III FSK 605/24

Dnia 10 grudnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku sędziego NSA Anny Dalkowskiej o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Romana Wiatrowskiego wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych w sprawie zażalenia sędziego NSA Anny Dalkowskiej na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2024 r.,sygn. akt III FSK 605/24 w przedmiocie wyłączenia sędziego NSA Anny Dalkowskiej od rozpoznania skargi kasacyjnej D.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2023/23 w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki p o s t a n a w i a wniosek odrzucić.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 października 2024 r., wydanym na podstawie art. 5a § 13 ustawy z dnia 26 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267, dalej: P.u.s.a.), wyłączył sędziego NSA Annę Dalkowską od rozpoznania skargi kasacyjnej D.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2023 r. (III SA/Wa 2023/23) w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących powołaniu Anny Dalkowskiej na urząd sędziego NSA, jak również jej postępowania po powołaniu na ten urząd oraz możliwego wpływu tych okoliczności na wynik sprawy, sędzia NSA Anna Dalkowska nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności, o których stanowi art. 5a § 1 P.u.s.a. Sędzia NSA Anna Dalkowska wniosła zażalenie na to postanowienie. W wyniku losowania przeprowadzonego w dniu 30 października 2024 r. do składu Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozpoznania tego zażalenia wyznaczony został – między innymi – sędzia NSA Roman Wiatrowski W toku postępowania zażaleniowego sędzia NSA Anna Dalkowska zgłosiła wniosek o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego NSA Romana Wiatrowskiego. Wniosła o wyłączenie go od rozpoznania sprawy ze względu na niespełnienie tych wymogów, a jako podstawę prawną wniosku wskazała art. 5a § 3, § 11, § 15, § 16 i § 17 P.u.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek jako niedopuszczalny podlega odrzuceniu. Art. 5a § 1 P.u.s.a. stanowi, że dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności, z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 3, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Art. 5a § 2 P.u.s.a. stanowi, że wniosek o stwierdzenie przesłanek, o których mowa w § 1, może być złożony wobec sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym, wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną. Z kolei na mocy art. 5a § 3 P.u.s.a. uprawnionym do złożenia wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności jest skarżący oraz uczestnik postępowania na prawach strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawach, o których mowa w § 2, a w postępowaniu dyscyplinarnym – obwiniony. Ponadto, na mocy art. 5a § 6 zdanie drugie P.u.s.a. odrzuceniu podlega wniosek złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny. Analiza przytoczonych przepisów, a w szczególności art. 5a § 2 P.u.s.a., prowadzi do wniosku, że badanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności może dotyczyć wyłącznie sędziego sądu administracyjnego wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną. Ponadto z brzmienia art. 5a § 3 P.u.s.a. można wyprowadzić wniosek, że dotyczyć to także może sędziego rozpoznającego sprawę w postępowaniu dyscyplinarnym. Przepisy te nie przewidują natomiast możliwości badania spełnienia wymienionych wymogów przez sędziego wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę w jakimkolwiek postępowaniu incydentalnym, w tym dotyczącym zażalenia na postanowienie wydane w przedmiocie spełnienia przez innego sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności. Ponadto uprawnionym do złożenia wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności są tylko skarżący oraz uczestnik postępowania na prawach strony w postępowaniu, którego przedmiotem jest rozpoznanie sprawy co do istoty lub rozpoznanie skargi kasacyjnej, a w postępowaniu dyscyplinarnym – także obwiniony (art. 5a § 3 P.u.s.a.). Sędzia podlegający ocenie co do spełnienia przez niego wymogów niezawisłości i bezstronności – w tym sędzia, który wniósł zażalenie na postanowienie w tym przedmiocie - nie jest ani skarżącym, ani uczestnikiem postępowania na prawach strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, którego przedmiotem jest rozpoznanie sprawy co do istoty lub rozpoznanie skargi kasacyjnej, ani obwinionym w postępowaniu dyscyplinarnym. Brak zatem podstawy prawnej do uznania, że uprawnionym do złożenia wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności może być także sędzia podlegający ocenie co do spełnienia przez niego tych wymogów – w tym sędzia, który wniósł zażalenie na postanowienie sądu administracyjnego wydane w przedmiocie spełnienia przez niego wymogów niezawisłości i bezstronności. Wniosek sędziego NSA Anny Dalkowskiej o zbadanie spełniania wymogów bezstronności i niezawisłości przez sędziego NSA Romana Wiatrowskiego, wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego zażalenie sędziego NSA Anny Dalkowskiej na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyłączające ją od udziału w sprawie ze względu na niespełnienie przez nią wymogów niezawisłości i bezstronności, jest więc niedopuszczalny, ponieważ złożony został wobec sędziego wyznaczonego do składu sądu administracyjnego, rozpoznającego inną sprawę, niż wymienione w art. 5a § 2 P.u.s.a., a nadto przez osobę nie mającą przymiotu uprawnionego w rozumieniu art. 5a § 3 P.u.s.a. Wniosek taki podlega odrzuceniu na podstawie art. 5a § 6 P.u.s.a. SNSA Tomasz Zborzyński