III FZ 272/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu 18 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 stycznia 2025 r., sygn. akt I SA/Kr 1162/23 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 23 października 2023 r., nr 1201-IEW-1[1].7113.9.2023.11 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia oddalić zażalenie. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne"

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "WSA", "Sąd I instancji") postanowieniem z 29 stycznia 2025 r., sygn. akt I SA/Kr 1162/23, odmówił A. K. (dalej: "Skarżąca", "Strona") przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA z 12 czerwca 2024 r., w którym Sąd I instancji oddalił skargę Strony na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: "Dyrektor", "DIAS", "Organ") z dnia 23 października 2023 r., w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia przedmiotowego wyroku, WSA wskazał, że reprezentująca Skarżącą pełnomocnik, nie uprawdopodobniła braku winy w jego uchybieniu. WSA stwierdził, że argumenty przedstawione przez pełnomocnika Strony wskazują na uchybienie posiadające znamiona winy, polegającej na braku szczególnej staranności, jakiej należy wymagać od profesjonalnego pełnomocnika. Powyższe uchybienie wynikało w ocenie WSA z faktu, że spóźnione wystąpienie z wnioskiem do sądu nie może być usprawiedliwione błędnym działaniem pracownika P. P., który wydał przesyłkę sądową po upływie terminu. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżącą wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA. Strona zarzuciła naruszenie przepisu postępowania, mającego wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 1925 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez błędne uznanie, że termin do złożenia wniosku o uzasadnienie nie podlega przywróceniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jest instytucja przywrócenia terminu. Zgodnie z treścią art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Z przywołanych wyżej regulacji wynika, że zasadnicze znaczenie dla uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu, ma uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadnia niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw (por. postanowienie NSA z 8 lipca 2008 r., II OZ 712/08, LEX nr 493641, CBOSA). Przypomnieć w tym miejscu należy, że pojęcie winy strony w uchybieniu terminu obejmuje swym zakresem także winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, w tym również pełnomocnika (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30.10.2018 r., II FZ 631/18). Pełnomocnictwo jest stosunkiem opartym na zaufaniu. Ustanawiając pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym, strona ponosi skutki wynikające z ewentualnego błędu swojego pełnomocnika i to niezależnie od tego, czy jest to pełnomocnik profesjonalny, czy nieprofesjonalny. Brak winy w uchybieniu terminu w kontekście badania zasadności jego przywrócenia winien być oceniany przez pryzmat wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy, biorąc przy tym pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem. W procesie oceny występowania ewentualnego zawinienia należy uwzględniać, że winą może być obarczona również osoba trzecia, której strona postępowania sądowoadministracyjnego powierza dokonanie określonej czynności procesowej, co dotyczy w szczególności działania profesjonalnego pełnomocnika umocowanego w sprawie (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2025 r., sygn. akt III FZ 117/25). Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu (również przy ocenie formalnych aspektów wniosku) należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia w 21.02.2002 r., I PKN 903/00, publ. Prok. i Pr. 2003, Nr 15, poz. 39 - dodatek). Relacje zachodzące pomiędzy stroną a wyznaczonym dla niej adwokatem (radcą prawnym) z urzędu na mocy art. 118 k.p.c. należy oceniać jak pomiędzy mocodawcą a pełnomocnikiem, któremu udzielone zostało pełnomocnictwo procesowe (por. orzeczenie SN z dnia 21 kwietnia 1999 r., I CKN 1423/98, Lex nr 738070). Zauważyć należy, że przesyłkę zawierającą wezwanie odebrała w dniu 2 lipca 2024 r. bezpośrednio pełnomocnik Skarżącej adw. M.T. (k. 45 akt sprawy) na terenie placówki pocztowej. Jak wynika z adnotacji na Zwrotnym Potwierdzeniu Odbioru (dalej: "ZPO"), korespondencja kierowana do pełnomocnika Strony, nie została odebrana przy pierwszym doręczeniu, stąd pierwsza próba doręczenia miała miejsce w dniu 17 czerwca 2024 r., na co wskazuje stempel zamieszczony na ZPO. Zgodnie z art. 73 § 1 p.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-68, art. 69 § 1, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2, zaś zgodnie z art. 73 § 4 p.p.s.a., doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Z adnotacji urzędu pocztowego dokonanej na potwierdzeniu odbioru przesyłki pocztowej zawierającej odpis wyroku wynika, że mimo dwukrotnej próby doręczenia tego pisma (pierwsze awizo z 17 czerwca 2024 r.), pełnomocnik Skarżącej nie podjęła tego pisma w terminie do 1 lipca 2024 r. Przesyłka została jej wydana już po upływie terminu, tj. 2 lipca 2024 r. Termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upływał 8 lipca 2024 r., tymczasem przedmiotowy wniosek został złożony 9 lipca 2024 r. Faktem jest, że WSA, pomimo upływu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, sporządził i przesłał uzasadnienie wyroku, a pełnomocnik Strony wniósł skargę kasacyjną 17 października 2024 r., która następnie została odrzucona postanowieniem Sądu I instancji z 25 listopada 2024 r. Kwestia złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnia wyroku WSA z 12 czerwca 2024 r. po upływie terminu nie była przez pełnomocnika Strony kwestionowana. Kwestią sporną pozostaje, czy pełnomocnik Strony zdołała uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu na dokonanie wskazanej czynności procesowej. W ocenie Sądu I instancji brak jest podstaw do uznania, że działania pełnomocnika nie stanowiły o braku winy w uchybieniu terminu, skoro od pełnomocnika Skarżącej wymagana jest należyta staranność w działaniu w okolicznościach sprawy. WSA wskazał na takie okoliczności, jak możliwość sporządzenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia w terminie. W okolicznościach niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, że przesyłka sądowa została wydana przez pracownika P. P. już po upływie terminu awizowanej przesyłki, co nie umniejsza winy pełnomocnika przy wykonaniu czynności procesowych. Wobec powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie Sąd I instancji uznał, że na pełnomocniku z racji jego profesjonalizmu i wiedzy fachowej, ciążył wyższy stopień należytej staranności w prowadzeniu spraw swego mandanta. Rację ma WSA podkreślając, że błędne wyliczenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, nie może stanowić o braku winy w uchybieniu terminu. Podobnie kwestia przedstawia się z okolicznościami zdrowotnymi. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, stan zdrowotny pełnomocnika Skarżącej mógł stanowić pewnego rodzaju okoliczność powodującą trudności w komunikacji z sądem. Nie jest to jednak okoliczność nagła, niedająca się przewidzieć. Sama pełnomocnik wskazuje, że w tym momencie przebywała w zaawansowanej ciąży. Należy jednak wziąć pod uwagę, że jako profesjonalny pełnomocnik, którego działania znajdują przełożenie na sytuację prawną samej Strony, zastępca Skarżącej mogła wnosić o zwolnienie jej z pełnienia obowiązków pełnomocnika z urzędu, motywując go właśnie stanem zdrowotnym i dbałością o interes Strony. Na marginesie należy zaznaczyć, że stan zdrowia uniemożliwiający terminowe sporządzenie przedmiotowego wniosku, nie został w żaden sposób wykazany, a tylko taki dowód, poświadczony zaświadczeniem lekarskim, stanowi podstawę uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 754/16). Podkreślić należy, że na równi z winą strony traktuje się zaniedbania profesjonalnego pełnomocnika, w wyniku których dochodzi do uchybienia terminu. Zasady przywracania terminu są niezwykle restrykcyjne, na co wskazuje obowiązująca linia orzecznicza (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 761/19, CBOSA), która za taką okoliczność przyjmuje zdarzenie nagłe (choroba), nie dające się przewidzieć i wykluczające możliwość posłużenia się osobą trzecią przy wykonaniu czynności procesowej. Odnosząc się zaś do argumentu związanego z prowadzeniem działalności zawodowej w formie jednoosobowej działalności gospodarczej, Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że pełnomocnik nie musiała osobiście udać się do placówki pocztowej, celem nadesłania wniosku, a mogła posłużyć się np. aplikantem, co czyniła już w tej sprawie (por. upoważnienie do wykonania fotokopii z akt sprawy z dnia 22 maja 2024 r., k. 31). W orzecznictwie przyjmuje się, że na radcy prawnym ciąży obowiązek takiego zorganizowania swojej kancelarii i pracy zatrudnionych w niej osób, aby w sposób właściwy dbano o interesy strony (mocodawcy) (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2014 r., sygn. akt II OZ 412/14). Mając powyższe na względzie, należy podzielić wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko Sądu I instancji, o braku podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku o przywrócenie terminu złożonego przez pełnomocnika Skarżącej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji orzeczenia.