III FSK 924/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Po 572/22 w sprawie ze skargi J.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2022 r., nr 3001-IEE.711.175.2022 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J.S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrok sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 24 marca 2023 r., I SA/Po 572/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę J.S. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 6 czerwca 2022 r., nr 3001-IEE.711.175.2022 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zarzutów w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Z uzasadnienia wyroku wynika, że zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z 15 kwietnia 2022 r., w którym odmówiono Skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia zarzutów w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości, położonej w K. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ egzekucyjny prawidłowo zastosował art. 58 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), a powołane przez stronę skarżącą okoliczności nie stanowiły podstawy do przywrócenia terminu. Sąd zaznaczył, że organ egzekucyjny pouczył stronę o treści art. 110u § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z poźn. zm., dalej: "u.p.e.a."), tj. o możliwości wniesienia zarzutów do ww. opisu w terminie 14 dni od dnia jego ukończenia. Skarżący był wówczas reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, jakim jest adwokat, a zatem należy przyjąć, że zrozumiał właściwie pouczenie oraz w pełni zdawał sobie sprawę z konsekwencji jakie niesie upływ terminu do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieobecność. Skarżący nie przedstawił jakichkolwiek okoliczności, które w sposób obiektywny mogłyby uniemożliwić wniesienie zarzutów do opisu i oszacowania w przewidzianym przez art. 110u § 1 u.p.e.a. terminie. Zdaniem Sądu, nie stanowi o braku winy twierdzenie Skarżącego, że jego pełnomocnik o możliwości wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości dowiedział się dopiero z protokołu czynności dokonanego opisu i oszacowania, który po dwukrotnym awizowaniu odebrał 10 września 2021 r., tj. po upływie terminu do wniesienia zarzutów, który kończył bieg 8 września 2021 r. Dużo wcześniej pełnomocnik posiadł wiedzę o dacie dokonania opisu i oszacowania wartości nieruchomości oraz o terminie do wniesienia zarzutów na tę czynność. Bierność strony skarżącej, a nie organu była zatem przyczyną niewniesienia w terminie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Natomiast przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Skarżącego. Zaskarżonemu w całości wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: "p.p.s.a."), zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 k.p.a. polegające na tym, że WSA w Poznaniu w wyniku niewłaściwej kontroli organów podatkowych oddalił skargę, poprzez błędne uznanie przez organy pierwszej i drugiej instancji, a za nim WSA w Poznaniu, że przesłanki do przywrócenia terminu do złożenia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości nie zostały spełnione, pomimo uprawdopodobnienia przez Skarżącego, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy w sytuacji, gdy przyczyną uchybienia terminu były okoliczności niezależne od Skarżącego (doręczenie protokołu po upływie terminu do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości), którym Skarżący przy zachowaniu należytej staranności nie mógł przeciwdziałać. W oparciu o ten zarzut pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Ponadto wniósł o "uchylenie w całości decyzji organów obu instancji z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2022 roku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. oraz uchylenie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 15 kwietnia 2022 r." Wniósł także o rozpoznanie sprawy na rozprawie; zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; zobowiązanie organów do merytorycznego rozpoznania zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, a także o zasądzenie od Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna i podlega oddaleniu. Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 95 z późn. zm.). Strony zostały powiadomione o skierowaniu skargi kasacyjnej do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z jednoczesnym pouczeniem o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia. Wyjaśnienia wymaga również zakres kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Z powyższego wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może badać sprawy w całokształcie jej okoliczności faktycznych i prawnych. Granice kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku wyznaczają wskazane przez stronę skarżącą naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego. Sąd kasacyjny nie może zastępować stron postępowania i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (zob. np. wyrok NSA z 16 lipca 2013 r., II FSK 2208/11). Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować uzasadnienia zarzutów kasacyjnych pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną (zob. np. wyrok NSA z 11 czerwca 2015 r., II FSK 1079/13). Mając powyższe na uwadze należy zauważyć że złożona w tej sprawie skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów dotyczących ustaleń stanu faktycznego, dokonanych przez organy administracyjne i przyjętych przez sąd pierwszej instancji za podstawę wyrokowania. Oznacza to, że tymi ustaleniami związany jest też Naczelny Sąd Administracyjny. W tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził też przesłanek nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Natomiast jedyny zarzut skargi kasacyjnej, dotyczący naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest niezasadny. W myśl art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przywołana regulacja prawna pozwala na usunięciu niekorzystnych skutków procesowych, jakie powstają w następstwie niezawinionego przez stronę (bądź uczestnika postępowania), niedochowania terminu wyznaczonego do podjęcia czynności procesowej. W następstwie przywrócenia terminu uznaje się, że czynność procesowa, której strona pierwotnie nie dokonała w terminie wyznaczonym przepisami prawa, wywołuje te same skutki, które powstają w przypadku dochowania terminu (zob. wyrok NSA z 11 grudnia 2018 r., I FSK 285/17). Jednak istotnym warunkiem przywrócenia stronie uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie braku winy w jego niezachowaniu. Sąd pierwszej instancji, powołując się na dorobek orzeczniczy oraz piśmiennictwo, prawidłowo wyjaśnił, że o braku winy, w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a., można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Kryterium braku winy wiąże się zatem z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga zatem wykazania, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela to stanowisko. Należy przy tym dodać, że jeżeli strona działa przez pełnomocnika, to o zachowaniu należytej staranności i co za tym idzie braku winy w niedochowaniu terminu, należy rozstrzygać na podstawie okoliczności zachodzących po stronie pełnomocnika, a nie mocodawcy. W odniesieniu do profesjonalnych pełnomocników (adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych) należy też oczekiwać większej staranności w podejmowaniu przez nich czynności procesowych. Na tle prawidłowej wykładni art. 58 § 1 k.p.a., sąd pierwszej instancji słusznie ocenił, że niezasadne jest twierdzenie Skarżącego, jakoby uchybienie terminowi do wniesienia w tej sprawie zarzutów do opisu i szacowania nieruchomości, nastąpiło bez jego winy. Z niepodważonych ustaleń stanu faktycznego wynika, że pełnomocnik Skarżącego 4 sierpnia 2021 r. został skutecznie poinformowany o terminie dokonania czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości wyznaczonym na 25 sierpnia 2021 r. W przesłanym mu zawiadomieniu zawarte zostało wyraźne pouczenie o treści art. 110u § 1 u.p.e.a., tj. o możliwości wniesienia zarzutów do ww. opisu w terminie 14 dni od dnia jego ukończenia. Nieobecność Skarżącego (ani też jego pełnomocnika) w czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości, nie usprawiedliwia braku winy w niezachowaniu terminu do wniesienia sprzeciwu od tej czynności. Nie zmienia tego fakt, że udział Skarżącego w tej czynności nie był obowiązkowy, jak też to, że protokół z tej czynności został doręczony stronie po dwukrotnym awizowaniu dopiero 10 września 2021 r. Jak już bowiem wyżej stwierdzono, o dacie dokonania czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości, jak i o terminie na złożenie zarzutów na tę czynność, organ zawiadomił pełnomocnika Skarżącego 4 sierpnia 2021 r., tj. na trzy tygodnie przed planowaną czynnością. Rację ma sąd pierwszej instancji twierdząc, że Skarżący z wystarczającym wyprzedzeniem został poinformowany o dacie dokonania czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości oraz o upływającym terminie do wniesienia zarzutów na tę czynność. W tych okolicznościach faktycznych nieuzasadnione jest twierdzenie Skarżącego, że uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów do opisu i szacowania nieruchomości, nastąpiło bez jego winy. Z tych względów niezasadny jest zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). SNSA Dominik Gajewski SNSA Paweł Borszowski SNSA Wojciech Stachurski