III FZ 678/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W.Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 823/20 odrzucające skargę w sprawie ze skargi W.Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia kosztów upomnienia postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 823/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę W.Ł. (dalej: skarżący) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej: SKO) z dnia 28 stycznia 2020 r., w przedmiocie umorzenia kosztów upomnienia. Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny: Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z dnia 25 maja 2020 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie SKO, z dnia 28 stycznia 2020 r., w kwocie 100 (słownie: sto) złotych. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 października 2020 r., sygn. akt II FZ 480/20, oddalił zażalenie skarżącego na ww. zarządzenie. W związku z powyższym, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 7 grudnia 2020 r. wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 25 maja 2020 r. wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy. Starszy referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 19 lutego 2021 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W związku z wniesionym sprzeciwem skarżącego, Sąd pierwszej instancji, postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 16 lutego 2022 r. wezwano ponownie skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 25 maja 2020 r., wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi. Zarządzenie doręczono skarżącemu w dniu 8 marca 2022 r. W wykonaniu zarządzenia z dnia 19 kwietnia 2022 r., pracownik WSA odnotował, że do dnia 13 kwietnia 2022 r. wpis od skargi nie został uiszczony. Wskazanym we wstępie postanowieniem Sąd pierwszej instancji stwierdził, że ze względu na nieuiszczenie wpisu od skargi w wyznaczonym terminie, skargę należało odrzucić, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił rażącą obrazę następujących przepisów: 1) art. 49 § 1 P.p.s.a. poprzez uchybienie procesowe Sądu pierwszej instancji z powodu braku zastosowania się do niniejszego przepisu albowiem Przewodniczący Wydziału nie podjął czynności w związku ze złożonym wnioskiem skarżącego z dnia 15 marca 2022 r.; 2) art. 75 § 1 w zw. z art. 82 P.p.s.a. poprzez uchybienie procesowe Sądu pierwszej instancji, albowiem nie doręczono stronie nieprawomocnego zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 16 lutego 2022 r. na wniosek skarżącego z dnia 15 marca 2022 r.; 3) art. 75 § 1 w zw. z art. 82 P.p.s.a. poprzez uchybienie procesowe Sądu pierwszej instancji, albowiem błędnie uznano, że dokonano doręczenia skarżącemu zarządzeń Przewodniczącej Wydziału z dnia 25 maja 2020 r. oraz z dnia 7 grudnia 2020 r., albowiem dotychczasowa praktyka in minus sekretarzy sądu wskazuje na odmienny stan faktyczny; 4) art. 75 § 1 w zw. z art. 82 P.p.s.a. poprzez uchybienie procesowe Sądu pierwszej instancji, albowiem błędnie uznano, że dokonano doręczenie skarżącemu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 16 lutego 2022 r., albowiem dotychczasowa praktyka in minus sekretarzy sądu wskazuje na odmienny stan faktyczny oraz fakt braku doręczenia stronie przy piśmie z dnia 17 lutego 2022 r. sekretarza sądu zarządzenia przewodniczącej wydziału z dnia 25 maja 2020 r., które jest nieprawomocne; 5) art. 82 P.p.s.a. poprzez uchybienie procesowe Sądu pierwszej instancji, albowiem bieg terminu wyznaczony przez sąd rozpoczyna się od doręczenia stronie zarządzeń z dnia 16 lutego 2022 r., 25 maja 2020 r. oraz 7 grudnia 2020 r. Przewodniczącej Wydziału; 6) art. 58 § 3 P.p.s.a. poprzez uchybienie procesowe Sądu pierwszej instancji, albowiem zaskarżone postanowienie jest przedwczesne i wadliwe z powodu naruszenia prawa procesowego art. 258 § 2 pkt 6 P.p.s.a. na szkodę interesu prawnego i prywatnego skarżącego, który wniósł zażalenie na wadliwą czynność procesową z dnia 19 maja 2021 r. w sprawie o sygn. akt III SPP/Wa 7/21, które nie zostało przekazane i rozpoznane w postępowaniu odwoławczym przez Naczelny Sąd Administracyjny; 7) art. 106 § 5 P.p.s.a w zw. z art. 231 i art. 234 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm., dalej: K.p.c.) poprzez uchybienie procesowe Sądu pierwszej instancji z powodu naruszenia zasady facta probantur iura novit curia i braku uwzględnienia postanowień z dnia 23 sierpnia 2018 r. WSA w Warszawie o sygn. III SA/Wa 1354/18 i III SA/Wa 1355/18, albowiem: "Dostęp do sądu musi być zagwarantowany z uwzględnieniem konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, która zakazuje dyskryminowania z jakiejkolwiek przyczyny, w tym z przyczyny majątkowej. Dotyczy to wszystkich spraw rozpoznawanych przez sądy." - wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 czerwca 2008 r. o sygn. akt P 37/07; 8) art. 241 P.p.s.a. poprzez uchybienie procesowe Sądu pierwszej instancji, albowiem błędnie uznano, że skarżący nie jest zwolniony od wpisu skargi w związku z wydanymi postanowieniami Sądu pierwszej instancji z dnia 23 sierpnia 2018 r., o sygn. III SA/Wa 1354/18 i III SA/Wa 1355/13, którymi nie określono zakresu tego zwolnienia; 9) § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r., poz. 535 ze zm., dalej: Rozporządzenie), poprzez uchybienie procesowe Sądu pierwszej instancji, albowiem skarżącego zwolniono od wpisu od skargi bez określenia zakresu tego zwolnienia w związku z wydanym postanowieniem z 23 sierpnia 2018 r. o sygn. III SA/Wa 1354/18 i III SA/WA 1355/18. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przed Sądem pierwszej instancji, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania na jego rzecz według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 220 § 1 P.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i § 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie zaktualizował się skutek procesowy, o którym mowa w art. 220 § 3 P.p.s.a. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, przy czym w wezwaniu do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 25 maja 2020 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, wyraźnie zaznaczono, że nieuiszczenie należnej opłaty skutkować będzie odrzuceniem skargi. Wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 8 marca 2022 r. (k. 49 akt sądowych). Termin do uiszczenia należnego wpisu upływał zatem w dniu 15 marca 2022 r. (wtorek). Ponieważ skarżący nie opłacił wpisu w zakreślonym terminie, Sąd pierwszej instancji zobowiązany był skargę odrzucić, co też uczynił, stosownie do treści art. 220 § 3 P.p.s.a. Zarzuty podniesione w zażaleniu nie zasługują na uwzględnienie. Wbrew stanowisku skarżącego brak możliwości nadania dalszego biegu skardze, wynikająca z niespełnienia przez skarżącego przewidzianego ustawą wymogu opłacenia skargi, nie może być traktowane jako ograniczenie czy też pozbawienie prawa do sądu. Jak wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 Sędziów z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13, z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika, że na treść prawa do sądu składają się trzy uprawnienia. Po pierwsze: prawo dostępu do sądu, czyli uruchomienia procedury; po drugie: prawo do korzystania z rzetelnej procedury sądowej zgodnej z wymogami jawności i sprawiedliwości; po trzecie: prawo do wyroku. Z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca zawężającej wykładni prawa do sądu ( por. wyrok TK z dnia 20 września 2006 r., SK 63/05, publ. OTK-A 2006/8/108, Dz.U.2006/170/1224, Lex nr 208373). Równocześnie jednak w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreśla się, że formalizm procesowy jest nieodzownym elementem sprawnego i rzetelnego przeprowadzenia postępowania. Przez zachowanie wymagań formalnych zarówno sąd, jak i uczestnicy postępowania realizują postulat jawnego postępowania. W przypadku każdej ze stron należy oczekiwać dbałości o swoje interesy. Sformalizowanie postępowania, co nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach, odgrywa pozytywną rolę, gdyż pozwala oddzielić poszczególne czynności w postępowaniu, wskazać ich kolejność i sposób podejmowania. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią więc one funkcję ochronną dla wszystkich uczestników postępowania, zapewniają bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych przez stronę, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu. W ramach niniejszego postępowania nie mogą być rozpoznane zarzuty odnoszące się do postępowania w zakresie przyznania prawa pomocy. Postępowanie to oraz kończące je orzeczenia podlegają kontroli wyłącznie w ramach odrębnych środków zaskarżenia, przewidzianych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszym postępowaniu Naczelny Sąd Administracyjny oceniał wyłącznie prawidłowość zaskarżonego postanowienia WSA odrzucającego skargę. Ponadto, co do argumentacji zażalenia dotyczącej zwolnienia skarżącego z wpisu od skargi w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1354/18 i III SA/Wa 1355/18, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zwolnienie od uiszczenia wpisu obejmuje swym zasięgiem wyłącznie sprawę, w której wydano postanowienie o przyznaniu prawa pomocy. Okoliczność, że w innej sprawie skarżący został zwolniony od uiszczenia wpisu, nie miała zatem wpływu na obowiązek opłacenia skargi w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia