III FZ 152/24

Dnia 19 kwietnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Bk 88/23 w przedmiocie wyłączenia sędziów w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 13 stycznia 2023 r., nr 405.537/D-AH/16/22 w przedmiocie ulgi płatniczej postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 13.03.2024 r. o sygn. I SA/Bk 88/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w sprawie ze skargi J. B. (dalej: skarżący), na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 13.01.2023 r., nr 405.537/D-AH/16/22, wydaną w przedmiocie ulgi płatniczej, oddalił wniosek o wyłączenie sędziów: J. S., M. K. i D.Z.. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 19 i art. 18 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku. 2.1. Pismem z 7.03.2024 r. skarżący wniósł o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów, uzasadniając, że sędziowie w wyznaczonym składzie orzekającym są stronniczy, gdyż nie stosują wykładni celowościowej, lecz wykładnię literalną przepisów prawa podatkowego tylko dlatego, że umożliwia ona wydanie wyroku oddalającego skargę. Wyjaśnił, że wskazani sędziowie wyrazili już swój pogląd, z którym nie zgadza się skarżący, ponieważ wydali wyrok w sprawie o sygn. I SA/Bk 56/23, która to sprawa miała być rozpoznawana łącznie ze sprawą niniejszą. Wnioskowani do wyłączenia sędziowie: J. S., M. K. i D.Z. złożyli oświadczenia, które wskazują, że nie istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie niniejszej (art. 19 p.p.s.a.). Oświadczyli również, że w sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia ich z mocy ustawy (art. 18 p.p.s.a.). 2.2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał wniosek za nieuzasadniony, wskazując, że sam fakt orzekania przez sędziego w innej sprawie skarżącego i podjęcie niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia co do zasady nie świadczy o braku bezstronności. Argumentacja wniosku nie wskazuje na istnienie po stronie wymienionych we wniosku sędziów okoliczności realnie, obiektywnie budzących wątpliwości co do ich bezstronności w tej konkretnej sprawie. Uzasadnienie wniosku sprowadza się do negacji przypisywanej wskazanym sędziom wykładni, która wedle oceny skarżącego powinna być inna, nie wskazał przy tym żadnych innych okoliczności mogących świadczyć o zarzucanym braku bezstronności sędziów, tj. nie uprawdopodobnił w należyty sposób przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a.). Wnioskodawca nie uprawdopodobnił ponadto, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się mu znana (art. 20 § 2 p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie stwierdził również z urzędu okoliczności uzasadniających wyłączenie na podstawie art. 18 § 1 pkt 1-7 p.p.s.a. (iudex inhabilis). Na brak takich okoliczności wskazali również sędziowie w złożonych oświadczeniach. 3. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 3.1. Skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie, zaskarżając je w całości. Wniósł o zamianę zaskarżonego postanowienia w całości i wyłączenie sędziów objętych wnioskiem. W uzasadnieniu wskazał, że nie miał obowiązku uprawdopodobnienia, że przyczyna wyłączenia sędziów powstała po przystąpieniu do rozprawy, gdyż wniosek został założony bezpośrednio po otrzymaniu zawiadomienia o rozprawie oraz przed jej rozpoczęciem. W jego ocenie w sprawie istniały podstawy do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec objętych wnioskiem o wyłączenie sędziów za wydanie orzeczeń wbrew art. 365 § 1 k.p.c. i wobec faktu stwierdzenia zaniechania działalności rolniczej przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Artykuł 18 p.p.s.a. określa przesłanki wyłączenia sędziego z mocy ustawy. W niniejszej sprawie prawidłowo WSA w Białymstoku uznał, że nie została ujawniona żadna z wymienionych w tym przepisie przesłanek. Ponadto, art. 19 p.p.s.a. wskazuje na wyłączenie sędziego na jego wniosek lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Według tego przepisów prawa podstawą wyłączenia sędziego jest istnienie obiektywnej okoliczności, która mogłaby wywoływać wątpliwości, co do bezstronności sędziego. W szczególności, wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. może podlegać sędzia, który z innych przyczyn niż wymienione w art. 18 p.p.s.a., mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy. Wnioskowanie o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a., nie może prowadzić do wyeliminowania z postępowania sędziów, których strona w swoim subiektywnym przekonaniu uznaje za stronniczych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący zarówno we wniosku o wyłączenie sędziów, jak i we wniesionym później zażaleniu, nie wskazał okoliczności, które mogłyby stanowić przesłankę uzasadniającą wyłączenie objętych wnioskiem sędziów. Sam zarzut braku bezstronności, oparty na subiektywnym przekonaniu skarżącego, że skład sędziowski rozpoznający niniejszą sprawę oraz sprawę skarżącego o sygn. I SA/Bk 56/23, w której podjęto niekorzystne dla skarżącego rozstrzygniecie jest prawie tożsamy, nie jest wystarczający do wyłączenia na podstawie art. 19 p.p.s.a. Prawidłowo WSA w Białymstoku podkreślił, że skarżący nie wskazał przy tym żadnych innych okoliczności mogących świadczyć o braku bezstronności sędziów, tj. nie uprawdopodobnił w należyty sposób przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a.) oraz nie uprawdopodobnił ponadto, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się mu znana (art. 20 § 2 p.p.s.a.). Wobec tego nie zachodziły podstawy do uwzględnienia wniosku, a wydane w tym zakresie rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji należy uznać za zgodne z prawem. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że przesłanki wyłączenia sędziego nie może stanowić okoliczność, że sędzia brał udział w rozpoznawaniu innych spraw skarżącego wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych - które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji - zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach - nawet między tymi samymi stronami postępowania - byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z charakteru sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co - w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w przedmiotowym wniosku o wyłączenie sędziego - uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (zob. wyrok NSA z 11.08.2022 r., I GSK 3125/18). Stosownie do art. 22 § 2 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie w sprawie wyłączenia sędziego "po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy". Zgodnie z wyjaśnieniem złożonym przez wskazanych we wniosku sędziów nie zachodzą okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności w rozpoznaniu niniejszej sprawy. Skoro sędziowie, których wniosek o wyłączenie dotyczy oświadczyli, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości, to wniosek o ich wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jeżeli strona wnosząca o wyłączenie zaprzecza prawdziwości takiego oświadczenia, to zobowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby jego wiarygodność. 4.2. Uwzględniając powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia. Sędzia NSA Stanisław Bogucki