III FSK 737/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 908/18 w sprawie ze skargi T. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 8 sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2. przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, 3. zasądza od T. N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 908/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T.N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 8 sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego, uchylił zaskarżone postanowienie. Z uzasadnienia wyroku sąd pierwszej instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. (organ egzekucyjny) prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku skarżącej na podstawie wystawionego przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczta Polska S.A. (wierzyciel) tytułu wykonawczego z dnia 14 sierpnia 2017 r. obejmującego należności z tytułu opłat abonamentowych RTV za okresy od listopada 2014 r. do stycznia 2017 r. Odpis tytułu wykonawczego wraz z odpisem zawiadomienia z dnia 8 stycznia 2018 r. o dokonanym zajęciu wynagrodzenia za pracę doręczono skarżącej 21 stycznia 2018 r. Pismem z dnia 29 stycznia 2018 r. skarżąca zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jako podstawę wskazując nieistnienie obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) oraz brak uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. (art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). W treści wniesionych zarzutów podniesiono, że 7 marca 2012 r. nieruchomość położona przy [...] w S. została sprzedana i od tego czasu skarżąca w niej nie mieszka. Dodatkowo, argumentując powyższy zarzut, skarżąca wywiodła, że w ww. tytule wykonawczym nie wskazano, jakiego odbiornika dotyczy opłata, sugerując, że może on dotyczyć osób, które obecnie zamieszkują w tej nieruchomości. Zarzucono też, że wszelka korespondencja kierowana na powyższy adres była doręczana w sposób nieprawidłowy (bezskuteczny), ze względu na wysyłanie korespondencji na nieaktualny adres. W konsekwencji wywiedziono, że skoro tytuł wykonawczy został nieprawidłowo doręczony, to upomnienie, o którym mowa z art. 15 § 1 u.p.e.a. również nie zostało prawidłowo doręczone. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2018 r. wierzyciel uznał zarzuty za niezasadne. Na skutek zażalenia zobowiązanej postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem wierzyciela z dnia 21 czerwca 2018 r. Następnie, postanowieniem z dnia 12 lipca 2018 r., organ egzekucyjny uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione, wskazując na wydanie przez wierzyciela ostatecznego postanowienia w tej sprawie. Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2018 r., po rozpoznaniu zażalenia skarżącej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji uwzględnił skargę skarżącej i uchylił zaskarżone postanowienie, uznając, że organ odwoławczy naruszył przepisy prawa procesowego. W ocenie sądu, organ pominął, że z uwagi na sprzedaż w 2012 r. nieruchomości przez skarżącą, w przypadku zmiany miejsca zamieszkania, istotne jest czy pod nowym adresem wnoszone są opłaty z tytułu posiadania i użytkowania urządzeń RTV przez skarżącą lub przez inne wskazane osoby. Nadto sąd wskazał, że organ nie mógł uznać za skuteczne jakichkolwiek doręczeń korespondencji skarżącej, dokonanych po dniu sprzedaży nieruchomości. Pełny tekst wyroku sądu pierwszej instancji jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł organ odwoławczy, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, stanowiące uchybienia, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", w związku z art. 34 § 4 i art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.); dalej: "u.p.e.a.", poprzez dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego oraz błędną ocenę prawną ustalonego przez organy stanu faktycznego, polegającego na przyjęciu, że dla sprawy istotne jest, czy pod nowym adresem skarżąca wnosiła opłaty abonamentowe, podczas gdy okoliczność ta jest całkowicie irrelewantna, jako że wierzyciel w swoim ostatecznym i wiążącym stanowisku zaznaczył, że obowiązek z tego tytułu istnieje i jest przypisany do osoby a nie do adresu, a co więcej poinformowanie o zmianie adresu obciążało stronę i w konsekwencji niedochowanie tego obowiązku nie powinno powodować negatywnych skutków dla organu; – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 34 § 4 i art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 124 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2018 r., poz. 1096 ze zm.); dalej: "k.p.a.", poprzez dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego oraz błędną ocenę prawną ustalonego przez organy stanu faktycznego, polegającego na przyjęciu, że skarżony organ pominął okoliczność, że skarżąca zmieniła adres, podczas gdy organ odniósł się do tej okoliczności i za wierzycielem uznał ją za nieistotną dla sprawy, co w sposób oczywisty wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego; – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 34 § 4 i art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego oraz błędną ocenę prawną ustalonego przez organy stanu faktycznego, polegającego na przyjęciu, że skarżony organ nie mógł uznać za skuteczne jakichkolwiek doręczeń korespondencji skarżącej dokonanych po dniu sprzedaży nieruchomości, podczas gdy wierzyciel w swoim ostatecznym i wiążącym stanowisku zaznaczył, że upomnienie zostało skutecznie doręczone zobowiązanej przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego; – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 42 k.p.a., poprzez dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego oraz błędną ocenę prawną ustalonego przez organy stanu faktycznego, polegającego na przyjęciu, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów proceduralnych, gdyż nie wykazano, że skarżąca w sprzedanej nieruchomości mieszkała, podczas gdy doręczenie jej wszelkiej korespondencji w postępowaniu egzekucyjnym miało miejsce pod nowym adresem do rąk własnych zobowiązanej; nadto z ostrożności procesowej: – art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez nieuprawnione pominięcie przez sąd pierwszej instancji w treści zaskarżonego wyroku obligatoryjnego elementu w postaci wskazań co do dalszego postępowania przez skarżony organ administracji, mimo tego, że sprawa ma być ponownie przez niego rozpoznana, jako że doszło do uwzględnienia skargi na postanowienie, a przepisy w takim przypadku wyraźnie zobowiązują sąd do uwzględnienia tego elementu w treści uzasadnienia wyroku; – art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez nieuprawnione pominięcie, że organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia winien być związany - poza oceną prawną zawartą w wyroku sądu - także wskazaniami co do dalszego postępowania przy ponownym rozpoznaniu sprawy, co powoduje, że organ odwoławczy nie ma możliwości zastosowania się do tych wskazań, rozpoznając sprawę na nowo, jako że nie zostały one sformułowane przez sąd pierwszej instancji, co z kolei przekłada się na to, że organ ponownie będzie związany stanowiskiem wierzyciela, który uznał wniesione zarzuty za niezasadne. Na podstawie tak postawionych zarzutów organ odwoławczy wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi skarżącej poprzez jej oddalenie, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji; zasądzenie od skarżącej na rzecz organu administracji zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Skarżąca nie złożyła odpowiedzi na powyższą skargę kasacyjną. Sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), ze względu na konieczność rozpoznania jej bez zbędnej zwłoki oraz na ograniczenia związane z sytuacją pandemiczną. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sporna w sprawie jest kwestia oceny zarzutów skarżącej wniesionych do tytułu wykonawczego obejmującego należności z tytułu opłat abonamentowych RTV za okresy od listopada 2014 r. do stycznia 2017 r. Według organu odwoławczego, zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż w ostatecznym postanowieniu wierzyciela wskazano, że skarżąca nie wyrejestrowała odbiornika z mieszkania, które opuściła 7 marca 2012 r. w związku z jego sprzedażą, a nadto odebrała tytuł wykonawczy i upomnienie wysłane jej na nowy adres zamieszkania (art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Natomiast, według skarżącej, doręczenia dokonywane były na nieaktualny adres zamieszkania, więc były wadliwe, a nadto w tytule wykonawczym nie wskazano jakiego odbiornika RTV on dotyczy, a na potwierdzeniu odbioru upomnienia brak jest jej podpisu, co oznacza, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego było obarczone wadami prawnymi (art. 15 § 1 u.p.e.a.). Sąd pierwszej instancji, wskazując, że w swoim stanowisku wierzyciel wyraził pogląd, iż z uwagi na sprzedaż w 2012 r. nieruchomości przez skarżącą, w przypadku zmiany miejsca zamieszkania, istotne jest czy pod nowym adresem wnoszone są opłaty z tytułu posiadania i użytkowania urządzeń RTV przez skarżącą lub inne osoby, którą to okoliczność pominął organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu, to konieczne było uchylenie zaskarżonego postanowienia. Ponadto, w ocenie sądu, organ nie mógł uznać za skuteczne doręczeń dokonanych po dniu sprzedaży nieruchomości, skoro w sprawie nie wykazano, że skarżąca przebywała w sprzedanej nieruchomości. W skardze kasacyjnej organ, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów postępowania, wskazał, że nie pominął okoliczności zmiany przez skarżącą adresu zamieszkania, jednak – za wierzycielem – uznał ją za nieistotną. Ponadto, organ był związany stanowiskiem wierzyciela także co do skuteczności doręczeń w sprawie, w tym doręczenia skarżącej upomnienia, które były dokonywane na nowy adres zamieszkania skarżącej do jej rąk własnych. Organ w skardze kasacyjnej podniósł także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nieuprawnione pominięcie przez sąd pierwszej instancji w treści zaskarżonego wyroku obligatoryjnego elementu w postaci wskazań co do dalszego postępowania przez skarżony organ administracji, mimo tego, że sprawa ma być ponownie przez niego rozpoznana, jako że doszło do uwzględnienia skargi na zaskarżone postanowienie organu odwoławczego, a przepisy w takim przypadku wyraźnie zobowiązują sąd do uwzględnienia tego elementu w treści uzasadnienia wyroku, jak też naruszenia art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuprawnione pominięcie, że organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia, powinien być związany - poza oceną prawną zawartą w wyroku sądu - stanowiskiem wierzyciela, który uznał wniesione zarzuty za niezasadne, a którego to stanowiska sąd pierwszej instancji nie wyeliminował z obrotu prawnego. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna zawiera uzasadnione podstawy kasacyjne. W uzasadnieniu wyroku sąd pierwszej instancji zaakcentował, że w postanowieniu wierzyciela z dnia 25 kwietnia 2018 r. wskazano, iż z uwagi na sprzedaż w 2012 r. nieruchomości przez skarżącą, w przypadku zmiany miejsca zamieszkania, istotne jest czy pod nowym adresem wnoszone są opłaty z tytułu posiadania i użytkowania urządzeń RTV przez skarżącą lub inne osoby (k. 63), którą to okoliczność pominął organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu, konieczne więc było uchylenie zaskarżonego postanowienia, gdyż okoliczność ta jest istotna dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Jednak, analiza stanowiska wierzyciela – Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. z dnia 25 kwietnia 2018 r. (k. 62-64) nie potwierdza, aby wierzyciel swoje stanowisko ograniczył do ww. stwierdzenia, gdyż powyższe stwierdzenie odnosi się ogólnie do sytuacji zmiany miejsca zamieszkania przez każdego zobowiązanego i konieczności dopełnienia formalności związanych z tą zmianą. Natomiast, w dalszej części uzasadnienia swojego stanowiska (k. 63 verte), wierzyciel wskazał, że na dzień wydania rozstrzygnięcia nie dysponuje dokumentem, który stanowiłby o dopełnieniu przez skarżącą formalności związanych ze zgłoszeniem wyrejestrowania odbiorników RTV oraz zmianą miejsca zamieszkania, co oznacza – według wierzyciela – że jest ona zobowiązana do uregulowania zaległych opłat abonamentowych, a nadto, że wszczęta egzekucja jest uzasadniona, zaś zarzut nieistnienia obowiązku, nieuprawniony. Również zarzutu niedoręczenia skarżącej upomnienia wierzyciel nie uznał za uzasadniony i wskazał, że 17 lutego 2017 r. wysłano skarżącej upomnienie, które zostało skutecznie doręczone 21 lutego 2017 r. Ponadto, jak prawidłowo zarzucił w skardze kasacyjnej organ, jest on związany w sprawie stanowiskiem wierzyciela, którego to stanowiska sąd pierwszej instancji nie wyeliminował z obrotu prawnego. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego uprawnione są zarzuty ujęte w pkt II. skargi kasacyjnej, gdyż sąd pierwszej instancji dokonał niewłaściwej oceny materiału dowodowego i pominął, że wierzyciel w swoim wiążącym stanowisku wyraził pogląd, iż skarżąca zmieniał adres zamieszkania i nie dopełnienia formalności związanych z tą zmianą, jak też ocenił, że upomnienie zostało skutecznie doręczone skarżącej 21 lutego 2017 r., a stanowisko wierzyciela wiązało organ egzekucyjny. Nadto, uprawniony jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż sąd pierwszej instancji, uchylając jedynie zaskarżone postanowienie w przedmiocie zarzutów, nie poczynił wskazań co do dalszego postępowania, tj. co do tego, jak sprawę powinien załatwić organ odwoławczy w sytuacji, gdy jest związany ostatecznym stanowiskiem wierzyciela. W tej sytuacji, wobec tego, że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem wskazanych w pkt II. przepisów postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, konieczne było jego uchylenie. W dalszym postępowaniu, jeżeli sąd stwierdzi, że wierzyciel i organ egzekucyjny nie wyjaśniły istoty sprawy, gdyż nie ustaliły, czy z uwagi na sprzedaż w 2012 r. nieruchomości i wobec zmiany miejsca zamieszkania, pod nowym adresem zamieszkania skarżącej wnoszone były opłaty z tytułu posiadania i użytkowania urządzeń RTV (przez skarżącą lub inne osoby), to powinien także rozważyć konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego wszystkich rozstrzygnięć wydanych w sprawie, w tym także stanowiska wierzyciela, którym organ egzekucyjny jest związany. Ponadto, skoro w zaskarżonym wyroku sąd pierwszej instancji pominął ocenę skuteczności doręczeń dokonywanych skarżącej, w tym doręczenia upomnienia, a w zaskarżonym postanowieniu i w skardze kasacyjnej organ argumentował, że doręczenia były skuteczne, to także ta okoliczność wymaga w dalszym postępowaniu wyjaśniania (była jednym z zarzutów wniesionych przez skarżącą co do legalności wszczęcia egzekucji). Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 185 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329); dalej: "p.p.s.a." – uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 200 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. Zasądzony zwrot kosztów postępowania obejmuje: wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł pobrany na podstawie § 3 w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535); koszty zastępstwa procesowego radcy prawnego w kwocie 360 zł ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.). /-/ A.Polańska /-/ J. Brolik /-/ D. Gajewski