III FZ 259/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Łd 211/24 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi W.W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 19 stycznia 2024 r., nr 1001-IOD-3.4104.96.2023.5.U14.AG w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 7 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Łd 211/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił skarżącemu W.W. (dalej: Skarżący) wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 19 stycznia 2024 r. w przedmiocie podatku od spadków i darowizn. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że strona ograniczyła się do gołosłownych stwierdzeń – nie załączyła do wniosku żadnej dokumentacji, uprawdopodobniającej, że wykonanie zaskarżonej decyzji miałoby skutkować wystąpieniem niebezpieczeństwa wyrządzenia Skarżącemu znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Samego gołosłownego stwierdzenia, że wysokość zobowiązania wynikającego z zaskarżonej decyzji negatywnie wpływa na zdolność zaspokojenia przez niego zobowiązań nie można utożsamiać z wykazaniem zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia niepowetowanej szkody. Okolicznością przemawiającą za uwzględnieniem wniosku nie jest ani potencjalna możliwość uwzględnienia skargi, ani wysokość zobowiązań ciążących na podatniku, ani też sam obowiązek uiszczenia tych należności, także w sytuacji, gdy należności te będą dochodzone w trybie postępowania egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji wskazał, że dysponuje dokumentacją zgromadzoną w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, na którą składają się formularz wniosku PPF oraz pismo uzupełniające z 19 kwietnia 2024 r. Wynika z nich, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, niezarejestrowaną w Urzędzie Pracy, nie pobiera emerytury ani żadnego innego świadczenia, nie posiada rachunku bankowego i pozostaje na utrzymaniu córki, która nie pracuje zawodowo. Analizując wskazane oświadczenia Sąd a quo uznał, że w przewidziana w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: p.p.s.a.) możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz jedynie przed skutkami bezpośrednio związanymi z jej wykonaniem, których ponadto nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. Wyegzekwowane świadczenie podlega natomiast zwrotowi w razie uchylenia zaskarżonej decyzji, dlatego też co do zasady egzekucja świadczenia pieniężnego nie powoduje wyczerpania dyspozycji przepisu art. 61 § 3 p.p.s.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zrzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez odmowę przez WSA wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy ww. decyzja została wydana z naruszeniem prawa (a żalący składając przedmiotową skargę wykazał spełnienie przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji), - art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 163 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. polegającym na braku wskazania przez WSA w uzasadnieniu indywidualnych przyczyn, powodów, okoliczności, prawidłowego wyjaśnienia dlaczego żalący zdaniem WSA nie wykazał spełnienia przesłanek umożliwiających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, - art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia żalącemu znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w razie wykonania zaskarżonej decyzji, podczas gdy żalący w przedmiotowej skardze przedstawił/wykazał przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania ww. decyzji. Mając to na uwadze Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu prawomocnego zakończenia niniejszego postępowania sądowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd pierwszej instancji. Uzasadniając swoje stanowisko, Skarżący wskazał, że nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada środków finansowych niezbędnych do spłaty należności oraz pozostaje na utrzymaniu córki. Boryka się z problemami zdrowotnymi, tj. ma problemy w zakresie astmy i problemy z chodzeniem. Jednocześnie ma problemy z sercem i żołądkiem. Ponadto zaznaczył, że nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym i nie może korzystać z publicznej opieki zdrowotnej. Ewentualna egzekucja przedmiotowej należności w przypadku wykonania zaskarżonej decyzji może wywrzeć nieprzewidziane skutki nie tylko w sferze majątkowej Skarżącego, czyniąc go niewypłacalnym dłużnikiem, ale również co ważniejsze w sferze zdrowotnej, odbijając się negatywnie na zdrowiu Skarżącego. Jak wskazał boryka się z wieloma trudnościami zdrowotnymi i na granicy swoich możliwości (przy pomocy córki) jest w stanie zapewnić choćby podstawowe potrzeby życiowe i zdrowotne. Zdaniem strony wykonanie przedmiotowej decyzji to nie tylko jak wskazuje Sąd kwestia materialna, ale również pozbawienie środków na zakup niezbędnych leków, a to bardzo szybko przełoży się negatywnie na stan zdrowia. Skutków tych zaniedbań Skarżący nie będzie w stanie naprawić, a taka sytuacja odbije się na zdrowiu Skarżącego w sposób ewidentny i jednoznacznie zły. Skarżący nie zgadzając się z twierdzeniem sądu, że ograniczył się we wniosku do gołosłownych twierdzeń uzasadniających wstrzymanie wykonania decyzji, i że nie przedstawił żadnych materiałów dotyczących sytuacji finansowej oświadczył, że nie dysponuje innymi dokumentami. Wskazał również, że wykonanie decyzji doprowadzi do pogorszenia stanu zdrowia, zwracając uwagę, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu i procesie podjęcia decyzji skupił się wyłącznie na aspekcie materialnym i finansowym wskazując, że nawet wyegzekwowane świadczenie podlega zwrotowi, ale jednocześnie pominął bardzo istotną zdrowotną i fakt mogących powstać dodatkowych problemów i trudnych tym samym do odwrócenia skutków zdrowotnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Instytucja procesowa wstrzymania wykonania decyzji jest odstępstwem od generalnej zasady jej wykonalności i służyć ma stronie postępowania, chroniąc ją przed negatywnymi skutkami, jakie mogą powstać w wyniku wykonania rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Obowiązek przedstawienia okoliczności, które uzasadniają zastosowanie ochrony tymczasowej spoczywa wyłącznie na wnioskodawcy, który musi wykazać, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia mu znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie jest wystarczające samo powtórzenie przez stronę treści przepisu art. 61 § 3 p.p.s.a. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się bowiem do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności w stosunku do wnioskodawcy jest zasadne. Należy uznać, że ocena sytuacji Skarżącego przedstawiona we wniosku i wynikająca z akt sprawy uprawdopodobnia spełnienie przesłanek, o jakich mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że Skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie zarejestrowaną w Urzędzie Pracy, nie pobiera emerytury ani żadnego innego świadczenia, nie posiada rachunku bankowego. Skarżący jest na utrzymaniu córki, która uzyskuje świadczenie wychowawcze (800+) na czworo dzieci, natomiast jej mąż uzyskuje dochodzi z pracy w wysokości około 5.000 zł. W rozpoznawanej sprawie okoliczność złej sytuacji finansowej strony była weryfikowana przez referendarza sądowego WSA w Łodzi, który postanowieniem z 25 kwietnia 2024 r., I SPP/Łd 62/24, przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe NSA stwierdza, że wniosek jest uzasadniony. Wobec trudnej sytuacji finansowej Skarżącego - nie sposób odmówić słuszności stwierdzeniu, że niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków rzeczywiście w sprawie zachodzi. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków ma miejsce, gdy nie będzie już możliwy późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia, lub powrót do stanu pierwotnego (por. np. postanowienie NSA z 27 października 2016 r., II GZ 1099/16 i powołane tam orzecznictwo). Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że nałożony na Skarżącego obowiązek ma charakter świadczenia pieniężnego i z natury rzeczy skutki wykonania takiego świadczenia są niewątpliwie odwracalne. Niemniej jednak skutków zapłaty należności pieniężnej, które co do zasady są odwracalne, nie można rozpatrywać w oderwaniu od jej wysokości, zwłaszcza gdy wysokość należności pieniężnej jest znaczna w zestawieniu z zarobkami wnioskującego. Końcowo wskazać również należy, że przywołany Skarżącego przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., nie miał zastosowania w tym postępowaniu wpadkowym, albowiem przedmiotem kontroli nie była zaskarżona decyzja, lecz wydane przez Sąd pierwszej instancji postanowienie. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.