III FSK 783/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Rudowski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon sędzia NSA Sylwester Marciniak sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku Z.C. o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego A.D. w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Łd 48/22 w sprawie ze skargi Z.C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 18 listopada 2021 r. nr 1001-IOM.4104.69.2021.6.U10.BA w przedmiocie podatku od spadków i darowizn z tytułu zasiedzenia nieruchomości postanawia odrzucić wniosek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Łd 48/22, po rozpoznaniu skargi Z. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 18 listopada 2021 r. w przedmiocie podatku od spadków i darowizn z tytułu zasiedzenia nieruchomości, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził zwrot kosztów postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA zarządzeniem z dnia 11 kwietnia 2024 r. skierował sprawę dotyczącą wskazanej wyżej skargi kasacyjnej do rozpoznania na rozprawie w dniu 6 czerwca 2024 r. Jako skład orzekający w sprawie został wyznaczony s. NSA W. Stachurski, s. NSA A. Dalkowska, s. del. WSA M. Łent. Pełnomocnik Z. C. w piśmie z dnia 21 kwietnia 2024 r. zawarła wniosek o wyłączenie s. NSA A. Dalkowskiej od rozpoznania sprawy. W ww. piśmie nie wskazano podstawy prawnej wniosku o wyłączenie. W ocenie wnioskodawcy sędzia NSA Anna Dalkowska została powołana do pełnienia funkcji sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego z udziałem upolitycznionej Krajowej Rady Sądownictwa, w związku z czym nie spełnia ona kryterium niezależnego i niezawisłego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, o którym mowa w art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, co w konsekwencji może prowadzić do nieważności postępowania. Nadto, od 12 maja 2022 r., sama jest członkiem upolitycznionej Krajowej Rady Sądownictwa i przez wiele lat blisko współpracowała z byłym Ministrem Sprawiedliwości Z. Z., uczestnicząc w niszczeniu praworządności oraz niezależnego sądownictwa w Polsce. We wniosku zwrócono uwagę, że w latach 2017 - 2019 A. Dalkowska była delegowana do Ministerstwa Sprawiedliwości do Departamentu Prawa Administracyjnego, gdzie pełniła funkcję zastępcy dyrektora i dyrektora, zaś w latach 2019 r. do 2021 r. była podsekretarzem stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości. Brała udział w procesach legislacyjnych m.in. z zakresu ustroju sądów powszechnych i administracyjnych, co wskazywała jako swój atut kandydując do KRS. Według wnioskodawcy Anna Dałkowska znana jest z zaangażowania w obronę propagandy partii wchodzących w skład Zjednoczonej Prawicy, m.in. domagała się dymisji wiceprezes Sądu Rejonowego w Myśliborzu A. K. (sędzia nie zgodziła się na areszt dla uczestnika manifestacji Strajku Kobiet, który uderzył ubranego po cywilnemu księdza), broniła "reform" PiS w sądach przed TSUE oraz miała stać za rezygnacją z funkcji prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie – J. B. Ponadto wyroki zapadające przed organami sprawiedliwości Unii Europejskiej określała: "atakami na Polskę", co jest kompromitujące dla każdego prawnika i nie licuje z godnością sprawowania urzędu sędziego. Nadto pełnomocnik skarżącego jest skonfliktowany ze wszystkimi osobami, z którymi sędzia Anna Dalkowska ściśle współpracowała w ramach Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Krajowej Rady Sądownictwa, jak J. D., L. P., M. N., Z. Z., S. K., P. J. i inni, z uwagi na krytykowanie przez pełnomocnika fałszywych informacji prawnych podawanych przez ówcześnie zaangażowanych w utrwalanie autorytarnego, upolitycznionego modelu wymiaru sprawiedliwości i przedstawianie w mediach społecznościowych prawdziwych informacji, niezmodyfikowanych i niezmanipulowanych na korzyść partii rządzącej treści orzeczeń i przepisów. W uzasadnieniu wniosku odwołano się również do orzecznictwa, w tym do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie 43447/19 Reczkowicz v. Polska, wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawach połączonych C-585, 624, 625/18 KRS i IDSN oraz do uchwały Sądu Najwyższego orzekającego w składzie trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA 1-4110-1/20. W podsumowaniu wniosku wyrażono stanowisko, że przekładając powyższe na realia niniejszej sprawy, sędzia Anna Dalkowska została powołana na urząd sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego z udziałem upolitycznionej Krajowej Rady Sądownictwa, w związku z czym nie daje ona gwarancji niezależności i niezawisłości. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA zarządzeniem z dnia 26 kwietnia 2024 r. wezwał pełnomocnika skarżącego do sprecyzowania, czy intencją strony jest zainicjowanie postępowania incydentalnego na podstawie art. 19 i n. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), czy też przeprowadzenia w odniesieniu do osoby sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazanego w piśmie badania spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a i n. ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm., dalej: "P.u.s.a."), w terminie 7 dni liczonych od dnia otrzymania wezwania pod rygorem zakwalifikowania pisma jako wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. Wezwanie uzasadniono okolicznością złożenia pisma przed upływem 7 dni liczonych od otrzymania informacji o składzie orzekającym wyznaczonym do rozpoznania sprawy, a także przez wzgląd na treść uzasadnienia żądania. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 20 maja 2024 r. wskazała, że wnosi o zbadanie spełnienia przez sędziego Annę Dalkowską wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a i nast. P.u.s.a. W dniu 14 czerwca 2024 r. s. NSA Anna Dalkowska złożyła stanowisko w sprawie wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlega odrzuceniu. Mocą ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1259), dokonano nowelizacji P.u.s.a. przez dodanie do tej ustawy art. 5a. Przepis ten przewiduje możliwość zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, przy uwzględnieniu dalszych wymienionych w § 1 tego przepisu okoliczności. Zgodnie z art. 5a § 1 P.u.s.a. dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 3, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3). Przepis art. 5a P.u.s.a. wprowadza szczególną podstawę wyłączenia sędziego - związaną ściśle z okolicznościami jego powołania na stanowisko - oraz reguluje postępowanie w tym przedmiocie. Postępowanie to jest postępowaniem odrębnym od postępowania o wyłączenie sędziego z art. 18-24 p.p.s.a.. Wniosek o stwierdzenie przesłanek z art. 5a § 1 P.u.s.a. musi odpowiadać wymogom określonym w § 5 tego przepisu, tj. powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać: 1. żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1; oraz 2. przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Co należy szczególnie podkreślić, wniosek niespełniający powyższych wymagań podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych (art. 5a § 6 P.u.s.a.). Z treści art. 5a § 6 P.u.s.a. jednoznacznie wynika, że w odniesieniu do wniosku nie ma zastosowania procedura usuwania braków pisma w odniesieniu do wymogów przewidzianych w art. 5a § 5 P.u.s.a., w tym w szczególności zawarcia we wniosku żądania stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1 P.u.s.a. oraz przytoczenia okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. W konsekwencji zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej NSA z dnia 26 kwietnia 2024 r., w którym wezwano pełnomocnika skarżącego do sprecyzowania, czy intencją strony jest zainicjowanie postępowania incydentalnego na podstawie art. 19 i n. p.p.s.a., czy też przeprowadzenia w odniesieniu do osoby sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazanego w piśmie badania spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a i n. P.u.s.a. zostało dokonane wadliwie - bowiem wbrew postanowieniom art. 5a § 6 P.u.s.a. Zarządzenie to, jako czynność wadliwa, nie konwalidowało braków wniosku zawartego w piśmie z dnia 21 kwietnia 2024 r. W konsekwencji pismo pełnomocnika skarżącego z dnia 20 maja 2024 r. nie wywołało skutku w postaci skutecznego uzupełnienia wniosku o wyłączenie. Analiza natomiast wniosku pełnomocnika skarżącego z dnia 21 kwietnia 2024 r. pozwala zająć stanowisko, że nie zawarto w nim elementów, o których mowa w art. 5a § 5 P.u.s.a. Brak jest w nim mianowicie żądania stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 1, tj. brak jest żądania zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, gdyż w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Ponadto we wniosku nie przytoczono jakichkolwiek okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. W uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 - nawiązującej także do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA-I-4110-1/20 - wskazano, że mechanizm kontroli standardu niezawisłości i bezstronności powinien polegać na ocenie zarówno stopnia wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności odnoszących się do samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru spraw, w których orzekają (orzekały) sądy z ich udziałem, co oznacza, że przy ocenie wpływu wadliwości procesu powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego konieczne jest uwzględnienie całego zespołu rozmaitych kryteriów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie spełnia wymogów formalnych uzasadnienie wniosku z art. 5a P.u.s.a., w którym ograniczono się do przytoczenia faktu powołania A. Dalkowskiej na stanowisko s. NSA z udziałem upolitycznionej Krajowej Rady Sądownictwa oraz jej zaangażowania w "reformę" sądownictwa prowadzoną przez PiS. Nie jest również taką okolicznością konflikt pełnomocnika z osobami trzecimi. Mając powyższe na uwadze, ze względu na niespełnienie wymagań z art. 5a § 5 pkt 1 i 2 P.u.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 5a § 6 P.u.s.a. odrzucił wniosek strony. Marzenna Linska-Wawrzon Sylwester Marciniak Piotr Pietrasz Jan Rudowski Tomasz Zborzyński