III FZ 424/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu 23 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Gd 708/23 w przedmiocie wyłączenia sędziego w sprawie ze skargi W. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2023 r. nr 2201-IEE.7113.2.107.2023.AK w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną postanawia oddalić zażalenie. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne"

1. Postanowieniem z 21 lutego 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek W. N. (dalej: "skarżący", "strona") o wyłączenie sędziego NSA S. K. od orzekania w sprawie skargi strony na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 12 czerwca 2023 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Jako podstawę prawną orzeczenia wskazano art. 22 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). 2. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazano, że skarżący wniósł o wyłączenie od rozpoznania sprawy wskazanego wcześniej sędziego z powodu uprzedzenia i braku bezstronności, który został wykazany przy rozpoznawaniu innych spraw strony. W przekonaniu skarżącego wskazany sędzia jeszcze przed zamknięciem rozprawy i wydaniem wyroku ma już wyrobione stanowisko, które w sposób niekorzystny może wpłynąć na treść rozstrzygnięcia. W związku ze złożonym wnioskiem sędzia NSA S. K. złożył do akt oświadczenie, że nie zachodzą wobec niego przesłanki, o których mowa w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., uzasadniające wyłączenie go jako sędziego od udziału w sprawie. W ocenie sądu pierwszej instancji, przedłożony wniosek strony nie zawierał obiektywnych i realnych podstaw wyłączenia sędziego. Za okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego nie mogą zostać bowiem uznane kwestie dotyczące zastrzeżeń co do sposobu procedowania przez sędziego czy też jego udziału w wydawaniu orzeczeń w innych sprawach, z których strona jest niezadowolona. 3. Strona złożyła zażalenie od zapadłego orzeczenia, w którym wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że nie jest dla niego zrozumiałe branie pod uwagę oświadczenie sędziego złożonego w trybie art. 18 p.p.s.a. skoro przedmiotem wniosku była kwestia z art. 19 p.p.s.a. Skarżący nie zgodził się również z poglądem, że nie przedstawił on dowodów do podjęcia decyzji o wyłączeniu wskazanych sędziów a w dalszej części pisma przedstawił sprawy, przy których wydaniu brali udział sędziowie objęci wnioskiem o wyłączenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). 4.2. Z treści wniosku złożonego przez stronę wynika, że podstawy do wyłączenia wskazanych sędziów od orzekania w sprawie upatruje ona w zaistnieniu okoliczności, o której mowa w art. 19 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Za przesłankę określoną w cytowanym przepisie strona uznaje fakt, że sędziowie, których dotyczył wniosek orzekali w innych jej sprawach i mają już wyrobione stanowisko, które w sposób niekorzystny dla skarżącego może wpłynąć na treść rozstrzygnięcia. 4.3. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazywane przez skarżącego okoliczności nie stanowią żadnej z określonych w przywołanych wcześniej przepisach przesłanek wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie. Użycie w art. 19 p.p.s.a. pojęcia "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami, czyli takimi, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, iż w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 82). Zatem, okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. W literaturze podkreśla się, że "bezstronność" sędziego polega na tym, że traktuje on strony postępowania równorzędnie, zatem jest ona związana z obiektywizmem w rozpatrywaniu danej sprawy. Obiektywizm ten może zostać naruszony w przypadku emocjonalnego zaangażowania w sprawę poprzez wrogość czy niechęć, której dany sędzia daje wyraźne dowody np. poprzez ironiczne wypowiedzi mogące świadczyć o tym, że zajął stanowisko w sprawie jeszcze przed jej rozpoznaniem (zob. A. Wiktorowska, w: Hauser, Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2015, s. 186). Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie. Należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, że o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości (tak m.in. w orzeczeniach NSA z 2 października 2024 r., III OZ 362/24, z 17 czerwca 2024 r. III FZ 160/24, z 28 marca 2024 r. III FZ 22/24, z 1 września 2023 r. I FZ 207/23, publ.: http://www. orzeczenia.nsa.gov.pl/ CBOSA). Zarzuty dotyczące niewłaściwego, zdaniem strony, sposobu orzekania przez sędziego mogą być podnoszone w ramach przysługujących środków zaskarżenia, nie stanowią natomiast przesłanki do wyłączenia sędziego. Przesłanki wyłączenia sędziego nie może, bowiem stanowić okoliczność, że brał on udział w rozpoznawaniu sprawy skarżącego wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wymaga zaznaczenia, że wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych, które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji, zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał określonej oceny prawnej w innej sprawie – nawet między tymi samymi stronami postępowania – byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co – w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w złożonym w niniejszej sprawie wniosku o wyłączenie sędziego – uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (tak m.in. w postanowieniu NSA , z 1 września 2023 r. I FZ 207/23, z 25 maja 2023 r., III FZ 251/23). Stanowiłoby to wyraz poszukiwania składu sędziowskiego, który wyda wyrok po myśli skarżącego. Okoliczność orzekania wnioskowanego do wyłączenia sędziego w innych sprawach strony byłaby przesłanką jego wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (to jest w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator), art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. (to jest w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie) i art. 18 § 3 p.p.s.a. (to jest w przypadku rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania sądowego, jeżeli sędzia ten brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą o wznowienie). Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby w przypadku wnioskowanego do wyłączenia sędziego zachodziła którakolwiek z przesłanek określonych w przywołanych wcześniej przepisach 4.4. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny nie znajdując podstaw do podważenia stanowiska sądu pierwszej instancji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.