III FZ 238/24

Dnia 4 lipca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawarte w punkcie drugim postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 grudnia 2023 r., sygn. akt I SPP/Kr 190/23 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi D. B. postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 4.12.2023 r. o sygn. I SPP/Kr 190/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - w sprawie ze skargi D. B. (dalej: skarżący) w punkcie pierwszym utrzymał w mocy zarządzenie referendarza WSA w Krakowie z 20.10.2023 r.; w punkcie drugim umorzył postępowanie w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w celu sporządzenia sprzeciwu na zarządzenie referendarza WSA w Krakowie z 20.10.2023 r. 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie. 2.1. W sprawie prowadzonej do sygn. I SA/Kr 485/20 skarżący wielokrotnie składał wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a postanowieniami z 17.08.2023 r., I SPP/Kr 59/22 i z 17.04.2023 r., SPP/Kr 77/23, wnioski te zostały oddalone. Skarżący wniósł do sprawy prowadzonej pod sygn. I SPP/Kr 77/23 zażalenie na ww. postanowienie WSA w Krakowie z 17.04.2023 r., składając jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy w celu sporządzenia poprawnego zażalenia. W rozpoznaniu tego wniosku Referendarz sądowy WSA w Krakowie zarządzeniem z 31.07.2023 r. wezwał skarżącego, aby w terminie 7 dni odesłał wypełniony formularz wniosku, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Nałożony obowiązek nie został wypełniony i w związku z tym Referendarz sądowy zarządzeniem z 20.12.2023 r. pozostawił wniosek bez rozpoznania, pouczając skarżącego o prawie do złożenia sprzeciwu. Skarżący złożył w terminie sprzeciw, w którym jednocześnie wniósł o przyznanie prawa pomocy w celu sporządzenia poprawnego sprzeciwu. 2.2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że skarżący składając sprzeciw, wniósł o przyznanie prawa pomocy w celu sporządzenia poprawnego sprzeciwu, nie uzasadniając wniosku o prawo pomocy. Podobnie wnioskował o przyznanie prawa pomocy w celu sporządzenia poprawnego zażalenia i pomimo wezwania, aby w terminie 7 dni odesłał wypełniony formularz wniosku, nałożonego obowiązku nie wypełnił, co stało się podstawą do utrzymania w mocy zarządzenia Referendarza sądowego WSA w Krakowie z 20.10.2023 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że w okolicznościach sprawy skarżący świadomie uchyla się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego celem rozpatrzenia jego kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, pomimo że wniosek taki został już dwukrotnie oddalony. Skarżący ma świadomość braków składanego wniosku w zakresie wypełnienia i przesłania do sądu formularza oraz merytorycznego oddalenia wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżący konsekwentnie składa kolejny wniosek o prawo pomocy o tej samej treści i pomimo wezwania, nie przesyła do sądu wypełnionego formularza. Ponadto, pomimo że sam składa środek zaskarżenia, to jednocześnie wnosi o przyznanie prawa pomocy w celu sporządzenia takiego środka zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie ponowienie wniosku o prawo pomocy uznać należy za nadużycie prawa procesowego. W konsekwencji rozpoznanie wniosku o prawo pomocy stało się zbędne w rozumieniu art. 249a ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) , co skutkuje umorzeniem postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 249a p.p.s.a. orzeczono, jak w pkt 2 postanowienia. 3. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 3.1. Skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie, zaskarżając jego punkt drugi. W jego ocenie zaskarżone postanowienie jest nieadekwatne do stanu faktycznego. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Krakowie, który w punkcie drugim zaskarżonego postanowienia stwierdził, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy ponowienie wniosku o prawo pomocy uznać należy za nadużycie prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednak zgodnie z art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe. Skoro przyznanie pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest uprawdopodobnienie przez stronę zaistnienia wymienionych wyżej przesłanek. Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez prawodawcę. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę. Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych w celu innym, niż ochrona swoich praw, albo podmiotu, który kompulsywnie nie wyjaśnia swojej sytuacji finansowej i życiowej, wnosząc jednak wciąż nowe wnioski o prawo pomocy. W tym kontekście Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że skarżący konsekwentnie składa kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy o tej samej treści, co prawidłowo podkreślił WSA w Krakowie, uchylając się świadomie od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego celem rozpatrzenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, mimo że wniosek taki został w tej sprawie dwukrotnie oddalony. Trafnie zatem zasygnalizował Sąd pierwszej instancji, że ogólnikowe oraz nieudokumentowane oświadczenie skarżącego, o tej samej treści, co poprzednio prawomocnie rozpoznane, nie pozwala ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej i z tego powodu nosi znamiona celowo obranej taktyki procesowej, określonej powyżej jako nadużycie prawa do sądu. Po prawomocnym rozstrzygnięciu w przedmiocie prawa pomocy strona może wprawdzie złożyć kolejny wniosek, jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na zmianę okoliczności sprawy. Umorzenie postępowania na podstawie art. 249a p.p.s.a. może znaleźć też zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie. Tym samym prawidłowo WSA w Krakowie postąpił, umarzając postępowanie w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w celu sporządzenia sprzeciwu od zarządzenia referendarza WSA w Krakowie z 20.10.2023 r. 4.2. Uwzględniając powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia. Sędzia NSA Stanisław Bogucki