III FZ 160/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku M. J. w przedmiocie zbadania spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie z zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 659/22, w przedmiocie wyłączenia sędziego w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 marca 2022 r. nr 2401-IEW2.720.5.2022.3 UNP: 2401-22-044510 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia odrzucić wniosek.

Postanowieniem z 29 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 659/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyniku rozpoznania wniosku M.J. wyłączył sędzię WSA Annę Rotter oraz asesora WSA Piotra Pysznego od orzekania w sprawie (pkt 1), jednocześnie oddalając wniosek w zakresie żądania wyłączenia sędzi WSA Katarzyny Stuły-Marceli (pkt 2). Zażalenie od zapadłego orzeczenia w zakresie punktu 2 rozstrzygnięcia wywiódł Skarżący. W treści wniesionego środka zaskarżenia Strona zawarła "wniosek ewentualny do rozpoznania po wyznaczeniu składu Sądu" w trybie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w przedmiocie wyłączenia wymienionych w jego treści osób, powołanych na stanowisko sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, od orzekania w sprawie w przypadku przydzielenia im sprawy, tj. Tomasza Bąkowskiego, Pawła Borszowskiego, Anny Dalkowskiej, Bogdana Witolda Fischera, Dominika Gajewskiego, Sylwestra Szczepana Golca, Mariusza Jerzego Goleckiego, Małgorzaty Grzelak, Marcina Franciszka Kamińskiego, Karola Franciszka Kiczki, Piotra Pawła Korzeniowskiego, Elżbiety Kowalik-Grzanki, Marioli Kowalskiej, Michała Jerzego Kowalskiego, Ewy Marii Kwiecińskiej, Zbigniewa Łobody, Marka Olejnika, Piotra Niczyporuka, Jacka Pruszyńskiego, Piotra Marka Przybysza, Joanny Małgorzaty Salachny, Beaty Edyty Sobocha-Holc, Wojciecha Stachurskiego, Rafała Stasikowskiego, Przemysława Szustakiewicza, Joanny Katarzyny Wegner, Mirosława Wincenciaka, Bogusława Adama Woźniaka, Gabrieli Zalewskiej-Radzik i Teresy Zyglewskiej. W uzasadnieniu podniesiono, że w ugruntowanej doktrynie, jak i judykaturze, nominaci politycznej KRS nie są sędziami w rozumieniu prawa, a ich powołanie na urząd sędziego jest bezskuteczne. Analogiczny wniosek o wyłączenie sformułowano również w zakresie sędziów delegowanych do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym z wojewódzkich sądów administracyjnych. W treści zażalenia zawarto również żądanie ewentualne, wywiedzione celem poddania badaniu w przypadku negatywnego rozpoznania wniosku o wyłączenie, w przedmiocie przeprowadzenia "zarówno w postępowaniu zasadniczym jak i w niniejszym postępowaniu przed SN testu niezawisłości i bezstronności w trybie Art. 42 § 3 ustawy p.o.u.s.p.". Uzasadnienie wniosku w powyższym zakresie zostało sformułowane wspólnie do żądania wyłączenia sędziów opartego na podstawie prawnej z art. 19 p.p.s.a. Postanowieniem z 24 kwietnia 2024 r. o sygn. III FZ 160/24 Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił sformułowany na podstawie art. 19 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek jako niedopuszczalny podlega odrzuceniu. Na wstępie należy dokonać zastrzeżenia, że na obecnym etapie procedowania w sprawie zainicjowanej zażaleniem Skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 29 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 659/22, przedmiotem analizy jest wyłącznie ocena dopuszczalności i zasadności wniosku w przedmiocie zbadania spełnienia przez wskazanych sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności. Jakkolwiek przy tym w treści pisma odwołano się do postępowania prowadzonego przed Sądem Najwyższym, zaś w jego podstawie prawnej przywołano art. 42 § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 217 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpozna wniosek w oparciu o właściwe temu żądaniu przepisy ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm., dalej: p.u.s.a.). Ustawodawca, wprowadzając w art. 5a § 1 p.u.s.a. dopuszczalność badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego (lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym) wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i postępowania w późniejszym okresie, doprecyzował w § 2 przywołanej regulacji, że wniosek inicjujący rzeczone badanie może być złożony wobec sędziego wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty (tak przez wojewódzki sąd administracyjny, jak i Naczelny Sąd Administracyjny) lub skargę kasacyjną (przez Naczelny Sąd Administracyjny w przypadku dopuszczalności tego środka zaskarżenia od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego). Regulacja ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zakresie przesłanek przedmiotowych dopuszczalności badania wymogów niezawisłości i bezstronności cechuje się zupełnością, toteż w zakresie, w jakim normodawca nie posiłkuje się odesłaniem do odrębnych przepisów (jak w przypadku przebiegu postępowania zainicjowanego wnioskiem – art. 5a § 18), mając na względzie charakter instytucji, należy uznać, że art. 5a § 1 i 2 p.u.s.a. winien być interpretowany ściśle, z ograniczeniem stosowania instytucji tzw. testu niezawisłości i bezstronności wyłącznie do przypadków literalnie wyszczególnionych w hipotezie normy zawartej w obu jednostkach redakcyjnych przywołanego przepisu (por. postanowienia NSA z 30 sierpnia 2023 r. o sygn. II GZ 302/23 oraz z 17 października 2023 r. o sygn. II GZ 146/23). W świetle poczynionych uwag, zgłoszenie wniosku w trybie art. 5a § 1 p.u.s.a. w postępowaniu incydentalnym, zainicjowanym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zażaleniem Skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach należy uznać za niedopuszczalne co do zasady i już z tej przyczyny kwalifikujące do zastosowania wobec wniosku sankcji odrzucenia na podstawie art. 5a § 6 p.u.s.a. Tytułem uzupełnienia wywodów przemawiających za koniecznością sięgnięcia po sankcję odrzucenia wniosku Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wobec odesłania zawartego w art. 5a § 4 p.u.s.a. do wniosku rozpoznawanego przez tutejszy Sąd stosuje się znajdujący zastosowanie wprost art. 175 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wprowadzający przymus adwokacko-radcowski, co wymusza konieczność sporządzenia i podpisania wniosku, o którym mowa w art. 5a § 1 p.p.s.a., przez profesjonalnego pełnomocnika. Nieuczynienie zadość rygorowi prowadzi do konieczności odrzucenia wniosku inicjującego postępowanie w zakresie testu bez możliwości prowadzenia postępowania sanacyjnego z uwagi na materialnoprawny charakter wymogu. Skoro ustawodawca nie przewidział możliwości skutecznego złożenia wniosku o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziego z pominięciem unormowania art. 175 p.p.s.a., jego zawarcie w ramach kierowanego do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenia sporządzonego osobiście przez stronę przy jednoczesnym niewykazaniu przezeń bycia podmiotem uprawnionym, o którym mowa w § 1 tego przepisu, wymusza ocenę o sporządzeniu wniosku przez podmiot nieuprawniony i w konsekwencji jego odrzucenie. Z przyczyn wyjaśnionych powyżej Naczelny Sąd Administracyjny za niecelowe uznał odnoszenie się do dalszych kwestii prawnych dotyczących wniosku, w szczególności w zakresie dochowania terminu do jego wniesienia czy wypełnienia przesłanek formalnych wyszczególnionych w art. 5a § 5 p.u.s.a. Wobec braku regulacji odnoszącej się do składu sądu odrzucającego wniosek o przeprowadzenie badania wymogów niezawisłości i bezstronności zastosowanie winien znaleźć art. 182 § 3 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 5a § 18 p.u.s.a., toteż Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie 1-osobowym. Mając na uwadze ogół zaprezentowanej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. art. 5a § 6 p.u.s.a. orzekł, jak w sentencji.