III FZ 448/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Anna Dalkowska po rozpoznaniu w dniu 11 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 568/23 w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję z dnia 22 grudnia 2022 r. nr 1401-IEW4.4120.17.2022/MO w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia oddalić zażalenie

1.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 22 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 568/23, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi M. Z. (dalej: "Skarżący", "Strona") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 22 grudnia 2022 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu wraz ze spółką postanowił zawiesić postępowanie sądowe. 1.2. Postanowieniem z dnia 31 maja 2023 r., sygn. akt III FSK 228/22, Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, tj.: "Czy na podstawie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z lit. a oraz § 2 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.) w zw. z art. 11 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. 2012 r. poz. 1112 ze zm.) członkom zarządu spółki można przypisać winę w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie, jeżeli w czasie pełnienia tej funkcji nie istniały nadające się do egzekucji zaległości podatkowe spółki będącej podatnikiem, a w toku prowadzonego w okresie późniejszym w stosunku do spółki postępowania wymiarowego nie zostało wykazane, że zaniżona w deklaracji podatkowej wysokość zobowiązania podatkowego spółki była wynikiem zawinienia członków zarządu postrzeganego jako niedochowanie należytej staranności?" Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z uwagi na fakt, że zagadnienie to dotyczy kwestii prawnych mających istotne znaczenie w niniejszej sprawie, należało zawiesić postępowanie sądowe do czasu rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny rzeczonego zagadnienia prawnego. 1.3. Z postanowieniem Sądu pierwszej instancji nie zgodził się Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie i wniósł na powyższe orzeczenie zażalenie. 2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: 2.1. Zażalenie nie jest zasadne. 2.2. Zgodnie z treścią art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministarcyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Regulacja powyższego przepisu dotyczy kwestii prejudycjalnej, czyli sytuacji, w której uprzednie rozstrzygnięcie określonego zagadnienia, będzie miało wpływ na wynik innego postępowania. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Jednakże zawieszenie postępowania powinno być uzasadnione również ze względów celowości, sprawiedliwości, jak również ekonomiki procesowej. (patrz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 301-303). 2.3. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie postanowienie o zawieszeniu postępowania jest uzasadnione każdą z wyżej wskazanych przesłanek, a tym samym jego wydanie w przedmiotowym stanie faktycznym i prawnym nie daje podstaw do stwierdzenia naruszenia regulacji art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a.. Nie można zapomnieć, że jednym z celów podejmowania uchwał przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zapewnienie jednolitości orzecznictwa sądów administracyjnych. W sprawach sądowoadministracyjnych, zwłaszcza w tych, które dotyczą szeroko rozumianego prawa daninowego, zjawiskiem wysoce niepożądanym i utrudniającym praworządne działanie administracji jest odmienne stanowisko sądu, co do wykładni i stosowania prawa w sprawach o analogicznym lub zbliżonym stanie prawnym i faktycznym. Sądy administracyjne w ramach orzekania kierują się przede wszystkim naczelną zasadą państwa prawa, zaś w państwie prawa liczą się przede wszystkim: stabilność orzecznicza sądów, trwałość i nienaruszalność prawomocnych wyroków, spójność systemu prawnego i konstytucyjna eliminacja wadliwych aktów normatywnych. 2.4. Organ dokonując zaskarżenia przedmiotowego postanowienia, winien mieć na względzie w niniejszej sprawie szerokie rozumienie użytego w komentowanym art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sformułowania ,,rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania", gdyż zgodnie z praktyką sądową, w szczególności wojewódzkich sądów administracyjnych, wychodzą one poza tradycyjne rozumienie prejudycjalności postępowania opowiadając się za szerokim interpretowaniem użytego sformułowania. Takie szerokie rozumienie wskazanego przepisu, mimo że odbiega od jego literalnego brzmienia, odpowiada istocie sądownictwa administracyjnego, w którym jednolitość orzecznictwa ma dużo większe znaczenie niż w sądownictwie powszechnym, czego skarżący jako organ administracji publicznej winien mieć świadomość. Zadaniem sądu administracyjnego jest przede wszystkim kontrola zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Wobec tego zjawiskiem wysoce niepożądanym i utrudniającym praworządne działanie administracji jest odmienne stanowisko sądu co do wykładni i stosowania prawa w sprawach o analogicznym lub zbliżonym stanie prawnym i faktycznym, które mają być rozstrzygnięte w sposób wiążący dla innych składów orzekających (zob. art. 269 p.p.s.a.). 2.5. W kontekście powyższego, odnosząc się jeszcze do kwestii pytania prawnego skierowanego do NSA a jego korelacji z przedmiotem postępowania które uległo zawieszeniu, organ traci horyzontalne spojrzenie na przedmiot sprawy poprzez zawężenie jego problematyki do paru aspektów, a tym samym pozbawia rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przymiotu podstawy rozstrzygnięcia sprawy głównej. Prawidłowe rozpatrzenie skargi skarżącego, a jednocześnie zweryfikowanie poprawności stanowiska organu zakreślonego w skarżonej decyzji wymaga w niniejszej sprawie uzyskania odpowiedzi na zapytanie prawne skierowane do NSA, gdyż jak słusznie podkreślił WSA istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy kwestii zawartej w pytaniu prawnym. Jeżeli WSA w niniejszym stanie rzeczy wydałby wyrok tyczący się skargi stojący w opozycji do następczego stanowiska wyrażonego przez NSA, implikowałoby to z jednej strony możliwość podjęcia działań ze strony skarżącej w ramach choćby wznowienia postępowania, a z drugiej i samego sądu, co stałoby w opozycji z ekonomiką procesową, jak również z realizacją celu postępowania sądowoadministracyjnego. Nadto w niniejszej sprawie należy mieć na względzie istotę mocy ogólnie wiążącej uchwał, która sprawdza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. W związku z tym w sytuacji rozpatrywania dwóch spraw, których problematyka jest zbieżna, w sytuacji kiedy w pierwszej z nich przedstawiono do rozpoznania składowi 7 sędziów zagadnienie prawne którego wyjaśnienie znajdzie zastosowanie dla merytorycznego rozstrzygnięcia drugiej ze spraw, ekonomika procesowa oraz słuszny interes stron przemawia za wstrzymaniem drugiego z postępowań poprzez jego zawieszenie do czasu rozpatrzenia przedmiotowego zagadnienia prawnego. Nadto strony oraz inni uczestnicy postępowania są pośrednio związani mocą prawną uchwał, która polega na tym, iż podmioty te nie są w stanie swoją interpretacją przełamać wykładni przyjętej w uchwale, przez co zawieszenie postępowania w przedmiotowej sprawie tym bardziej zasługuje na aprobatę. 2.6. A zatem Sąd pierwszej instancji miał podstawy do tego aby zawiesić postępowanie w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie kwestii ujętej w zadanym pytaniu prawnym, tj. kwestii która może zadecydować o właściwej wykładni zakwestionowanych przepisów, a co za tym idzie wpłynąć na rozstrzygnięcie sprawy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.