III FZ 422/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Pruszyński po rozpoznaniu w dniu 30 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 czerwca 2026 r. sygn. akt I SA/Gd 968/25 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 8 października 2025 r. nr 2201-IEW.4120.15.2025/MB, 2201-IEW.4121.16.2025/MB, 2201- IEW.4123.47.2025/MB w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 19 czerwca 2026 r., sygn. akt I SA/Gd 968/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku A. S. (dalej: skarżący) o sporządzenie uzasadnienia wyroku na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 8 października 2025 r., nr 2201-IEW.4120.15.2025/MB, 2201-IEW.4121.16.2025/MB, 2201- IEW.4123.47.2025/MB w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Sąd pierwszej instancji jako podstawę orzekania wskazał art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Przedstawiając stan faktyczny sprawy WSA w Gdańsku podał, że pismem z 8 czerwca 2026 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku. Skarżący wskazał, że nie był obecny na rozprawie, a pomimo zapoznania się z treścią pouczenia zawartego w zawiadomieniu o terminie rozprawy, pozostawał w przekonaniu, że o sposobie zakończenia sprawy zostanie poinformowany przez sąd w drodze odrębnej korespondencji. W dniu 4 czerwca 2026 r. za pośrednictwem informacji dostępnych w CBOSA po raz pierwszy uzyskał informację o oddaleniu jego skargi wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2026 r. Uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku było skutkiem błędnego zrozumienia sytuacji procesowej. Do wniosku załączono zrzut ekranu historii przeglądarki internetowej z 4 czerwca 2026 r., wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz potwierdzenie uiszczenia opłaty kancelaryjnej. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał m.in., że brak zastosowania się do informacji zawartych w pouczeniu sądu nie świadczy o braku winy skarżącego w uchybieniu temu terminowi. Termin na złożenie przedmiotowego wniosku biegł od dnia 23 kwietnia 2026 r. do dnia 29 kwietnia 2026 r. włącznie, w związku z czym tylko przeszkody zaistniałe w tym okresie podlegają ocenie Sądu. Skarżący zaś nie powołał się na zaistnienie żadnej przeszkody w zachowaniu terminu, której nie można było uniknąć ani przeciwdziałać. Przywołane przez skarżącego okoliczności, w tym brak wystarczającej wiedzy w zakresie przepisów prawa, czy mylne przekonanie co do obowiązków Sądu, świadczą wyłącznie o niedbalstwie w prowadzeniu sprawy. Sąd uznał, że skarżący nie dołożył należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, a zatem uchybienie terminu do złożenia wniosku wynikało wyłącznie z okoliczności zależnych od skarżącego. Skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1. naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę, że uchybienie terminowi nastąpiło z winy skarżącego, podczas gdy całokształt okoliczności sprawy, ocenianych łącznie, uprawdopodobnia brak winy skarżącego w uchybieniu terminowi, a Sąd dokonał oceny tych okoliczności w sposób fragmentaryczny, przypisując decydujące znaczenie samemu faktowi doręczenia pouczenia, bez należytej oceny rzeczywistej przyczyny uchybienia oraz indywidualnej sytuacji procesowej skarżącego; 2. naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez nadmiernie rygorystyczną ocenę przesłanki braku winy i sprowadzenie jej zasadniczo do stwierdzenia, że skoro skarżącemu doręczono prawidłowe pouczenie, to uchybienie terminowi należy przypisać jego niedbalstwu, bez należytego uwzględnienia indywidualnych okoliczności sprawy oraz całokształtu zachowania skarżącego przed uchybieniem terminowi i bezpośrednio po uzyskaniu wiedzy o wydanym wyroku; 3. błędną ocenę okoliczności faktycznych przedstawionych dla uprawdopodobnienia braku winy, poprzez niedostateczne rozróżnienie pomiędzy znajomością treści pouczenia o czynnościach wymaganych w przypadku oddalenia skargi a faktycznym posiadaniem wiedzy o tym, jakie rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, podczas gdy skarżący nie był obecny na rozprawie i pozostawał w błędnym przekonaniu, że o wyniku postępowania zostanie poinformowany. W związku z powyższym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku WSA w Gdańsku ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy WSA w Gdańsku do ponownego rozpoznania. W treści zażalenia powtórzył argumenty zawarte we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Końcowo wskazał, że przy ocenie przesłanki braku winy powinny zostać rozważone łącznie następujące okoliczności: działał samodzielnie i bez profesjonalnego pełnomocnika; wcześniej ubiegał się o przyznanie prawa pomocy; nie posiadał doświadczenia w samodzielnym prowadzeniu postępowania sądowoadministracyjnego; nie był obecny na rozprawie, a stawiennictwo nie było obowiązkowe; nie posiadał faktycznej wiedzy, że skarga została oddalona; pozostawał w rzeczywistym, choć błędnym przekonaniu, że informacja o wyniku postępowania zostanie mu przekazana; oczekiwał na korespondencję i monitorował pocztę oraz skrzynkę ePUAP; samodzielnie podjął działania w celu ustalenia wyniku sprawy; po uzyskaniu wiedzy o oddaleniu skargi podjął niezwłoczne działania zmierzające do ochrony swoich praw; cały wcześniejszy przebieg działania w sprawie wskazywał na zainteresowanie jej wynikiem i zamiar dalszego dochodzenia swoich praw. W ocenie skarżącego okoliczności te, rozpatrywane łącznie, uzasadniają ponowną ocenę przesłanki braku winy i przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne i nie zasługuje na uwzględnienie. Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a.). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie skarżący nie uprawdopodobnił wystąpienia przesłanek, które umożliwiłyby przywrócenie mu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Naczelny Sąd Administracyjny w szczególności zgadza się z oceną Sądu pierwszej instancji, że brak zastosowania się do informacji zawartych w pouczeniu sądu nie świadczy o braku winy skarżącego w uchybieniu temu terminowi. Termin na złożenie przedmiotowego wniosku biegł od dnia 23 kwietnia 2026 r. do dnia 29 kwietnia 2026 r. włącznie, w związku z czym tylko przeszkody zaistniałe w tym okresie podlegają ocenie Sądu. Skarżący zaś nie powołał się na zaistnienie żadnej przeszkody w zachowaniu terminu, której nie można było uniknąć ani przeciwdziałać. W niniejszej sprawie w wykonaniu zarządzenia z 23 marca 2026 r. o wyznaczeniu terminu rozprawy na 22 kwietnia 2026 r. i składu orzekającego (k. 134 akt sądowych) skarżący został w klarowny sposób pouczony, że niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy (pkt 1 pouczenia); w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku, zgodnie z art. 141 § 2 p.p.s.a. [...] (pkt 2 pouczenia), zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie [...] terminu, jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznymi [...] (pkt 3 pouczenia); w razie uwzględnienia skargi wojewódzki sąd administracyjny sporządza i doręcza z urzędu wyrok z uzasadnieniem każdej ze stron (pkt 6 pouczenia). Zawiadomienie o rozprawie wraz z niniejszym pouczeniem doręczono skarżącemu 25 marca 2026 r. (k. 140 akt sądowych). Odnosząc się do argumentacji skarżącego, że działał samodzielnie i bez profesjonalnego pełnomocnika; wcześniej ubiegał się o przyznanie prawa pomocy; nie posiadał doświadczenia w samodzielnym prowadzeniu postępowania sądowoadministracyjnego - brak jest podstaw, aby przyjąć, że skarżący nie znał lub przy dochowaniu należytej staranności mógł nie zrozumieć skierowanego do niego pouczenia. Nie jest konieczne korzystanie z pomocy zawodowego pełnomocnika, by zrozumieć treść tego pouczenia. Skarżący, jak sam wskazuje, nie kwestionuje faktu otrzymania informacji o terminie rozprawy - zatem nic nie stało na przeszkodzie, by niezwłocznie po terminie rozprawy zwrócić się do Sądu o informację, czy w sprawie został wydany wyrok, a jeżeli tak, to jakiej treści. Zauważyć należy, że skarżący złożył skargę na decyzję DIAS w Gdańsku z 8 października 2025 r. w terminie, terminowo uzupełnił na wezwanie Sądu również braki formalne tej skargi. Powyższe wskazuje, że skarżący należycie rozumie kierowane do niego pisma oraz konieczność dochowania zakreślonych terminów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego samo oczekiwanie na korespondencję, czy późniejsze podjęcie działań zmierzających do przywrócenia terminu nie jest wystarczające do uprawdopodobnienia braku winy. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić w przypadku zaistnienia niezależnych od strony i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności. Sam fakt wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu nie oznacza, że Sąd może dowolnie uznać, iż zachodzą podstawy uzasadniające przywrócenie terminu. Podkreślić należy, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wówczas, gdy strona w sposób przekonujący uprawdopodobni brak swojej winy. Ciężar uprawdopodobnienia tej okoliczności spoczywa na stronie. O braku winy w uchybieniu terminowi nie świadczą deklarowany fakt zainteresowania wynikiem sprawy i zamiar dalszego dochodzenia swoich praw. Skarżący został prawidłowo poinformowany o terminie rozprawy z miesięcznym wyprzedzeniem, miał zatem możliwość odpowiedniego zorganizowania swojego udziału w postępowaniu lub podjęcia stosownych działań w przypadku zaistnienia ku temu przeszkody. Powołanie się na "błędne rozumienie sytuacji procesowej" nie zostało poparte żadnymi konkretnymi okolicznościami, które wskazywałyby na obiektywną przeszkodę uniemożliwiającą dochowanie terminu. Brak zamiaru uchybienia terminowi nie jest natomiast równoznaczny z brakiem winy. Jeśli dla skarżącego sprawa była doniosła i dotyczyła jego zobowiązań podatkowych, to tym bardziej powinien zainteresować się wynikiem przeprowadzonej rozprawy i zachować należytą staranność w dalszym prowadzeniu sprawy. W niniejszej sprawie skarżący nie dopełnił tego wymogu, co uniemożliwiało przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, o czym prawidłowo orzekł Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.