III FZ 345/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. S. i S. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Op 195/20 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi E. S. i S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 18 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Op 195/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę E. S. i S. S. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 27 maja 2020 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r., w uzasadnieniu orzeczenia jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podając art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. - Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Przedstawiając stan faktyczny sprawy, sąd pierwszej instancji wskazał, iż wobec wystąpienia przez skarżących z nieopłaconą skargą inicjującą postępowanie w sprawie, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 20 lipca 2020 r., zostali wezwani do solidarnego uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem jej odrzucenia. W reakcji na powyższe skarżący zwrócili się z wnioskiem o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z 8 października 2020 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym, ustanawiając profesjonalnego pełnomocnika oraz zwalniając ich z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł. Na powyższe postanowienie skarżący wnieśli sprzeciw, po rozpatrzeniu którego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z 7 grudnia 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 8 października 2020 r. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 8 grudnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wezwał skarżących do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem jej odrzucenia, wskazując sposób i tryb uiszczenia wpisu. Wezwanie zostało doręczone ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi skarżących 10 grudnia 2020 r. Do czasu wydania kwestionowanego postanowienia skarżący nie uiścili wymaganego wpisu od skargi. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, iż odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, w wysokości przekraczającej kwotę zwolnienia od kosztów sądowych, skutecznie doręczono pełnomocnikowi skarżących 10 grudnia 2020 r., co oznacza, iż termin do uzupełnienia braków formalnych skargi upłynął 17 grudnia 2020 r. Skoro w zakreślonym terminie strona skarżąca nie uzupełniła braku fiskalnego skargi, do czego została skutecznie wezwana oraz pouczona o konsekwencjach niezastosowania się do wezwania, sąd zobligowany był do odrzucenia środka zaskarżenia na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. W ustawowym terminie do wniesienia zażalenia na ww. postanowienie pełnomocnik skarżących złożył opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia. Odpis opinii wraz z pismem zawierającym pouczenie o prawie, trybie i terminie do wniesienia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego został skarżącym doręczony 1 marca 2021 r. Pismem z 4 marca 2021 r. skarżący wystąpili z zażaleniem "na doręczony w dniu 01.03.2021 r. odpis opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia", w uzasadnieniu nie odnosząc się do prawidłowości wydanego orzeczenia z 18 stycznia 2021 r. ani jego podstawy prawnej. Skarżący powołali się na okoliczność zawiadomienia pełnomocnika pismem z 17 listopada 2020 r. o braku chęci bycia przezeń reprezentowanymi w toku postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy w zakresie wystosowanego sprzeciwu, wykazując tym samym brak podstaw do wystąpienia przez tegoż pełnomocnika z przedmiotową opinią. Jednocześnie skarżący wskazali na okoliczność poinformowania o powyższym Sądu pierwszej instancji pismem z 17 listopada 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Na wstępie niniejszych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, iż przedmiotem kontroli instancyjnej wywołanej zażaleniem skarżących jest wyłącznie prawidłowość wydanego w sprawie przez Sąd pierwszej instancji postanowienia z 18 stycznia 2021 r. w przedmiocie odrzucenia skargi. Poza zakresem badania tutejszego Sądu pozostaje zagadnienie przyznania skarżącym prawa pomocy, zakresu i ważności powołania pełnomocnika z urzędu, a w szczególności – zasadność wystąpienia z opinią o braku podstaw do wniesienia zażalenia. Celem wyjaśnienia jakichkolwiek wątpliwości należy wskazać, iż przesyłając skarżącym odpis opinii sporządzonej przez pełnomocnika, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu pouczył stronę o prawie do wniesienia zażalenia, niemniej nie na rzeczoną opinię, a jedynie na postanowienie tego Sądu z 18 stycznia 2021 r., na co wskazuje powołana tamże regulacja art. 177 § 4 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Wprawdzie z treści pism skierowanych do skarżących nie wynika jednoznacznie substrat zaskarżenia - brak jest jednoznacznego wskazania przez Sąd, jaką czynność w sprawie skarżący winni uczynić przedmiotem zaskarżenia –wobec niezwiązania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami zażalenia ani zgłoszonymi w jego treści zarzutami (wyłączone odpowiednie stosowanie w postępowaniu zażaleniowym regulacji art. 174 i 176 p.p.s.a.), możliwe pozostaje wydanie rozstrzygnięcia odpowiadającego prawu niezależnie od argumentacji podniesionej przez skarżących. Zgodnie z treścią art. 177 § 4 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 p.p.s.a. nie stwierdza podstaw do wniesienia zażalenia, składa w sądzie, w terminie do wniesienia zażalenia, sporządzoną opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie, której termin do wniesienia zażalenia rozpoczyna bieg od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. Odnosząc się do meritum kontroli instancyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, iż stosownie do art. 230 § 1 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami, o których mowa w § 1, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (por. § 2). W myśl art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do uiszczenia stosownego wpisu sądowego w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, przy czym na mocy art. 220 § 3 p.p.s.a. w przypadku, gdy rzeczony brak fiskalny dotyczy skargi, bezskuteczny upływ wyznaczonego stronie terminu powoduje odrzucenie środka zaskarżenia. W przedmiocie oceny poprawności rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w zakresie odrzucenia skargi inicjującej postępowanie w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż zaskarżone postanowienie w pełni odpowiada prawu. Z uwagi na fakt, iż skarżący wystąpili ze skargą na rozstrzygnięcie organu odwoławczego bez uiszczenia należnej opłaty, zasadnie zostali wezwani do jej uregulowania w trybie art. 220 § 1 p.p.s.a. W sprawie okolicznością bezsporną pozostaje, iż korespondencja sądowa zawierająca zarządzenie wzywające do uregulowania zaległego wpisu od skargi, ponad kwotę wynikającą ze zwolnienia, została skarżącym doręczona za pośrednictwem pełnomocnika 10 grudnia 2020 r., co oznacza upływ ustawowego terminu do jego uiszczenia z końcem 17 grudnia 2020 r. Stosownie do notatki znajdującej się w aktach sprawy do 11 stycznia 2021 r. brakująca opłata nie została uzupełniona, co stosownie do regulacji wskazanej na wstępie uzasadniało zastosowanie sankcji z art. 220 § 3 p.p.s.a. Odnosząc się jednocześnie do argumentacji skarżących zawartej w zażaleniu, a dotyczącej zakresu działania pełnomocnika w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, co następuje. W świetle art. 244 § 2 p.p.s.a. stronie, której przyznano w ramach prawa pomocy pełnomocnika z urzędu (art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a.), przysługuje uprawnienie wypowiedzenia pełnomocnictwa procesowego i zwrócenia się do odpowiednio uprawnionego organu korporacji zawodowej o wyznaczenie innej osoby w ramach tego samego prawa pomocy, o ile nie zostało ono cofnięte przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 249 p.p.s.a. Jednocześnie jednak należy zauważyć, iż powyższa kwestia, zwłaszcza w zakresie relacji pomiędzy pełnomocnikiem i stroną, jak również możliwości wyznaczenia innego pełnomocnika, należą do wyłącznej gestii właściwego samorządu zawodowego. Zmiana pełnomocnika z urzędu winna odbywać się na płaszczyźnie działalności właściwych organów samorządu zawodowego (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 784 i powołane tam orzeczenia). Z tego względu to nie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, wydający jedynie rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika, ale właściwa korporacja zawodowa wyznacza oraz może zmienić na wniosek strony pełnomocnika z urzędu, co jednakże nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie. Należy w tym miejscu wyraźnie rozróżnić wypowiedzenie pełnomocnictwa pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu od braku chęci bycia reprezentowanym przez takiego pełnomocnika w określonym wycinku procesowym, tj. z wyłączeniem określonych czynności procesowych. Jak wynika z analizy akt sprawy, pismami z 17 listopada 2020 r. skarżący wyrazili brak akceptacji dla występowania pełnomocnika z urzędu w postępowaniu wpadkowym w przedmiocie prawa pomocy na etapie wnoszonego przez strony sprzeciwu wobec niechęci udostępniania pełnomocnikowi "danych wrażliwych". W żadnej części wystosowywanych w sprawie pism skarżący nie wyrazili braku aprobaty dla osoby pełnomocnika ani braku chęci skorzystania z jego usług w ogólności, a tym bardziej nie poinformowali pełnomocnika czy Sądu o wypowiedzeniu stosunku pełnomocnictwa ani zwróceniu się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Opolu o wyznaczenie innego pełnomocnika do reprezentowania ich w toczącym się sporze sądowym. Z tego względu zasadnym było podejmowanie czynności w sprawie z udziałem ustanowionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika oraz złożenie przezeń opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 18 stycznia 2021 r. Wyznaczony pełnomocnik obowiązany jest do podejmowania, z zachowaniem należytej staranności, wszelkich działań mających na celu obronę interesu strony w postępowaniu, nawet jeżeli uprzednio się z nią nie kontaktował, co oznacza, iż na gruncie niniejszej sprawy, świadcząc pomoc prawną, był jednocześnie zobowiązany i uprawniony do poddania ocenie zasadność wnoszenia zażalenia na ww. rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.