III FZ 392/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Kolanowski po rozpoznaniu w dniu 17 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 czerwca 2026 r., sygn. akt I SA/Ol 239/26 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 11 lutego 2026 r., nr SKO.55.44.2025 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi.

Postanowieniem z 19 czerwca 2026 r., I SA/Ol 239/26, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 11 lutego 2026 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z 19 marca 2026 r., I SPP/OI 11/26, skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w O. adwokat wywiódł skargę na postanowienie SKO w Olsztynie. Zaskarżone postanowienie skarżący odebrał 6 marca 2026 r., natomiast skargę wniesiono 15 maja 2026 r. W skardze wniesiono o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w przewidzianym trzydziestodniowym terminie do wniesienia skargi strona wniosła o przyznanie prawa pomocy, a 16 kwietnia 2026 r. adwokat został powiadomiony o wyznaczeniu go w sprawie jako pełnomocnika z urzędu. Adwokat zaznaczył, że podczas zapoznania się z aktami SKO nie było w nich akt organu pierwszej instancji, które fragmentarycznie 12 maja 2026 r. przekazał pełnomocnikowi sam skarżący. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wniosek nie został złożony w terminie zakreślonym w art. 87 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: "p.p.s.a."). Jako moment ustania przyczyny uchybienia terminu sąd przyjął datę 16 kwietnia 2026 r., tj. dzień otrzymania przez adwokata informacji o wyznaczeniu jako pełnomocnika z urzędu. W ocenie sądu pierwszej instancji termin do zgłoszenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi upłynął 23 kwietnia 2026 r. Natomiast o przywrócenie terminu wniesiono w treści skargi złożonej 15 maja 2026 r., a więc po upływie wyznaczonego na tę czynność terminu. W zażaleniu skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie stronie terminu do złożenia skargi zgodnie z wnioskiem. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że stronie przyznane zostało prawo pomocy, to nie może to być pomoc iluzoryczna, sprowadzająca się do ewentualnego skierowania skargi od decyzji SKO bez znajomości akt postępowania. Zdaniem strony moment, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi z niewiadomych przyczyn określono na 16 kwietnia 2026 r., chociaż na ten dzień przesłano jedynie e-mail do pełnomocnika bez obiektywnej możliwości skierowania jakiegokolwiek pisma, do czego wszakże został ustanowiony. Strona podniosła, że nazbyt restrykcyjna interpretacja podstaw do przywrócenia terminu skutkować może pozbawieniem prawa do sądu, tym bardziej, że pomimo wyznaczenia pełnomocnika ani organ nie dysponował zasadniczą częścią dokumentacji, ani informacją pochodzącą z organu ustanawiającego uprawniającą pełnomocnika do wglądu w akta postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). W niniejszej sprawie kwestią sporną jest zachowanie przez pełnomocnika terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Niewątpliwie termin dla skarżącego do wniesienia skargi upłynął, jednak skarżącemu zostało udzielone prawo pomocy przyznane przed wniesieniem skargi, na mocy którego ustanowiono dla niego pełnomocnika. W takiej sytuacji wniesienie skargi do sądu wymagało równoczesnego wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu. W sprawie nie były kwestionowane daty związane z powzięciem przez pełnomocnika wiadomości o ustanowieniu go w sprawie, miało to miejsce w dniu 16 kwietnia 2026 r. Należy w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z wypracowanym w orzecznictwie stanowiskiem w odniesieniu do skargi kasacyjnej, w relacji do uprzedniego brzmienia art. 177 p.p.s.a., przyczyna uchybienia terminu ustaje w czasie, gdy pełnomocnik ustanowiony z urzędu ma pełną możliwość działania w sprawie, nie później niż z upływem terminu do wniesienia środka zaskarżenia od dnia zawiadomienia go o ustanowieniu pełnomocnikiem. W brzmieniu obowiązującym po 15 sierpnia 2015 r. art. 177 § 3 p.p.s.a. stanowi, że w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Przepis ten wyznacza zatem sposób ustalania początku biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu, co nie jest przedmiotem sprawy. Trzeba jednakże stwierdzić, że w przypadku ustanowienia z urzędu pełnomocnika na etapie skargi do sądu pierwszej instancji, kwestia początku biegu terminu do wniesienia skargi przez pełnomocnika nie została odrębnie uregulowana, zastosowanie znajdują zatem przepisy dotyczące stron oraz stanowisko wypracowane pod wpływem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 25 lipca 2013 r., sygn. akt SK 17/12 (postanowienie NSA z 15 stycznia 2020 r., sygn. akt I OZ 1329/19). Pomimo że art. 87 § 1 p.p.s.a. zastrzega, że żądanie przywrócenia terminu należy zgłosić w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, to uwzględnienia wymaga fakt, że zgodnie z art. 87 § 4 p.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona jest zobowiązana dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. W konsekwencji uznaje się, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 p.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 p.p.s.a. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi do sądu jest przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu składany w imieniu i na rzecz strony, przyczyny uchybienia terminu nie mają bowiem związku z działalnością pełnomocnika, ale stanowią skutek działań podjętych przez stronę w celu uzyskania pomocy prawnej. Jej przyznanie otwiera drogę do podjęcia działań przez pełnomocnika i z reguły łączy się z potrzebą uzyskania przywrócenia terminu do wniesienia skargi w imieniu reprezentowanej strony. Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia. Powstaje w tej sytuacji pytanie, co stanowiło "przyczynę uchybienia" i kiedy przyczyna ta ustaje. Posługując się zwrotem "ustanie przyczyny uchybienia" sądy administracyjne przyjmują, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 p.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi, nie później jednak niż upływ trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 384/14 oraz z 5 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 543/14). Okres 30 dni od dnia zawiadomienia o wyznaczeniu jest traktowany jako maksymalny do dokonania czynności. Biorąc pod uwagę, że w przypadku wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu, należy jednocześnie dokonać czynności, której wniosek dotyczy, uzasadnione jest stanowisko, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu upływa maksymalnie z 30 dniem od dnia zawiadomienia pełnomocnika o wyznaczeniu do reprezentowania strony. Nie można przy tym pominąć, że omawiana kwestia dotycząca terminów do dokonywania czynności przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu nie jest wprost uregulowana. Orzecznictwo definiuje "ustanie przyczyny uchybienia" nie później niż na dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia pełnomocnika o wyznaczeniu. Jednocześnie art. 87 § 1 p.p.s.a. wskazuje na termin 7 dni liczony od "czasu ustania przyczyny uchybienia terminu". Okoliczność ta jest podstawą do formułowania w orzecznictwie również tezy, że siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., rozpoczyna bieg po dacie, w której ustanowiony – w ramach przyznanego stronie prawa pomocy pełnomocnik – realnie mógł sporządzić i wnieść skargę. Czym innym jest bowiem termin trwania przeszkody rozumiany jako czas, w którym taki pełnomocnik ma obiektywną możliwość "przygotowania" się do wniesienia skargi, a czym innym jest siedmiodniowy termin, przepisany do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Terminy te się nie przenikają, lecz następują kolejno po sobie. W orzecznictwie ukształtowanym w odniesieniu do skargi kasacyjnej wskazuje się, że realnie pełnomocnik może złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie trzydziestodniowego terminu niezbędnego do jej sporządzenia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 76/14, z 6 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 63/14 oraz z 24 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1544/13). Skoro zatem w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażane są konkurencyjne stanowiska, z których każde, jak wyżej wskazano, może znaleźć uzasadnienie, to argumentację pełnomocnika przedstawiona we wniosku o przywrócenie terminu, uznać należy za jedną z występujących alternatyw interpretacyjnych. Rozważając, czy alternatywa ta może znaleźć uznanie w rozpoznawanej sprawie, należy wziąć pod uwagę zarówno charakter czynności, której wniosek o przywrócenie terminu dotyczy, jak i skutki wywoływane odrzuceniem wniosku. Związany jest on ze skargą do sądu pierwszej instancji, zaś jego odrzucenie zamyka stronie drogę do sądu. Istotnym jest ponadto, że przyjęcie stanowiska o możliwości złożenia wniosku w terminie 30 dni od daty zawiadomienia adwokata o wyznaczeniu go pełnomocnikiem (traktowanego jako termin maksymalny ustania przyczyny uchybienia) nie skutkuje "nieograniczoną w czasie" możliwością składania wniosku w trybie art. 86 p.p.s.a., tym samym nie prowadzi do stanu niepewności prawnej. Wskazane powyżej okoliczności należało uwzględnić przy rozpoznawaniu wniosku. W rozpatrywanej sprawie adwokat o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu dla strony dowiedział się 16 kwietnia 2026 r. Skoro mając przytoczone we wniosku problemy z zapoznaniem się z pełnymi aktami administracyjnymi sprawy i uzyskaniem do nich dostępu - zapoznał się z nimi w ograniczonym zakresie w dniu 28 kwietnia 2026 r., a następnie dokonywał czynności związanych z: zapoznaniem się z pozostałą częścią akt, przeanalizowaniem sprawy oraz sporządzeniem stosownych pism (skargi wraz z wnioskiem); to przyjąć należy, że przyczyna uchybienia terminu ustała najpóźniej w dniu 18 maja 2026 r. (z uwagi na to, że ostatni dzień terminu - 16 maja 2026 r. przypada na sobotę za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniach wolnych od pracy). Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi złożony w dniu 15 maja 2026 r. wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego należy zatem uznać za wniesiony w terminie. Podobny pogląd o zachowaniu terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., liczonego w sytuacji ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie później niż w dniu upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie, został wyrażony również w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 maja 2017 r., sygn. akt I OZ 688/17 oraz z 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OZ 1248/17. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie na podstawie art. art. 86 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. przywrócił termin do wniesienia skargi.