III FZ 109/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu 13 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 1787/23 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 19 maja 2023 r. nr KOA/5583/Fi/22 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne"

1. Postanowieniem z 13 października 2023 r., III SA/Wa 1787/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę J. B. (dalej: "skarżący", "strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 19 maja 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych. Jako podstawę orzeczenia wskazano art. 220 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej "p.p.s.a."). 2. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia na podstawie zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III z 11 sierpnia 2023 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. Z adnotacji poczty na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wynika, że pierwsza awizacja korespondencji z sądu zawierającej ww. zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi nastąpiła 25 sierpnia 2023 r. i następnego dnia rozpoczął swój bieg czternastodniowy termin na doręczenie przesyłki, wyznaczając datę końcową dla jej podjęcia na dzień 8 września 2023 r. Przesyłka została uznana zatem za skutecznie doręczoną z dniem 8 września 2023 r. Zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi zostało wydane skarżącemu 12 września 2023 r. Natomiast pismem z dnia 18 września 2023 r. (nadanym w dniu 19 września 2023 r.) skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu. Wpis nie został uiszczony. W ocenie sądu pierwszej instancji, mając na uwadze, że adresat nie odebrał przesyłki w terminie 14 dni przechowywania jej w placówce pocztowej, to, zgodnie z art. 73 § 4 p.p.s.a., przesyłkę należało uznać za doręczoną z upływem ostatniego dnia tego okresu, tj. 8 września 2023 r. Ostatniego dnia, tj. czternastego dnia od dnia pierwszej próby doręczenia, realizuje się bowiem skutek procesowy, o którym mowa w art. 73 § 4 p.p.s.a., a zatem następuje fikcja prawna doręczenia przesyłki adresatowi. Wydanie przesyłki po upływie terminu, o którym mowa w art. 73 § 1 p.p.s.a., nie niweczy skutków doręczenia pisma w trybie art. 73 p.p.s.a., raz doręczone pismo bowiem nie może wywołać prawnych skutków doręczenia w innym trybie. Z uwagi na brak uiszczenia wpisu do 15 września 2024 r. oraz złożenie wniosku o zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych dopiero 19 września 2024 r., tj. po upływie terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi konieczne było jej odrzucenie (pełny tekst zaskarżonego orzeczenia oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). 3. Skarżący pismem z 28 listopada 2023 r. wniósł zażalenie na wskazane wcześniej postanowienie sądu z 13 października 2023 r., w którym wskazał, że nie zgadza się z jego treścią. Korespondencje odebrał 12 września 2023 r. i w terminie 7 dni od tej daty złożył wniosek o zwolnienie od kosztów. Cała sytuacja jest więc dla niego niezrozumiała. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Przepis art. 73 p.p.s.a. wskazuje na jedną z form tzw. doręczeń zastępczych, kiedy to przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk jej adresata, lecz przyjmuje się fikcję prawną, że takie doręczenie nastąpiło. Fikcję doręczenia przyjmuje się w razie niemożności doręczenia adresatowi pisma sądowego w sposób przewidziany w art. 65-72 p.p.s.a., pod warunkiem, że adresat został dwukrotnie powiadomiony o pozostawieniu przesyłki na okres 14 dni w placówce pocztowej. Stosownie bowiem do treści art. 73 § 1 p.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe, albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Według § 2 tego przepisu, zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Z kolei, w przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 73 § 4 p.p.s.a., doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. 4.2. Fikcja prawna doręczenia przewidziana w art. 73 § 1-4 p.p.s.a. jest skuteczna w tym znaczeniu, że pociąga za sobą wszelkie skutki doręczenia, bowiem doręczenie to oparte jest na domniemaniu, że zawiadomienie o złożeniu pisma w urzędzie pocztowym dotarło do rąk adresata. Odebranie pisma po upływie terminu, z którym wiąże się fikcja prawna doręczenia, nie zmienia skutków procesowych zaistniałej fikcji. Odbiór przesyłki przez adresata po upływie 14 dni od daty jej złożenia w urzędzie pocztowym jest bowiem czynnością faktyczną, nie mającą znaczenia dla zaistnienia skutku w postaci doręczenia, uzależnionego wyłącznie od spełnienia warunku przewidzianego w ustawie – upływ ostatniego dnia okresu. Z uwagi na doniosłość skutków prawnych związanych z fikcją doręczenia, a więc potraktowania pisma jako doręczonego, istotnym jest stwierdzenie w sposób pewny, że zaistniały przesłanki do stwierdzenia, że do doręczenia w warunkach fikcji prawnej doszło. Nie ulega wątpliwości, że doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 73 § 1 p.p.s.a., co wynika z treści § 4 powołanego artykułu. Niemniej jednak warunkiem uznania, że do fikcji doręczenia doszło, jest pozostawienie zawiadomień, o których mowa w art. 74 § 2 i 3 p.p.s.a., a więc dokonanie dwukrotnej awizacji przesyłki pozostawionej w urzędzie pocztowym/urzędzie gminy. 4.3. W niniejszej sprawie, akta sprawy nie potwierdzają, aby doszło do dwukrotnej awizacji wezwania do uzupełnienia braku fiskalnego skargi. Dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Korzysta on z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone. Na k. 14 akt sądowych znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki sądowej zawierającej wezwanie do uzupełnienia braku fiskalnego skargi. Z dokumentu tego wynika, że w związku z niedoręczeniem skarżącemu przesyłki osobiście, 25 sierpnia 2023 r. doszło do pierwszej awizacji przesyłki. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru brak jest jednak adnotacji o dokonaniu powtórnego zawiadomienia, o którym mowa w art. 73 § 3 p.p.s.a. W aktach sprawy nie ma także dowodu na przeprowadzenie postępowania reklamacyjnego, mającego na celu ustalenie prawidłowości doręczenia rzeczonej przesyłki. W związku z powyższym, przedwcześnie stwierdzono, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych z 18 września 2023 r. został wniesiony z uchybieniem terminu, co z kolei skutkowało również przedwczesnym uznaniem, że upłynął termin do uiszczenia wpisu i skargę należało odrzucić. Dopiero ustalenie prawidłowości pozostawienia informacji o złożeniu przesyłki na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, uprawniać będzie do potwierdzenia, że do fikcji doręczenia doszło. Upływ 14 dni od dnia umieszczenia zawiadomienia o możliwości odebrania przesyłki (awizo), powoduje domniemanie, że do skutecznego doręczenia przesyłki doszło, jednak warunkiem tego domniemania jest stwierdzenie spełnienia obowiązku ponownego zawiadomienia o możliwości odebrania przesyłki (por. post. NSA z 10 listopada 2023 r., I OZ 502/23 oraz z 2 lutego 2024 r. III FZ 581/23). 4.4. Z powyżej wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.