III FZ 593/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 lutego 2025 r., sygn. akt I SPP/Gl 25/24, w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 lipca 2024 r., sygn. akt I SPP/Gl 25/24, w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 maja 2024 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 sierpnia 2023 r., nr SKO.F/41.4/702/2023/13375, w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2020 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 19 lutego 2025 r., sygn. akt I SPP/Gl 25/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, odrzucił zażalenie na postanowienie tego Sądu, działającego jako sąd drugiej instancji, z 22 lipca 2024 r., sygn. akt I SPP/Gl 25/24, w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 28 maja 2024 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 7 sierpnia 2023 r., nr SKO.F/41.4/702/2023/13375, w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2020 r. W uzasadnieniu postanowienia WSA w Gliwicach wskazał, że postanowienie z dnia 22 lipca 2024 r. wydane zostało w oparciu o art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z przywołanym przepisem w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, zaś sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na skutek rozpoznania sprzeciwu od wymienionego w art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy zażalenie nie przysługuje i jako niedopuszczalne podlega ono odrzuceniu, co w ocenie Sądu uzasadniało zastosowanie sankcji na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 i art. 194 § 1 p.p.s.a. Nie zgadzając się z zapadłym orzeczeniem, pismem z 24 marca 2025 r. Skarżący złożył zażalenie, w treści którego wyraził ogólne niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako niezasadne podlegało oddaleniu. Zgodnie z art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy, który w ramach powierzonych czynności posiada kompetencje sądu. Na mocy art. 259 § 1 p.p.s.a. od zarządzenia w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania, o którym mowa w art. 258 § 2 pkt 6 p.p.s.a. (podobnie jak w przypadku postanowień wskazanych w pkt 7 i 8 tego przepisu), strona może wnieść sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni liczonych od doręczenia zarządzenia. Po myśli art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o zmianie zaskarżonego zarządzenia (postanowienia) referendarza sądowego albo jego utrzymania w mocy. W omawianym przypadku nie zachodzi skutek anulacyjny kwestionowanego rozstrzygnięcia, a rozpoznający sprzeciw sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Wyjątek od powyższej reguły wprowadza art. 258 § 4 p.p.s.a. przewidujący w szczególnie uzasadnionych przypadkach wykonywanie czynności wyszczególnionych w § 2 tego przepisu przez sąd (nie zaś referendarza sądowego). Tylko w takiej sytuacji sąd rozpoznaje sprawę w ramach pierwszej instancji z możliwością poddania rozstrzygnięcia kontroli instancyjnej w drodze zażalenia (art. 258 § 4 in fine p.p.s.a.). Wypadkowa przywołanych regulacji pozwala na wyprowadzenie twierdzenia, że w przypadku spraw sądowoadministracyjnych zainicjowanych skargami wniesionymi po 15 sierpnia 2015 r. zastosowanie znajduje art. 258 i 260 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658), nieprzewidującym prawa strony do wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na jego podstawie. W zmienionym stanie prawnym zarówno w art. 194 § 1 p.p.s.a., jak i żadnym innym przepisie tej ustawy, ustawodawca nie zawarł podstawy prawnej wnoszenia zażalenia od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w razie merytorycznej kontroli sprzeciwu czy art. 259 § 2 p.p.s.a. w przypadku jego odrzucenia wobec kwestii formalnych. Zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane w postępowaniu wpadkowym w ramach prawa pomocy przysługuje jedynie w przypadku, o którym mowa w art. 258 § 4 p.p.s.a. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie Skarżącemu nie przysługiwało uprawnienie do zaskarżenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22 lipca 2024 r., Sąd ten zasadnie zastosował sankcję z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 i art. 194 § 1 p.p.s.a. i zażalenie odrzucił. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.