III FSK 543/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 24 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 825/23 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 24 marca 2023 r., nr 2401-IEE.7192.105.2023.3/AZ UNP: 2401-23-062132 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S. sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 8 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 825/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę S. sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej: skarżąca, spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 24 marca 2023 r., nr 2401-IEE.7192.105.2023.3/AZ UNP: 2401-23-062132 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl. 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wniosła skarżąca. Działający w jej imieniu pełnomocnik zaskarżył wyrok w całości i na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z poźn. zm., dalej: p.p.s.a.) zarzucił: 1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505, dalej: u.p.e.a.), poprzez uznanie, że zastosowany środek egzekucyjny nie był zbyt uciążliwy, 2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez akceptację braku wyjaśnienia przez organ stanu faktycznego oraz dokonania błędnych ustaleń co do skuteczności możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych, mniej uciążliwych niż egzekucja z nieruchomości. Powołując się na powyższą podstawę kasacyjną wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżony wyrok; a nadto o: 2. rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego poprzez zasądzenie od organu na rzecz skarżącej niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto oświadczył, ze zrzeka się rozprawy. Pełnomocnik organu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o: 1. oddalenie skargi kasacyjnej w całości, 2. zasądzenie, na podstawie art. 204 p.p.s.a. na rzecz Dyrektor lzby Administracji Skarbowej w Katowicach zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych, 3. rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Zarządzeniem z 6 sierpnia 2024 r., w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a., Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego skierował sprawę na posiedzenie niejawne. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez uznanie, że zastosowany środek egzekucyjny nie był zbyt uciążliwy. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przepis ten zawiera dwie zasady: zasadę celowości (stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku) oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Został on skonstruowany przy założeniu, że organowi egzekucyjnemu przysługuje swoboda wyboru środków egzekucyjnych, które zostaną zastosowane wobec zobowiązanego (por. P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 7). Zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia możliwości dokonania wyboru w tym zakresie. Przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela. W szczególności gdy cel egzekucji tego wymaga, organ egzekucyjny może stosować jednocześnie wszystkie dostępne środki egzekucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny odnosząc się do podnoszonego w skardze zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia nieruchomości słusznie stwierdził, że środek ten jest dostosowany do wysokości egzekwowanego obowiązku tj. 3.847.504,22 zł. Zastosowanie łagodniejszych środków egzekucyjnych obarczone było ryzykiem braku realizacji zasadniczych celów prowadzonego postępowania i braku wykonania zobowiązania. Sąd pierwszej instancji zauważył, że Naczelnik podjął również inne czynności w toku postępowania egzekucyjnego - zawiadomieniem z 17 listopada 2022 r. dokonał również zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłat i zwrotu podatków, uzyskując kwotę 198.481,50 zł, która pomniejszyła sumę dochodzonej należności. Następnie organ egzekucyjny 4 stycznia 2023 r. dokonał zajęć rachunków bankowych, jednakże okazały się one nieskuteczne. Dodatkowo 24 stycznia 2023 r. organ podjął próbę zajęcia wierzytelności, a 2 lutego 2023 r. zajął ruchomości stanowiące majątek spółki. Zajęte ruchomości pozostawiono pod dozorem spółki, więc było możliwe wykorzystywanie ich w prowadzeniu działalności gospodarczej. Ponadto stwierdzono, iż skarżąca dokonuje transakcji z firmą mającą swą siedzibę na terenie Niemiec. W związku z powyższym Naczelnik skierował do Niemiec 25 listopada 2022 r. wniosek o podjęcie środków odzyskiwania należności pieniężnych na podstawie art. 10 Dyrektywy Rady 2010/24/UE w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń - art. 27 umowy pomiędzy Unią Europejską a Królestwem Norwegii o współpracy administracyjnej, zwalczaniu oszustw oraz odzyskiwaniu wierzytelności w dziedzinie podatku od wartości dodanej. Jednocześnie z przesłaniem ww. wniosku, sporządzono i wysłano do organu administracji niemieckiej jednolity tytuł wykonawczy. W toku postępowania egzekucyjnego organ podejmował zatem czynności zmierzające do wyegzekwowania zaległości skarżącej. Dokonane dotychczas czynności nie pozwoliły na uregulowanie tych należności. Tym samym w pełni zasadne było stosowanie innych dostępnych środków egzekucyjnych w postaci zajęcia nieruchomości. Nie ma też podstaw do uznania zasadności zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez akceptację braku wyjaśnienia przez organ stanu faktycznego oraz dokonania błędnych ustaleń co do skuteczności możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych, mniej uciążliwych niż egzekucja z nieruchomości. Z samej istoty postępowania egzekucyjnego, w toku którego stosowane są elementy przymusu, wynika pewien stopień dolegliwości dla zobowiązanego. W przedmiotowej sprawie, jeśli zastosowany środek był zbyt uciążliwy to skarżąca powinna wskazać inny składnik majątkowy. Tymczasem skarżąca nie wykazała, że istnieją prawa majątkowe lub rzeczy, z których możliwa byłaby skuteczna egzekucja całej dochodzonej kwoty należności, a w konsekwencji i zaspokojenie wierzyciela, a która jej zdaniem byłaby jednocześnie dla niej mniej uciążliwa. W sytuacji, gdy organowi egzekucyjnemu znana była nieruchomość skarżącej, to dążąc do wyegzekwowania zaległych należności prawidłowo dokonał jej zajęcia. W tych okolicznościach, ograniczenie się w skardze kasacyjnej do twierdzenia, że egzekucja z nieruchomości jest najbardziej uciążliwym środkiem egzekucyjnym, w związku z tym organ powinien skorzystać z innych dostępnych sposobów egzekucji nie może być uznane za uzasadnione. Nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach wymaganie od organu aby "szacował" w jakim zakresie będzie potencjalnie możliwe wyegzekwowanie zaległości w drodze zastosowania innych środków egzekucyjnych. Wysoka kwota egzekwowanych należności uzasadnia zastosowanie wszelkich możliwych sposobów egzekucji, które dają realną możliwość ich uzyskania od skarżącej. W tej sytuacji organ nie mógł pominąć mienia, które daje możliwość uzyskania środków na ten cel. Wobec powyższego, zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego jest niezasadny. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). sędzia NSA Paweł Borszowski sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Jacek Pruszyński [pic]