III FZ 179/23

Dnia 30 marca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 614/22 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 21 marca 2022 r., nr 1201-IEW-1.4121.3.2022.8 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 18.07.2022 r. o sygn. I SA/Kr 614/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie ze skargi A. Z. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 21.03.2022 r., nr 1201-IEW-1.4121.3.2022.8, wydaną w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 i 5 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie. 2.1. Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję Dyrektora IAS w Krakowie, w której zawarł także wniosek o wstrzymanie jej wykonania. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wykonanie decyzji będzie wiązać się z wyrządzeniem skarżącemu znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Bank Spółdzielczy na podstawie sądowego nakazu zapłaty oraz wymienionych szczegółowo wyroków sądów złożył wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przed Komornikiem Sądowym na łączną kwotę 9 mln złotych, w wyniku czego doszło do zajęcia środków znajdujących się na rachunkach bankowych skarżącego. Dodatkowo Naczelnik US zajął skarżącemu kwotę 931.224,42 zł, znajdującą się na rachunku bankowym. Zajęcie to pozbawiło skarżącego środków do życia. Obecnie zablokowane są wszystkie jego rachunki bankowe. W związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego doszło również do zajęcia środków na rachunkach żony skarżącego. Aktualnie skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, w związku z czym dokonane przez organ pierwszej instancji zajęcie naraża go na znaczny uszczerbek. Majątek skarżącego stanowi nieruchomość, która objęta jest ww. postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego. Jedynym źródłem dochodów skarżącego jest stosunek pracy, z tytułu którego uzyskuje kwotę 2.069 zł netto miesięcznie. Do wniosku dołączono kopie zawiadomień o zajęciu otrzymanych od Komornika Sądowego, kopie zeznań podatkowych, wyciągi z rachunku bankowego. 2.2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd wyjaśnił, że skarżący nie poparł stosownymi dokumentami obrazującymi jego sytuację majątkową, rodzinną i finansową, które pozwoliłyby ocenić zasadność twierdzeń zawartych we wniosku. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów (poza wyciągiem bankowym dokumentującym wysokość wynagrodzenia) pozwalających na precyzyjne i kompleksowe ustalenie jego sytuacji majątkowej, finansowej, a to właśnie ustalenia w powyższym zakresie stanowią punkt wyjścia dla rozważań odnośnie tego, czy wykonanie obowiązku wynikającego z zaskarżonego postanowienia może doprowadzić do wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd pierwszej instancji wskazał także, że wniosek skarżącego nie zawiera informacji, jaka jest jego sytuacja rodzinna (poza postawaniem w związku małżeńskim), ile osób tworzy jego gospodarstwo domowe, jakie są ich łączne dochody, comiesięczne wydatki itd. Z załączonych wyciągów bankowych (oprócz wpływu wynagrodzenia) można dowiedzieć się jedynie, że główną comiesięczną kwotę wydatków z ww. rachunku stanowi spłata karty kredytowej w C. 3. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 3.1. Skarżący zaskarżył ww. postanowienie w całości i wniósł o jego uchylenie oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że brak wstrzymania decyzji prowadzić będzie do zagrożenia sytuacji ekonomicznej skarżącego i jego rodziny. Powtórzył, że Komornik Sądowy wszczął wobec niego egzekucję na kwotę ponad 9 mln zł, ponadto Naczelnik US zajął jego rachunki bankowe na kwotę 931.224,42 zł. Dodał, że postępowanie upadłościowe wobec spółki, za której zobowiązania podatkowe przypisana jest mu odpowiedzialność, nie zostało zakończone. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Stosowanie do art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w część aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Artykuł 61 § 3 p.p.s.a. wskazuje również na to, że to na stronie skarżącej spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie. Dlatego też zawarta we wniosku argumentacja powinna być poparta faktami oraz ewentualnie odnoszącymi się do nich dowodami, które uzasadniają wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Ogólnikowe twierdzenia strony, pozbawione szerszego uzasadnienia, nie mogą stanowić podstawy do orzeczenia przez sąd administracyjny o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. Wskazać należy, że rozstrzygając w oparciu o art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd związany jest zamkniętym katalogiem przesłanek pozytywnych, którymi są niebezpieczeństwo wyrządzenia szkody - nie każdej, a jedynie znacznej - oraz niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przez wyrządzenie znacznej szkody należy rozumieć taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Z kolei trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują ważną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Analiza orzecznictwa sądów administracyjnych wskazuje, że warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków i ich konkretyzacja w przedstawionym przez stronę materiale dowodowym. Samo wniesienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie spełnia funkcji uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego. Ocena czy w danej sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a. należy do sądu, z tym że w znacznym stopniu zależy od argumentacji przedstawionej przez stronę we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Brak szczegółowego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji uniemożliwia bowiem jego merytoryczną ocenę. Uzasadnienie wniosku powinno zatem odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) pozwalających wywieść, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne. Obowiązkiem strony jest więc poparcie wniosku twierdzeniami, tezami oraz stosownymi dokumentami. Nie jest wystarczające, aby okoliczności przemawiające za wstrzymaniem wykonania wspomnianego aktu lub czynności występowały w sprawie – sąd musi o nich wiedzieć i mieć możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę. Przy czym w razie braku takich dokumentów, czy to w aktach sprawy, czy też z powodu niedołączenia ich do wniosku Sąd nie jest uprawniony, przed rozpoznaniem wniosku o wstrzymanie, do wzywania strony o ich przedstawienie. W przypadku wniosku o wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje możliwości skorzystania z uzupełniającego postępowania dowodowego. Aby sąd mógł stwierdzić, czy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, skarżący musi przytoczyć istnienie konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania aktu lub czynności jest zasadne. W rozpoznawanej sprawie skarżący, domagając się wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, nie podniósł takich okoliczności. 4.2. Wobec podnoszonych przez skarżącego okoliczności wskazać należy, że faktu egzekwowania obowiązku pieniężnego nie można utożsamiać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody czy spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Samo wykonanie świadczenia pieniężnego nie wywoła bowiem nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. W tym miejscu należy też wskazać, że zgodnie z art. 67a § 1 ustawy z 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm., dalej: o.p.) organ podatkowy na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może rozłożyć zapłatę podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę na raty, a to może przyczynić się do zachowania stabilności finansowej. W świetle natomiast art. 8-10 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.) dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Te okoliczności prawne służą ochronie strony i jej rodziny. Odnosząc się do zajęć dokonanych zarówno przez Komornika Sądowego, jak i Naczelnika Urzędu Skarbowego, zasadnie zatem WSA w Krakowie podkreślił, że stosowne przepisy procedur egzekucyjnych przewidują, że pewne kwoty są wyłączone z egzekucji zarówno w zakresie dotyczącym wynagrodzenia ze stosunku pracy, jak i w stosunku rachunków bankowych osób fizycznych. Prawidłowo także WSA w Krakowie podniósł, że wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku – to nie zajęcie dokonane przez organ pierwszej instancji naraża skarżącego na znaczny uszczerbek, lecz wcześniejsze zajęcie dokonane przez Komornika Sądowego (zajęcie dokonane prze Komornika Sądowego dotyczy kwoty około 9 mln zł). Podważanie we wniosku prawidłowości zajęcia dokonanego przez organ egzekucyjny wykracza poza zakres rozpatrywania wniosku o wstrzymanie, nie może być zatem przedmiotem rozważań w niniejszym postępowaniu zażaleniowym, a ewentualne zarzuty w tej kwestii skarżący powinien sformułować w odpowiednim trybie. Przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego, lecz wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, ale jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło (zob. postanowienia NSA: z 28.07.2009 r., I FSK 450/09; z 6.08.2014 r., II FSK 2247/14). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że skarżący nie przedstawił dokumentacji, która pozwalałaby na dokonanie prawidłowej oceny jego sytuacji finansowej, a tym samym nie wykazał istnienia okoliczności istotnych z punktu widzenia art. 61 § 3 p.p.s.a. W rezultacie słusznie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Przedstawione przez skarżącego dokumenty nie dokumentują pełnego obrazu jego sytuacji majątkowej. Dla pełni obrazu sytuacji majątkowej i materialnej skarżącego pożądanym byłoby podanie całości posiadanego przez niego mienia, co pozwoliłoby na ocenę istnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wniosek skarżącego nie wskazuje, jaka jest jego sytuacja rodzinna (poza pozostawaniem w związku małżeńskim. W związku z faktem, że tego nie uczyniono, trudno uznać, iż Sąd pierwszej instancji miał możliwość poznać rzeczywistą sytuację majątkową skarżącego i tym samym mógł rozstrzygnąć pozytywnie o zaistnieniu przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, zgodnie z którym Sąd ten w ramach postępowania zażaleniowego ocenia legalność działania Sądu pierwszej instancji w związku z wydanym postanowieniem, nie rozpatruje natomiast powtórnie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nadmienia, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie, ale dzieje się to dopiero w razie zmiany okoliczności, o czym stanowi art. 61 § 4 p.p.s.a. W interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, aby powołane w nim okoliczności wskazywały na wystąpienie w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz poparcie zawartych we wniosku twierdzeń stosownymi dokumentami. Sąd musi mieć informacje o okolicznościach przemawiających za wstrzymaniem wykonania aktu lub czynności, jak również możliwość ich zweryfikowania, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę. 4.3. Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Sędzia NSA Stanisław Bogucki