III FSK 704/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 20 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 403/18 w sprawie ze skargi H. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 12 lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej oddala skargę kasacyjną.

III FSK 704/21 Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem z 20 grudnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (sygn. akt I SA/Ke 403/18) w punkcie pierwszym oddalił skargę H.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 12 lipca 2018 r. w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki, w punkcie drugim przyznał od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata D.L. kwotę 295,20 zł, w tym 55,20 zł podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w punkcie trzecim oddalił wniosek w pozostałym zakresie (wyrok wraz z uzasadnieniem dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł adwokat D. L. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu, zaskarżając wyrok w całości, w tym również zawarte w wyroku postanowienie o kosztach w zakresie w jakim wniosek o przyznanie kosztów został oddalony, tj. zaskarżył wyrok w całości co do pkt 1 oraz w całości co do pkt 3. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1) na zasadzie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 718) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: - § 4 ust. 2 pkt 1-4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, poprzez błędną interpretację i błędne uznanie, że przyznanie wynagrodzenia w wysokości 240 zł jest w niniejszej sprawie uzasadnione; - § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, poprzez błędną interpretację i błędne uznanie, że adwokat nie wykazał realizacji kosztów (dojazdów) ani ich celowości; 2) Na zasadzie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a) naruszenie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez błędne uznanie, że datę wydania postanowienia można ustalić na podstawie "wyjaśnień organu dotyczących przyczyn popełnienia prostowanej omyłki" bez przeprowadzenia żadnych dowodów świadczących o faktycznej dacie wydania postanowienia; b) naruszenie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia z 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) w zw. z art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 147 § 1 p.p.s.a., poprzez brak rozważenia wszystkich zebranych w sprawie dokumentów, w szczególności nieuwzględnienie protokołu z dnia 27 września 2018 r., z którego wynika, że w dniu 27 września 2018 r. pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy przed organem II instancji co doprowadziło do błędnego rozstrzygnięcia w zakresie kosztów niepłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; c) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W związku z powyższym, wniesiono o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (również w zakresie pkt 3 zaskarżonego wyroku); 2) zasądzenie kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według podwójnych stawek oraz przyznanie zwrotu kosztów dojazdu w celu złożenia skargi kasacyjnej oraz na termin rozprawy; Pełnomocnik oświadczył, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozważył jaka jest prawidłowa data wydania postanowienia (tj. czy jest to 12 kwietnia 2018 r. czy inna data), jak również nie wskazał na żadne dowody, które świadczyłyby o tym, że postanowienie faktycznie zostało wydane 12 kwietnia 2018 r. Następnie pełnomocnik podniósł, że z akt sprawy wynika, że w dniu 10 kwietnia 2018 r. skarżący wniósł do organu "skargę na czynności egzekucyjne wraz z zarzutami w sprawie prowadzenia egzekucji". W odpowiedzi na wniesione do organu pismo, postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2017 r. organ oddalił skargę na czynność egzekucyjną. Zdaniem pełnomocnika z faktu złożenia skargi w dniu 10 kwietnia 2018 r. nie można wywodzić, że postanowienie oddalające skargę zostało wydane 12 kwietnia 2018 r. Nawet zakładając, że postanowienie oddalające skargę nie mogło zostać wydane przed złożeniem skargi, to i tak mogło zostać wydane w dowolnym dniu poczynając od 10 kwietnia 2018 r. do wysłania tego postanowienia. W aktach sprawy nie ma żadnego dowodu, który wskazywałby, że faktyczną datą wydania tego postanowienia jest 12 kwietnia 2018 r. Podsumowując, autor skargi kasacyjnej zarzucił, że Sąd I instancji nie dostrzegł naruszenia przez organy art. 6, art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., czym naruszył art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7 i art. 77 § k.p.a. Gdyby Sąd dostrzegł wskazane naruszenia, to na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. powinien stwierdzić nieważność zaskarżonego postanowienia (ze względu na rażące naruszenie prawa), ewentualnie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylić zaskarżone postanowienie. Odnosząc się do zawartego w wyroku postanowienia w zakresie kosztów pomocy prawnej, pełnomocnik podniósł, że przyznanie wynagrodzenia w wysokości 240 zł + VAT (za zapoznanie się aktami sprawy, sporządzenie skargi i jej złożenie) jest niezgodne z art. 2 oraz art. 30 Konstytucji. Czas poświęcony na wykonanie wskazanych czynności powoduje, że stawka za godzinę pracy jest niższa niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Z uwagi na niezgodność rozporządzania o kosztach pomocy prawnej we wskazanym zakresie z Konstytucją, sądy powinny bezpośrednio zastosować Konstytucję i ustalić wynagrodzenie w wysokości porównywalnej ze stawkami rynkowymi (czyli co najmniej 2.000 zł netto + VAT za samo sporządzenie skargi do WSA). Uzasadniając zarzut niezapoznania się przez Sąd z aktami sprawy pełnomocnik podniósł, że z protokołu z dnia 27 września 2018 r. wynika, że w tym dniu zapoznał się z aktami sprawy w siedzibie organu drugiej instancji, o czym świadczy jego podpis pod tym dokumentem. Zatem zostały wykazane dojazdy: (I) w celu zapoznania się z aktami w siedzibie organu II instancji (dowód - wskazany powyżej protokół) (II) zapoznania się za aktami w sprawie I SO/Ke 6/18 (ujęte w uzasadnieniu WSA) (III) oraz dojazd w celu złożenia skargi (dowód - potwierdzenie wpłynięcia skargi). Pełnomocnik podniósł, że w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wskazał odległość między kancelarią a sądem oraz stawkę za kilometr. Do skargi załączył kopię dowodu rejestracyjnego pojazdu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podniesiony w punkcie pierwszym skargi kasacyjnej zarzut naruszenia § 4 ust. 2 pkt 1-4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, nie może zostać rozpoznany, ponieważ zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 329) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. Autor skargi kasacyjnej wyraźnie określił granice zaskarżenia wskazując na punkt 1 i 3 wyroku. Punkt drugi wyroku, który zawiera postanowienie dotyczące wysokości przyznanego pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia, nie został zaskarżony. W związku z tym zarzut naruszenia ww. przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości regulujących wysokość wynagrodzenia należnego adwokatowi ustanowionemu na zasadzie prawa pomocy oraz podniesione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 2 oraz art. 30 Konstytucji, należało pominąć. Kolejny zarzut dotyczący § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, jest niezasadny. Przywołany przepis stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata ustanowionego z urzędu. Cytowany przepis powtarza przesłanki wydatków podlegających zwrotowi określone w art. 250 § 1 p.p.s.a. Zdaniem skarżącego pełnomocnika Sąd pierwszej instancji w wyniku błędnej interpretacji uznał, że nie wykazał on realizacji kosztów (dojazdów) ani ich celowości. W ocenie Sądu należy się formalnie zgodzić z pełnomocnikiem, że co do zasady wydatki związane z podróżą do siedziby sądu (a także organu podatkowego, jeśli adwokat z urzędu został ustanowiony przed wniesieniem skargi) w celu zapoznania się z aktami sprawy, noszą cechę niezbędności, o której stanowi art. 250 § 1 p.p.s.a. i § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Biorąc jednak pod uwagę, że przedmiotem skargi do Sądu I instancji było postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki, to w rozpoznawanej sprawie wydatki takie nie były niezbędne. W szczególności pełnomocnik nie wykazał niezbędności wydatków poniesionych na przejazd do sądu w celu zapoznania się z aktami postępowania o wyznaczanie pełnomocnika z urzędu. W skardze kasacyjnej nie wykazano jakie istotne dla sprawy wiadomości znajdowały się w tych aktach i dlaczego do sporządzenia skargi na postanowienie dotyczące sprostowania oczywistej omyłki niezbędne było zapoznanie się z tymi aktami sprawy, tym bardziej, że wymieniona omyłka pisarska dotyczyła tylko daty roku wydania aktu administracyjnego. Sporne wydatki nie były też w żaden sposób szczególne czy ekstraordynaryjne, ażeby zasadnie móc mówić o większych od powszechnych - dotyczących każdego zainteresowanego kosztach dotarcia do Sądu. Jako niezasadny należy ocenić zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § k.p.a., ponieważ wymienione przepisy nie mają zastosowania w przypadku wydawania przez organ postanowienia z art. 113 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Z cytowanego przepisu wynika, że przedmiotem sprostowania mogą być takie błędy (pisarskie, rachunkowe i inne), które mają charakter oczywisty. Sprostowanie może dotyczyć wszystkich elementów decyzji lub postanowienia, ponieważ art. 113 § 1 k.p.a. nie zawiera żadnych ograniczeń w tym zakresie. Oczywistość pomyłek musi wynikać albo z samej treści komparycji, sentencji (osnowy) lub uzasadnienia orzeczenia (np. błąd językowy związany z odmianą wyrazu; oznaczenie cyfrowe roku wydania decyzji), albo też musi być możliwa do zrekonstruowania na podstawie zestawienia treści orzeczenia z pozostałymi dokumentami wchodzącymi w skład akt sprawy administracyjnej (w tym np. z uzasadnieniem orzeczenia, postanowieniami lub innymi aktami/czynnościami organu, pismami procesowymi stron, wnioskiem o wszczęcie postępowania) – por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1373/21. Skoro przedmiotem sprostowania mogą być jedynie takie błędy, które są oczywiste, czyli takie, które są dostrzegalne "na pierwszy rzut oka", ewidentne, łatwo zauważalne i nie wymagające dodatkowych zabiegów myślowych, obliczeń czy ustaleń, to dokonując sprostowania organ administracji nie przeprowadza postępowania wyjaśniającego. Wady aktu, które wymagają wyjaśnienia stanu faktycznego i przeprowadzenia dowodów, nie kwalifikują się sprostowania w trybie art. 113 § 1 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie sprostowanie dotyczyło w istocie roku wydanego postanowienia. Data dzienna pozostała niezmieniona, pomimo że została również wskazana w postanowieniu o sprostowaniu. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. wydał w dniu 30 maja 2018 r. postanowienie o sprostowaniu pomyłki zawartej w postanowieniu w sprawie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Powyższa omyłka pisarska dotyczyła wskazania na pierwszej stronie, w wierszu pierwszym od góry, w dacie wydania postanowienia "12 kwietnia 2017 r." w sytuacji gdy właściwą datą wydania przedmiotowego postanowienia jest data "12 kwietnia 2018 r.". Błąd pisarski, który był przedmiotem sprostowania ma charakter oczywisty, ponieważ skarga na czynność egzekucyjną została wniesiona w roku 2018, a nie w 2017. Postanowienie, które było odpowiedzią na tą skargę nie mogło zostać wydane przed jej wniesieniem. Niewątpliwie w opisanej sytuacji nie zachodziła potrzeba przeprowadzania postępowania dowodowego (przesłuchiwania świadków, czego domagał się pełnomocnik w skardze do Sądu I instancji), ponieważ błąd co roku wydanego postanowienia był oczywisty. Organ podatkowy wydając postanowienie o sprostowaniu nie naruszył zasady praworządności o której stanowi art. 6 k.p.a. W konsekwencji niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej co do naruszenia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7 i art. 77 § k.p.a. ani art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. a tym bardziej art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 184 p.p.s.a. skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Sąd nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, ponieważ, wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a. sędzia Dominik Gajewski sędzia Jacek Brolik sędzia Mirella Łent