właściwego wyjaśnienia sprawy oraz uzasadnienia orzeczenia. Organ odniósł się bowiem w uzasadnieniu do wszelkich istotnych okoliczności sprawy, także w kontekście zachowania reguły dwuinstancyjności postępowania w razie złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu aktu omówiono wyczerpująco wszelkie istotne okoliczności sprawy - jej uwarunkowania formalne i prawne. Wypowiedziano się też w stosownym zakresie do argumentacji, sformułowanej we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W tym świetle orzekając w sprawie nie naruszono przepisów prawa materialnego, zakreślających przesłanki przyznania świadczenia, jak i postępowania - w zakresie powinności właściwego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy bądź przywołania kluczowych ustaleń organu w uzasadnieniu decyzji. Nie uchybiono więc także regule prowadzenia postępowania w sposób budujący zaufanie strony do władzy publicznej. Sąd meriti nie spostrzegł więc - wobec argumentacji strony skarżącej ani też z urzędu - wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Wniesiona skarga podlegała zatem oddaleniu. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodła skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 75 k.p.a., art. 78 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 81 k.p.a. poprzez oddalenie skargi wskutek niedostrzeżenia licznych uchybień organu administracyjnego polegających na: a) braku dokładnej analizy stanu faktycznego w sprawie, w sytuacji, gdy skarżąca przedstawiła szereg dokumentów, z których wynika jej trudna sytuacja materialna; b) błędnym ustaleniu, że sytuacja skarżącej nie jest trudna, w sytuacji, gdy skarżąca nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, bowiem przez ostatnie lata zajmowała się wychowaniem swoich dzieci oraz opieką nad zmarłym mężem; c) błędnej oceny sytuacji ubezpieczonego, który ze względu na postępującą chorobę nie był w stanie podjąć pracy; 2. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. wskutek oddalenia skargi mimo że w sprawie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności poprzez brak dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy, a jedynie ograniczenie się przez organ do rozpoznania prawidłowości rozstrzygnięcia wcześniejszej decyzji, co spowodowało, że złożenie środka odwoławczego jest tylko iluzoryczne, bowiem organ z góry przekreślił możliwość pozytywnego rozpoznania złożonego środka odwoławczego; 3. art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej poprzez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy z akt sprawy wynikają szczególne okoliczności, które istnieją niezależnie od skarżącej, w szczególności, że w sytuacji skarżącej zaistniała sytuacja wyjątkowa, bowiem mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na zasadach ogólnych, a tym samym istniała możliwość przyznania jej renty rodzinnej. Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a następnie uwzględnienie skargi na decyzję i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na swoją rzecz kosztów udzielonej pomocy prawnej w maksymalnej wysokości za postępowanie kasacyjne oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł nadto o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym i oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. W odpowiedz na skargę kasacyjną pełnomocnik Prezesa ZUS wniósł o jej oddalenie. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych pełnomocnik Prezesa ZUS wskazał, że data powstania całkowitej niezdolności do pracy, chociaż nie została wymieniona wśród przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. Pozwala bowiem ustalić moment z którym ubezpieczony nie miał obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania dłuższego okresu ubezpieczeniowego. W realiach rozpatrywanej sprawy istotne znaczenie ma to, że lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia 9 października 2023 r. ustalił datę powstania całkowitej niezdolności do pracy męża skarżącej na 1 października 2003 r. W wymienionych w zaskarżonej decyzji okresach nie istniały zatem przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia przez męża skarżącej w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W okresach od 11 kwietnia 1995 r., to jest od ukończenia 18 roku życia, do 8 stycznia 2001 r. oraz od 31 stycznia 2001 r. do 31 lipca 2003 r., mąż skarżącej nie wykonywał pracy ani innej działalności potwierdzonej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W myśl art. 14 ust. 1 ustawy emerytalnej oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Natomiast zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej podstawą do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej ZUS. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, a przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. Nie zachodzi również żadna z przesłanek odrzucenia skargi albo umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli wyroku zaskarżonego skargą kasacyjną. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej odnotować należy, że zgodnie z treścią art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów z pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd nie stosuje przepisów procedury administracyjnej, a jedynie weryfikuje, czy organ (organy) administracji publicznej prawidłowo zastosowały te przepisy. Prawidłowo sformułowany zarzut naruszenia procedury administracyjnej powinien zatem wskazywać na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w związku z odpowiednim przepisem procedury sądowowadministracyjnej. Dokonując rekonstrukcji ww. zarzutów w oparciu o ich treść i argumentację zawartą w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślenia wymaga, że w realiach sprawy autor skargi kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, upatruje w nieuwzględnieniu skargi mimo naruszenia przez organ orzekający przepisów postępowania poprzez nieprzeprowadzenie przez organ wyczerpującego postępowania wyjaśniającego oraz naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Oceniając zasadność tych zarzutów skonstatować należy, że analiza akt administracyjnych nie pozwala na uznanie, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, że zebrany w sprawie materiał dowodowy okazał się niewystarczający i budzący wątpliwości, rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło bez dostatecznego jej wyjaśnienia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a Prezes ZUS dopuścił się nadto naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Postępowanie wyjaśniające jest zawsze zdeterminowane przepisami prawa materialnego, które przesądzają o zakresie potrzebnych w sprawie ustaleń. To przepisy prawa materialnego określają przedmiot sprawy, a tym samym zakres postępowania i okoliczności mające znaczenie z punktu widzenia rozpoznania danej sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wszystkie istotne okoliczności zostały w tej sprawie wyjaśnione, a w skardze kasacyjnej nie wskazano żadnych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych (prawnie relewantnych), które nie zostały wykazane przez organ w zgromadzonym materiale dowodowym lub dowodów, które zostały przez organ pominięte albo takich, których organ nie przeprowadził. Podnoszone przez autora skargi kasacyjnej okoliczności nie mogły mieć decydującego znaczenia dla uznania za nieprawidłowe ustaleń faktycznych i rozważań organu orzekającego. Okoliczności te nie mogły nadto determinować odmiennej oceny ze strony Sądu pierwszej instancji, który w następstwie uznania za prawidłowe ustaleń Prezesa ZUS zasadnie oddalił wniesioną skargę. Odnosząc się finalnie do zarzutu opisanego w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że zarzut ten jest a limine niezasadny. Zauważyć bowiem należy, że zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego może być skutecznie podniesiony jedynie w przypadku niekwestionowania stanu faktycznego sprawy. Ten rodzaj naruszenia prawa polega bowiem na nieprawidłowości w podciągnięciu ustalonego w sprawie stanu faktycznego pod hipotetyczny stan faktyczny, do którego ma zastosowanie przepis prawa materialnego. Wnoszący skargę kasacyjną, powołując się na tę postać naruszenia prawa powinien wyjaśnić dlaczego przepis (hipoteza wyprowadzonej z tego przepisu normy prawnej), który sąd pierwszej instancji przyjął za mający zastosowanie w sprawie, "nie przystaje" do stanu faktycznego ustalonego w sprawie. Podkreślenia przy tym wymaga, że ocena tego rodzaju zarzutu, może być dokonana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego przyjętego jako podstawa wyroku, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy, a który nie został w żaden sposób udowodniony (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, komentarz do art. 174). W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, skoro Sąd pierwszej instancji podzielił w pełni ustalenia Prezesa ZUS, że do dnia 1 października 2023 r. stan zdrowia nie uniemożliwiał mężowi skarżącej podjęcia zatrudnienia celem wypracowania prawa do świadczenia w trybie zwykłym (a skarżąca przed dniem 4 października 2023 r. mogła być objęta ubezpieczeniem, gdyż nie istniały obiektywne przeszkody uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia) to w konsekwencji prawidłowo przyjął, że art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie mógł stanowić podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jak wskazano na wstępie, przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych we wniesionym środku odwoławczym. W realiach rozpatrywanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, o jej oddaleniu. Niniejsza sprawa zastała rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., bowiem skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, zaś Prezes ZUS nie zażądał jej przeprowadzenia. Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek pełnomocnika skarżącej kasacyjnie o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu kasacyjnym (k. 96 akt sądowych) Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił natomiast do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wniosek taki winien być bowiem złożony do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 P.p.s.a.), który rozpoznaje ten wniosek w postępowaniu określonym w przepisach art. 250 i art. 258 P.p.s.a.