III FSK 710/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, po rozpoznaniu w dniu 2 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Lu 489/23 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 21 czerwca 2023 r. nr 0601-IEE-7192.95.2023.7 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z 28 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 489/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: "WSA", "Sąd I instancji") oddalił skargę A. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w L. (dalej: "Skarżący", "Strona") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: "DIAS", "Dyrektor", "Organ") z dnia 21 czerwca 2023 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Skarżący zaskarżył go w całości i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie. Skarżący wniósł również o zwrot na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, według norm prawem przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi Skarżący zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022, poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), naruszenie: I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, skutkujący oddaleniem skargi przez Sąd I instancji, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 110 u § 2 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."), przez dokonanie wadliwej oceny legalności rozstrzygnięcia dokonanego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie i uznanie, że Organ przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe i poczynił prawidłowe ustalenia, w sytuacji gdy na skutek wadliwej i niepełnej oceny dowodów stan faktyczny będący podstawą rozstrzygnięcia został błędnie ustalony, co prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja została wydana z przekroczeniem granic przysługującego Organowi administracji uznania, a to z uwagi na: 1) przyjęcie, że organ administracji prawidłowo ustalił, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały okoliczności powodujące potrzebę aktualizacji operatu szacunkowego pomimo powszechnie wiadomej okoliczności znacznego wzrostu wartości nieruchomości jaki nastąpił w okresie po wydaniu operatu szacunkowego stanowiącego podstawę określenia ceny nieruchomości w pierwszej licytacji, podczas gdy w literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że przez zwrot "w stanie nieruchomości zajdą istotne zmiany", zawarty w art. 110u § 2 u.p.e.a., powinno się rozumieć także istotne zmiany wartości rynkowej nieruchomości, niezależnie od tego z jakich przyczyn wynikają, a w przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, organ powinien skrupulatnie ustalić stan faktyczny objęty hipotezą normy przewidującej działanie z zastosowaniem uznania administracyjnego oraz w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wyjaśnić jego motywy, 2) pominięcie, że Skarżący wnioskował, jeszcze przed datą wyznaczenia pierwszej licytacji, o dokonanie ponownego określenia wartości nieruchomości powołując nie tylko okoliczności zdrowotne po stronie likwidatorów ale co zostało pominięte przez Organ jak i sąd I instancji, również na zmiany w sytuacji przedmiotowej nieruchomości powodujące konieczność aktualizacji operatu, które mogły mieć wpływ na wycenę, które to okoliczności organ powinien wyjaśnić a czego nie uczynił, 3) pominięcie, że biorąc pod uwagę zaniżoną wartość nieruchomości, wobec znacznego wzrostu wartości nieruchomości jaki miał miejsce po złożeniu operatu szacunkowego, brak aktualizacji tej wartości doprowadził niewątpliwie do zaniżenia ceny jaką można było uzyskać za działkę a tym samym jest działaniem niezrozumiałym, skoro organom podatkowym powinno zależeć na uzyskaniu jak najwyższej ceny aby pokryć zaległe zobowiązania, co przeczy celowi prowadzonej licytacyjnej sprzedaży i zasadom działania organów administracji; II. przepisów prawa procesowego i materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, skutkujący oddaleniem skargi przez sąd I instancji, a to: art. 156 ust. 3 i 4, art. 154 ust. 1, art. 151 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.; dalej: "u.g.n.") oraz art. 7a i art. 110 u i 111k § 2 u.p.e.a. oraz art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., przez niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów, co doprowadziło do nieprawidłowego uznania, że w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do przeprowadzenia aktualizacji operatu szacunkowego a to z uwagi na treść art. 111k § 2 u.p.e.a. w sytuacji gdy przepis ten dotyczy innej sytuacji faktycznej, a jego brzmienie nie wskazuje wprost aby ważność operatu szacunkowego była inna niż określona przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami, co w sytuacji gdy Spółka wnioskowała o aktualizację operatu szacunkowego, a sytuacja wynikająca z art. 110k § 2 u.p.e.a. nie miała zastosowania w sprawie bowiem była to pierwsza licytacja, prowadzi do sytuacji gdy cena wywoławcza nieruchomości została określona w wysokości odbiegającej w sposób znaczny od realiów rynkowych, a tym samym zaniechanie aktualizacji operatu szacunkowego doprowadziło do uzyskania zaniżonej kwoty za nieruchomość a tym samym i zaniżonej kwoty z egzekucji co jest działaniem niekorzystnym nie tylko dla dłużnika ale przede wszystkim dla interesu wierzyciela i przeczy zasadom postępowania administracyjnego i egzekucyjnego; III. przepisów prawa procesowego i materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 183 § 1 i § 2 pkt. 4 p.p.s.a. w zw. z art. 179 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. 1997, poz. 48, dalej: "Konstytucja RP") w zw. z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w świetle art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności bowiem w wydaniu orzeczenia brał udział asesor sądowy J. P. powołany uchwałą KRS nr (...) dnia (...), co może skutkować nieważnością postępowania. Dyrektor nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Zarządzeniem z dnia 27 sierpnia 2024 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej uregulowanych w powołanym art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. W rozpoznawanej sprawie istotą sporu jest kwestia, czy WSA właściwie ocenił, że organ administracji prawidłowo ustalił, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały okoliczności powodujące potrzebę aktualizacji operatu szacunkowego. Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwione uznaje zarzuty naruszenia przez WSA przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, skutkujący oddaleniem skargi przez Sąd I instancji, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 110 u § 2 u.p.e.a., przez dokonanie wadliwej oceny legalności rozstrzygnięcia dokonanego przez Dyrektora i uznanie, że Organ przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe i poczynił prawidłowe ustalenia. Stosownie do postanowień art. 110u § 2 u.p.e.a., jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości. W przedmiocie wykładni przywołanego wyżej przepisu, Naczelny Sąd Administracyjny podziela poglądy poniżej prezentowane zarówno w orzecznictwie sądowym (zob. wyrok NSA z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt III FSK 3993/21), jak również w literaturze przedmiotu. Na przykład WSA w Bydgoszczy w prawomocnym wyroku z 15 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 163/20 stwierdził, że dodatkowy opis i oszacowanie może zostać przeprowadzony tylko po spełnieniu warunków opisanych w art. 110u § 2 u.p.e.a. Będzie to dotyczyć zmian fizycznych nieruchomości (np. z powodu powodzi, huraganu, pożaru) oraz zmian spowodowanych stanem prawnym (zob. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2009 r., II OSK 1108/08; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 marca 2012 r., II SA/Wr 815/11). Przez zmiany w stanie nieruchomości trzeba rozumieć również zmiany wartości rynkowej, niezależnie od tego, z jakich wynikają przyczyn. Jak wskazuje się w doktrynie: "Natomiast sam upływ czasu nie powoduje potrzeby dokonania dodatkowego opisu i oszacowania, jeżeli nie wywołał on zmian w stanie nieruchomości. Należy ponadto przyjąć, że przez zwrot "w stanie nieruchomości (...) zajdą istotne zmiany" zawarty w art. 110u § 2, powinno się także rozumieć istotne zmiany wartości rynkowej nieruchomości, niezależnie od tego, z jakich przyczyn wynikają [(zob. postanowienie SN z 23 kwietnia 1998 r., I CKN 639/97, LEX nr 50629, zob. R. Hauser i A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 500-502) oraz zob. K. Kucharski (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2024; s. 788]. Z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy należy wnosić, że rzeczoznawca majątkowy, wyznaczony przez organ egzekucyjny w dniu 30 września 2021 r. sporządził operat szacunkowy składający się z dwóch części (zob. akta adm., tom III). Organ egzekucyjny na podstawie tego operatu dokonał w dniu 26 stycznia 2022 r. czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości, sporządzając protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości (zob. akta adm., tom I, k. 51) Słusznie zatem stwierdził WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że bezspornie więc wskazany operat szacunkowy został wykorzystany do celu, w jakim został sporządzony – do dokonania przez organ egzekucyjny opisu i oszacowania. Przepisy u.p.e.a. nie wymagają, aby operat szacunkowy został sporządzony w okresie krótszym niż 12 miesięcy przed datą licytacyjnej sprzedaży nieruchomości, zaś – jak wspomniano wyżej – przepisy art. 156 ust. 3 i ust. 4 u.g.n. nie mają zastosowania do etapu licytacji i udzielenia przybicia na rzecz licytanta. Naczelny Sąd Administracyjny za chybione uznaje także zarzuty naruszenia przez WSA przepisów prawa procesowego i materialnego, które zdaniem autora skargi kasacyjnej miało wpływ na wynik sprawy, skutkujący oddaleniem skargi przez sąd I instancji, a to: art. 156 ust. 3 i 4, art. 154 ust. 1, art. 151 ust. 1 u.g.n. oraz art. 7a i art. 110 u i 111k § 2 u.p.e.a. oraz art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., przez niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów. W rozpatrywanej sprawie WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dokonał właściwej oceny stwierdzając, że brak było podstaw do przeprowadzenia aktualizacji operatu szacunkowego. Naczelny Sąd Administracyjny za nietrafny uznaje również zarzut naruszenia przez WSA przepisów prawa procesowego i materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 183 § 1 i § 2 pkt. 4 p.p.s.a. w zw. z art. 179 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. 1997, poz. 48, dalej: "Konstytucja RP") w zw. z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w świetle art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności bowiem w wydaniu orzeczenia brał udział asesor sądowy J. P. powołany uchwałą KRS nr (...) dnia (...), co może skutkować nieważnością postępowania. Należy podzielić pogląd prezentowany w orzecznictwie NSA, że argumentacja zmierzająca do uznania, że osoba powołana na stanowisko asesora przez tzw. nową KRS, nie jest asesorem w świetle prawa, nie mogła odnieść zamierzonego skutku. W istocie bowiem zmierza to do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego (asesora) o przesłankę nieznaną ustawie, co jak wskazano powyżej jest niedopuszczalne. W rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania asesora nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności. Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób kwestia ta mogłyby znaleźć przełożenie na bezstronność orzekającego w rozpatrywanej sprawie asesora sądowego J. P. Zatem brak wskazania wątpliwości odnoszących się do bezstronności wskazanej przez Skarżącego osoby w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje, że zarzut nieważności postępowania jest bezzasadny (zob. postanowienie NSA z dnia 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt III OZ 309/24 oraz szerzej na ten temat: w wyroku NSA z dnia 17 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 1344/23). Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że także pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako nie zasługującą na uwzględnienie i stosując przepisy art. 184 p.p.s.a., oraz będąc związany wnioskami i uzasadnieniem skargi kasacyjnej, poprzez treść art. 183 § 1 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu. s. Krzysztof Przasnyski s. Paweł Borszowski s. Sławomir Presnarowicz (spr.)