III FZ 65/24

Dnia 29 lutego 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia adw. K. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 913/22 w przedmiocie kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 29 sierpnia 2022 r., nr 0201-IEE1.711.204.2022.2.MM w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

1. Postanowieniem z 15.01.2024 r. o sygn. I SA/Wr 913/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania wynagrodzenia adw. K. W. za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie wywołanej sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego WSA we Wrocławiu z 27.09.2023 r., umarzającego postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z opłaty od skargi, którą wniósł R. L. (dalej: skarżący), na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 29.08.2022 r., nr 0201-IEE1.711.204.2022.2.MM, wydane w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 258 § 2 pkt 8 w związku z art. 258 § 4 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu. 2.1. Postanowieniem z 27.09.2023 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z opłaty od skargi w sprawie ze skargi skarżącego. W sprzeciwie od ww. postanowienia pełnomocnik skarżącego, oprócz ustosunkowania się do postanowienia referendarza sądowego, wniósł m.in. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym związanym ze sprzeciwem. Postanowieniem z 29.11.2023 r. WSA we Wrocławiu utrzymał w mocy ww. postanowienie, nie rozstrzygając w sentencji o wynagrodzeniu pełnomocnika. 2.2. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym postanowieniu z 15.01.2024 r. wskazał, że zgodnie z art. 258 § 4 p.p.s.a. czynności, o których mowa w § 2, może w szczególnie uzasadnionych przypadkach wykonywać sąd. W sprawie zaistniały takie okoliczności z uwagi na to, że wskazany adwokat wniósł o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne w sprawie wywołanej sprzeciwem od postanowienia referendarza, a dodatkowo powołał orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w zakresie wysokości tego wynagrodzenia. Sąd pierwszej instancji odmawiając przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu, powołał się na § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3.10.2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2023 r. poz. 2631 ze zm., dalej: rozporządzenie MS), wydanego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy z 26.05.1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2022 r. poz. 1184 ze zm.) gdzie wskazano, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami tego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata ustanowionego z urzędu. Sąd ten również wyjaśnił, że w § 21 ust. 1 tego rozporządzenia określono wysokość opłat za poszczególne postępowania/czynności. Żaden z przepisów rozporządzenia nie przewiduje, że opłata należy się za sporządzenie sprzeciwu od postepowania referendarza sądowego, choć istotnie wskazuje, że opłata taka należy się w postepowaniu zażaleniowym (§ 21 ust.1 pkt 2 lit. d rozporządzenia MS). 3. Stanowisko pełnomocnika w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Pełnomocnik wniósł zażalenie na opisane powyżej postanowienie. Na podstawie art. 258 § 4 w związku z art. 194 § 1 p.p.s.a. zaskarżył je w całości i wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przyznanie kosztów pomocy prawnej z urzędu, udzielonej skarżącemu w postępowaniu odwoławczym wywołanym sprzeciwem. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że stanowisko Sądu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia oznaczałoby zróżnicowanie sytuacji i prawa pełnomocnika z urzędu do otrzymania wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną w ramach takiego samego postanowienia o tym samym przedmiocie i treści w zależności od tego czy postanowienie to wydał referendarz czy sąd. Pełnomocnik w sprawie, w której postanowienie wydał sąd, otrzymywałby wynagrodzenie, a pełnomocnik w sprawie, w której takie samo postanowienie wydał referendarz, otrzymania takiego samego wynagrodzenia za taką samą pracę z urzędu byłby pozbawiony, co prowadziłoby do zamknięcia w tej sytuacji pełnomocnikowi prawa do otrzymania wynagrodzenia wbrew konstytucyjnej zasadzie równej wobec wszystkich ochronie prawnej (art. 64 ust. 2 Konstytucji RP). 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie jest uzasadnione i dlatego podlega uwzględnieniu, a postanowienie WSA we Wrocławiu podlega uchyleniu i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania przez ten Sąd. Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a., w zakresie dotyczącym rozpoznawanej sprawy wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do § 4 pkt 2 rozporządzenia MS ustalenie opłaty przysługującej adwokatowi następuje z uwzględnieniem m.in.: nakładu pracy adwokata, wartości przedmiotu sprawy; wkładu adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, stopnia zawiłości sprawy, stopnia zawiłości sprawy. Należy podzielić pogląd WSA we Wrocławiu, który stwierdził, że w rozporządzeniu MS z 3.10.2016 r. wprost nie wskazano, że od sprzeciwu wniesionego na postanowienie wydane przez referendarza sądowego należy się adwokatowi ustanowionemu z urzędu opłata. Niemniej jednak takich sytuacji nie wykluczył prawodawca, stanowiąc w § 5 rozporządzenia MS, że wysokość opłat w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się, przyjmując za podstawę opłatę w sprawach najbardziej zbliżonego rodzaju. Naczelny Sąd Administracyjny aprobuje stanowisko, że brak określonej kategorii spraw lub czynności w rozporządzeniach wykonawczych nie może przesądzać o uznaniu, że wynagrodzenie za taką sprawę lub czynność nie może być uznane za niezbędny koszt postępowania (zob. uchwała NSA w składzie siedmiu sędziów z 19.11.2012 r., II FPS 4/12). W uchwale tej wskazano, że przedmiotem regulacji poszczególnych rozporządzeń wykonawczych jest wprowadzenie limitów co do wysokości opłat za czynność, a nie limitów co do rodzaju spraw i czynności, za które przysługują opłaty. Za takim rozumieniem analizowanego w tym przypadku aktu wykonawczego przemawia ponadto jego tytuł nadany przez prawodawcę – Ministra Sprawiedliwości, tj. rozporządzenie w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, systematyka tego aktu, a także to, że rozporządzenie zawiera klauzulę ogólną (§ 5 rozporządzenia MS). Zwrot normatywny "w sprawach nieokreślonych" należy odnosić do przedmiotu regulacji rozporządzenia, a więc konkretnej sprawy lub czynności regulowanej rozporządzeniem. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił także w ww. uchwale, że skoro rozporządzenie wykonawcze nie zawiera wszystkich czynności procesowych, dających podstawę do przyznania wynagrodzenia ustanowionemu przez stronę pełnomocnikowi, pełnomocnikowi temu należy przyznać wynagrodzenie na podstawie stawki opłat przewidzianej w rozporządzeniu dla czynności o najbardziej zbliżonym rodzaju. Podstawą odmowy przyznania kosztów nie może być zatem sam brak podstawy normatywnej do uwzględnienia wniosku pełnomocnika o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sąd Administracyjnego rozpoznającego sprawę, Sąd pierwszej instancji powinien przyznać wnioskowane przez pełnomocnika z urzędu wynagrodzenie. Pełnomocnik ten sporządził sprzeciw, w którym merytorycznie odniósł się do postanowienia referendarza sądowego umarzającego postępowanie w sprawie prawa pomocy i wniósł także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu z uwzględnieniem wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 20.12.2022 r., SK 78/21; z 19.04.2023 r., SK 85/22 oraz z 20.04.2023 r., SK 53/22. Udzielił więc nieopłaconej pomocy prawnej, wnosząc środek odwoławczy od postanowienia referendarza sądowego i dlatego zasługuje na wynagrodzenie za udzieloną w tym postępowaniu pomoc prawną oraz swoją pracę. Zgodnie z ww. stanowiskiem, opłata za sporządzenie sprzeciwu wniesionego przez pełnomocnika z urzędu od postanowienia, umarzającego postępowania w sprawie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty od skargi, swoim charakterem najbardziej zbliżona jest do stawki opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji w postępowaniu zażaleniowym. Zarówno sprzeciw, jak i zażalenie są środkami odwoławczymi od postanowień. W zależności czy postanowienie zostało wydane przez referendarza sądowego czy przez wojewódzki sąd administracyjny, środkiem odwoławczym od postanowień będzie odpowiednio sprzeciw, gdy referendarz sądowy wyda orzeczenie albo zażalenie, gdy postanowienie zostanie wydane przez sąd w składzie jednego sędziego. 4.4. Uwzględniając powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia. Sędzia NSA Stanisław Bogucki