III FZ 361/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 7 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Wr 170/23 w przedmiocie zawieszenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi R. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 21 grudnia 2022 r., znak sprawy: 0201-IEW2.4123.25.2022 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 5 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 170/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA) zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skargi R. R. (dalej: Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 21 grudnia 2022 r., w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, iż zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.), Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE). Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 966/22, WSA na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej następujące pytania prejudycjalne: "1. Czy wykładnia przepisów dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE z dnia 11 grudnia 2006 r. Nr L 347, s. 1; dalej: dyrektywa VAT), w tym jej art. 193, art. 205, art. 273 w zw. z art. 325 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r., Nr 90, poz. 864/2; dalej: TFUE) i art. 17 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE z dnia 14 grudnia 2007 r. Nr C 303, s. 1; dalej: Karta) oraz zasady proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym przewidującym mechanizm odpowiedzialności solidarnej członka zarządu osoby prawnej za zobowiązania z tytułu VAT tej osoby prawnej bez wcześniejszego ustalenia czy taki członek zarządu działał w złej wierze albo że jego zachowaniom można było zarzucić zawiniony błąd lub też niedbalstwo? 2. Czy przepisy dyrektywy VAT, w tym jej art. 193, art. 205, art. 273 w zw. z art. 325 TFUE, zasada pewności prawa, zasada uzasadnionych oczekiwań, zasada prawa do dobrej administracji wywodzona z art. 41 Karty w zw. z art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, po. 864/30; państwo prawa, poszanowanie praw człowieka), art. 47 Karty (skuteczny środek zaskarżenia, prawo do sądu) należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie takiej praktyce krajowej, która dla uwolnienia się od odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania w VAT osoby prawnej posiadającej jednego wierzyciela, wymaga od członka zarządu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, który jest bezprzedmiotowy na gruncie przepisów i praktyki krajowego prawa insolwencyjnego, a w konsekwencji prowadzi do naruszenia istoty prawa własności (art. 17 Karty)? 3. Czy przepisy art. 193, art. 205, art. 273 dyrektywy VAT w zw. z art. 325 TFUE oraz zasadę równości wobec prawa i zasadę niedyskryminacji (art. 20 Karty i art. 21 Karty) należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym [wskazanym w pkcie 1], które dopuszczają nierówne traktowanie członków zarządu osób prawnych, w ten sposób, że członek zarządu osoby prawnej posiadającej więcej niż jednego wierzyciela, może uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania Spółki poprzez złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, natomiast członek zarządu osoby prawnej posiadającej wyłącznie jednego wierzyciela, nie ma możliwości skutecznego złożenia takiego wniosku, co w efekcie pozbawia go możliwości uwolnienia się od odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania z tytułu VAT osoby prawnej oraz prawa do skutecznego środka zaskarżenia (art. 47 Karty)?" Zdaniem WSA zagadnienie objęte powyższym pytaniem do TSUE, w szczególności pytaniem 1) dotyczy kwestii prawnej mającej istotne znaczenie w sprawie. W związku z tym, jako zasadne uznał zawieszenie przedmiotowego postępowania w oczekiwaniu na zajęcie przez TSUE stanowiska w stosunku do wskazanych pytań prejudycjalnych. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Dyrektor IAS. Skarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 163 § 1 P.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu postępowania, dlaczego zdaniem Sądu "zagadnienie objęte powyższym pytaniem do TSUE, w szczególności pytaniem 1) dotyczy kwestii prawnej mającej istotne znaczenie w niniejszej sprawie", zwłaszcza że z okoliczności powstania zaległości podatkowej w niniejszej sprawie są inne niż w sprawie sygn. akt I SA/Wr 966/22, w ramach której skierowano pytania prejudycjalne do TSUE; 2) art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez zawieszenie postępowania sądowego, pomimo że okoliczności powstania zaległości podatkowej w niniejszej sprawie są inne niż w sprawie sygn. akt I SA/Wr 966/22, a zatem rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie zależy od wyniku postępowania przed TSUE; 3) art. 7 P.p.s.a. w związku z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. i art. 272 § 2a P.p.s.a. poprzez naruszenie przez Sąd zasady szybkości postępowania i niewydania rozstrzygnięcia, podczas gdy zawieszenie postępowania z przyczyny określonej w art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. ma charakter fakultatywny, a strona skarżąca w sytuacji gdy okaże się, że odpowiedź TSUE będzie mieć wpływ na treść wydanego orzeczenia, będzie mogła żądać wznowienia postępowania. Podnosząc powyższe organ drugiej instancji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Występujący w sprawie problem był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w postanowieniu o sygn. III FZ 286/24 z dnia 12 lipca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie podziela stanowisko wyrażone w tym orzeczeniu, więc posłuży się argumentacją w nim zawartą. Okoliczności podniesione we wniosku, których dotyczy pytanie prejudycjalne, zawarte w postanowieniu WSA z dnia 31 stycznia 2024 r. o sygn. akt I SA/Wr 966/22, nie stanowią przesłanki do obligatoryjnego zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego (art. 124 P.p.s.a.). Nadto, żadna z nich nie stanowi bezpośredniej przeszkody do rozpoznania tej sprawy. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Aby móc zastosować art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., między daną sprawą sądowoadministracyjną a innym postępowaniem musi istnieć związek tego rodzaju, że wynik już toczącego się postępowania będzie miał charakter prejudycjalny dla sprawy, która ma być zawieszona. Rozstrzygnięcie w tej drugiej sprawie tylko wtedy będzie upoważniało do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, kiedy podjęte w niej rozstrzygnięcie będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, która ma być zawieszona. Związek między postępowaniami, o których mowa w art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., powinien być realny, rzeczywisty, faktyczny i bezpośredni. Należy też podkreślić, że art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznaje sądowi administracyjnemu uprawnienie do fakultatywnego wstrzymania toku postępowania sądowoadministracyjnego, z uwagi na wystąpienie opisanych w tym przepisie okoliczności. Przez użycie zwrotu "sąd może", prawodawca pozostawił do oceny sądu, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy uzasadnione jest zawieszenie postępowania sądowego, czy też nie. W tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że wstrzymywanie biegu postępowania sądowego jest nieuzasadnione. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 7 P.p.s.a., sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. Dalsze oczekiwanie na rozpoznanie tej sprawy, nie tylko godziłoby we wspomnianą zasadę szybkości postępowania, ale utrzymywałoby w tym zakresie stan niepewności. Należy też zauważyć, że w zależności od odpowiedzi udzielonej przez TSUE na postawione pytania prejudycjalne, strony będą mogły żądać powrotu do sprawy w trybie nadzwyczajnym (art. 272 § 2a P.p.s.a. i art. 240 § 1 pkt 11 O.p.). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, ponieważ nie przewiduje tego art. 209 w związku z art. 203 i art. 204 P.p.s.a. Zwrot kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przysługuje tylko w przypadkach wskazanych w art. 203 i art. 204 P.p.s.a., te zaś przepisy nie dotyczą zażaleń.