III FZ 52/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 listopada 2022 r., sygn. akt I SPP/Gl 198/22, w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 3 grudnia 2021 r., nr SKO.III/423/1742/227/2021, w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. postanawia: odrzucić zażalenie.

Postanowieniem z 21 listopada 2022 r., sygn. akt I SPP/Gl 198/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając jako sąd drugiej instancji, odrzucił sprzeciw M. W. od zarządzenia starszego referendarza sądowego tego sądu z 11 sierpnia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie zarejestrowanej pod sygn. I SA/Gl 188/22. W uzasadnieniu postanowienia WSA w Gliwicach wskazał, że mimo prawidłowego wezwania skarżącej do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu wniesionego od rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego (data doręczenia wezwania skarżącej 6 października 2022 r.), nie dokonano brakującej czynności procesowej, co w ocenie sądu uzasadniało zastosowanie sankcji odrzucenia sprzeciwu na podstawie art. 259 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W reakcji na powyższe skarżąca wniosła zażalenie, podnosząc, że sąd pierwszej instancji wyprowadzał odmienne wnioski "co do stanu materialnego strony skarżącej" celem uniknięcia rozpoznania sprawy co do meritum. Strona zażądała, aby rozstrzygnąć "rozstrzygnięcie trzech zagadnień prawnych" zdaniem tejże zarysowanych na tle toczącego się postępowania, a także wniosła o uchylenie zaskarżonych postanowień w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym i zobowiązanie sądu pierwszej instancji do rozpoznania skargi inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako niedopuszczalne podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy, który w ramach powierzonych czynności posiada kompetencje sądu. Na mocy art. 259 § 1 p.p.s.a. od zarządzenia w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania, o którym mowa w art. 258 § 2 pkt 6 p.p.s.a. (podobnie jak w przypadku postanowień wskazanych w pkt 7 i 8 tego przepisu), strona może wnieść sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni liczonych od doręczenia zarządzenia. Po myśli art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o zmianie zaskarżonego zarządzenia (postanowienia) referendarza sądowego albo jego utrzymania w mocy. W omawianym przypadku nie zachodzi skutek anulacyjny kwestionowanego rozstrzygnięcia, a rozpoznający sprzeciw sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Wyjątek od powyższej reguły wprowadza art. 258 § 4 p.p.s.a. przewidujący w szczególnie uzasadnionych przypadkach wykonywanie czynności wyszczególnionych w § 2 tego przepisu przez sąd (nie zaś referendarza sądowego). Tylko w takiej sytuacji sąd rozpoznaje sprawę w ramach pierwszej instancji z możliwością poddania rozstrzygnięcia kontroli instancyjnej w drodze zażalenia (art. 258 § 4 in fine p.p.s.a.). Wypadkowa przywołanych regulacji pozwala na wyprowadzenie twierdzenia, że w przypadku spraw sądowoadministracyjnych zainicjowanych skargami wniesionymi po 15 sierpnia 2015 r. zastosowanie znajduje art. 258 i 260 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658), nieprzewidującym prawa strony do wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na jego podstawie. W zmienionym stanie prawnym zarówno w art. 194 § 1 p.p.s.a., jak i żadnym innym przepisie tej ustawy, ustawodawca nie zawarł podstawy prawnej wnoszenia zażalenia od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w razie merytorycznej kontroli sprzeciwu czy art. 259 § 2 p.p.s.a. w przypadku jego odrzucenia wobec kwestii formalnych. Zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane w postępowaniu wpadkowym w ramach prawa pomocy przysługuje jedynie w przypadku, o którym mowa w art. 258 § 4 p.p.s.a. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżącej nie przysługiwało uprawnienie do zaskarżenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 listopada 2022 r., sąd ten zobowiązany był zastosować sankcję z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. i zażalenie odrzucić. Sąd pierwszej instancji nie wychwycił zaistniałego uchybienia i nie zastosował ww. sankcji mimo występowania ku temu przesłanek procesowych, błędnie pouczając stronę o przysługującym prawie wniesienia zażalenia na wskazane rozstrzygnięcie, a następnie zażalenie takowe przekazując do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.