III FSK 723/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA del. Marta Waksmundzka-Karasińska, po rozpoznaniu w dniu 30 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 marca 2025 r. sygn. akt I SA/Lu 43/25 w sprawie ze skargi M. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 5 października 2023 r. nr 0601-IEE.7192.125.2023.8 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. Zaskarżonym wyrokiem z 5 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Lu 43/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. D. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 5 października 2023 r., nr 0601-IEE.7192.125.2023.8 w przedmiocie przyznania własności nieruchomości oddalił skargę w części dotyczącej przyznania prawa własności nieruchomości J. G. i K. G. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wniósł skarżący. Działający w jej imieniu pełnomocnik na podstawie art. 173 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), zaskarżył wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 31 § 1 p.p.s.a. poprzez brak zawiadomienia syndyka masy upadłości skarżącego o toczącym się postępowaniu w zw. z art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz 794, z późn. zm., dalej: p.u.); 2. na podstawie art. 183 § 2 pkt 2 i 5 p.p.s.a. w zw. art. 144 ust. 2 p.u. nieważność postępowania poprzez brak udziału w sprawie syndyka masy upadłości skarżącego, który tym samym został pozbawiony możliwości udziału w postępowaniu. Powołując się na powyższe zarzuty wniósł: 1) na podstawie art. 179a p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku przez WSA w Lublinie; w przypadku nieuwzględnienia wniosku z pkt ad. 1 2) na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie; ponadto: 3) na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że skarżący zrzeka się rozprawy. Organ nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Zarządzeniem z 26 sierpnia 2025 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w kontrolowanej sprawie nie było podstaw do stwierdzenia, że zachodziła nieważność postępowania ze względu na brak udziału w sprawie syndyka masy upadłości skarżącego – stosownie do art. 183 § 2 pkt 2 i 5 p.p.s.a. w zw. art 144 ust. 2 p.u. W tym zakresie należy wskazać, że zgodnie z art. 144 ust. 1 p.u. po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Według art. 144 ust. 2 p.u. postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Przewidziane w art. 144 ust. 1 p.u. podstawienie syndyka w miejsce upadłego odnosi się tylko do postępowań dotyczących masy upadłości. Chodzi o postępowania dotyczące praw i obowiązków odnoszących się do mienia wchodzącego w skład masy upadłości, nie wyłączając praw i obowiązków wynikających z zarządu tym mieniem (por. W. Broniewicz, Stanowisko syndyka upadłości w procesach z jego udziałem, PiP 1993/2, s. 41–49). Na skutek ogłoszenia upadłości upadły traci zatem legitymację procesową do występowania wyłącznie w procesach dotyczących masy upadłości. Pojęcie masy upadłości zostało zdefiniowane w art. 61 i art. 62 p.u. Zgodnie z art. 61 p.u. z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. Według art. 62 p.u. w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego, z wyjątkami określonymi w art. 63-67a. Uwzględniając okoliczności niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że stosownie do art. 112b § 1 u.p.e.a. jeżeli postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia albo postanowienie o ustaleniu ceny nabycia stało się ostateczne i jednostka lub osoba, o których mowa w art. 110n, uregulowała całą cenę nabycia, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przyznaniu własności. Zgodnie z § 3 art. 112b u.p.e.a. postanowienie o przyznaniu własności, które stało się ostateczne, przenosi własność na nabywcę i jest tytułem do ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w katastrze nieruchomości oraz przez wpis w księdze wieczystej lub podlega złożeniu do zbioru dokumentów. Postanowienie o przyznaniu własności jest także tytułem egzekucyjnym do wprowadzenia nabywcy w posiadanie nieruchomości. Ostateczne postanowienie o przyznaniu własności ma charakter konstytutywny. Z momentem, gdy postanowienie o przyznaniu własności stało się ostateczne, przechodzą na nabywcę wszelkie prawa i obowiązki właściciela. W orzecznictwie wskazuje się, że także uchylenie ostatecznego postanowienia o przybiciu jak i o przyznaniu własności, w świetle art. 60 § 1 zdanie 2 zw. z art. 112b § 3 u.p.e.a. nie wpływa na prawo własności, które uczestnik nabył na podstawie tego ostatecznego postanowienia o przyznaniu własności. Nabycie prawa własności udziału w nieruchomości przez licytanta pozostaje w mocy (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2024 r., III FSK 3567/21). Z akt sprawy wynika, że w ramach prowadzonej wobec skarżącego egzekucji administracyjnej przeprowadzona została licytacja należącej do niego nieruchomości. Po przeprowadzeniu licytacji, postanowieniem z 17 września 2021 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. udzielił przybicia na rzecz licytantów, którzy zaoferowali najwyższą cenę. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie 3 listopada 2021 r. W dalszej kolejności postanowieniem z 4 listopada 2022 r. Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie ogłosił upadłość skarżącego. Postanowienie stało się prawomocne od 6 grudnia 2022 r. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z 24 maja 2023 r. przyznał licytantom prawo własności nieruchomości. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie postanowieniem z 5 października 2023 r. (ostatecznym) uchylił postanowienie Naczelnika z 24 maja 2023 r. i orzekł o przyznaniu licytantom prawa własności nieruchomości. W wydanych w sprawie orzeczeniach sądów administracyjnych przesądzono, że stosując odpowiednio art. 146 ust. 1 p.u., mając zatem na uwadze kontekst normatywny przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym zwłaszcza jej art. 112b § 1 oraz art. 60 § 1, nie było podstaw, aby skutecznie podważyć zaskarżone rozstrzygnięcie – w części orzekającej o przyznaniu licytantom prawa własności. W konsekwencji, w szczególnych okolicznościach niniejszej sprawy należy przyjąć, że po wydaniu przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie ostatecznego postanowienia z 5 października 2023 r. o przyznaniu licytantom prawa własności nieruchomości, nieruchomość objęta ww. postanowieniem nie wchodziła już w skład masy upadłości skarżącego. W związku z tym wszczęte następnie postępowanie sądowoadministracyjne nie dotyczyło masy upadłości skarżącego. Skarżący miał zatem legitymację procesową do występowania w tym postępowaniu. Nie zasługuje też na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 31 § 1 p.p.s.a., poprzez brak zawiadomienia syndyka masy upadłości skarżącego o toczącym się postępowaniu. P. M. - syndyk masy upadłości skarżącego był zawiadamiany o wszystkich czynnościach podejmowanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W ostatnim piśmie z 18 września 2025 r. syndyk oświadczył, że nie kwestionuje prawidłowości decyzji (postanowienia) z 5 października 2023 r. w przedmiocie przyznania prawa własności nieruchomości. Wskazano, że syndyk nie podejmował i nie będzie podejmował czynności mających na celu wzruszenie ww. orzeczenia administracyjnego. Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a. sędzia del. WSA Marta Waksmundzka-Karasińska sędzia NSA Jacek Pruszyński sędzia NSA Dominik Gajewski