III FSK 542/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 1164/22 w sprawie ze skargi D. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 25 lutego 2022 r. nr 1401-IEE3.711.1.251.2021.251.2021.2.KM w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 23 listopada 2022 r. sygn. III SA/Wa 1164/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: skarżąca) na postanowienie Dyrektora lzby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 25 lutego 2022 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchylił zaskarżone postanowienie i zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu wyroku, sąd pierwszej instancji wskazał, że warunkiem wszczęcia egzekucji administracyjnej jest skuteczne doręczenie zobowiązanemu upomnienia wzywającego do dobrowolnego wykonania ciążącego na nim obowiązku. Z kolei niedoręczenie zobowiązanemu upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu, skutkuje naruszeniem zasady zagrożenia (upomnienia). Nieskuteczne doręczenie pisma zawierającego upomnienie jest równoznaczne z brakiem wykonania tej czynności przez organ egzekucyjny. Wszczęcie egzekucji administracyjnej bez uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku jest sprzeczne z art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postpowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427, tj. ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a.". Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy WSA w Warszawie wskazał, że wymagania postawione przez art. 15 § 1 u.p.e.a. nie zostały spełnione. Przyznał on rację skarżącej, że nie doszło do skutecznego doręczenia jej upomnienia, o którym mowa w ww. przepisie. Sąd ten zauważył, że przesyłka zawierająca upomnienie skierowana na adres: [...] nie została doręczona prawidłowo, albowiem nie był to adres pod jakim mieściła się wówczas siedziba spółki. Dodał, że co prawda w zgłoszeniu aktualizacyjnym NIP-8 złożonym w dniu 29 stycznia 2020 r., skarżąca wskazała ww. adres jako adres do korespondencji, jednak nie zwalniało to organów z obowiązku stosowania się do art. 45 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Z 2022 r., poz. 2000, tj. ze zm.) – dalej jako: "k.p.a.". WSA w Warszawie zauważył także, że upomnienie zostało doręczone do rąk K. G. – pracownika K. Sp. z o.o., która przy odbiorze korespondencji posłużyła się pieczęcią innego podmiotu, niemającego związku ze spółką. Ponadto skarżąca wskazała, że K. G. nie była uprawniona do odbioru w jej imieniu korespondencji, a także nie była jej pracownikiem. Nadto zarówno spółka jak i K. sp. z o.o. miały odrębnie wydzielone pomieszczenia i doręczenia korespondencji odbywały się przez operatora pocztowego zawsze do konkretnego podmiotu będącego adresatem przesyłki, a pracownicy odbierający korespondencję posługiwali się właściwymi pieczęciami firmowymi podmiotów, które reprezentowali. W świetle powyższych okoliczności sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że K. G. nie była osobą upoważnioną do odbioru korespondencji w imieniu skarżącej. Reasumując sąd ten uznał, że nie nastąpiło skuteczne doręczenie upomnienia, wobec czego podniesiony zarzut art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. należało uznać za zasadny. Wyrok ten w całości dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie CBOSA). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku na podstawie art. 173 w związku z art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, tj. ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a." złożył pełnomocnik organu, który zaskarżył wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 45 k.p.a. w powiązaniu z art. 18 u.p.e.a. i art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. przez niezasadne uznanie przez sąd, że nie doszło do skutecznego doręczenia skarżącej upomnienia, podczas gdy upomnienie zostało na adres do korespondencji wskazany przez skarżącą. Mając na uwadze powyższe zarzuty, organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, względnie o uchylenie na podstawie art. 188 p.p.s.a. i rozpoznanie skargi. Nadto wniósł o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona organ zrzekł się rozprawy, a skarżący nie zażądał jej przeprowadzenia. Przede wszystkim brak zarzutów co do ustaleń i oceny stanu faktycznego przyjętych przez Sąd pierwszej instancji determinuje stanowisko, że stan ten jest w sprawie miarodajny. Oznacza to, że upomnienie odebrała osoba nieupoważniona. Niepodważonym pozostała również wykładnia przepisów przywołanych przez autora skargi kasacyjnej. Problem koncentruje się wokół art. 45 k.p.a., gdyż spór dotyczy skuteczności doręczenia. Zgodnie z tym przepisem prawa jednostkom organizacyjnym i organizacjom społecznym doręcza się pisma w lokalu ich siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. Przepis art. 44 stosuje się odpowiednio. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał osobę, która odebrała korespondencję nie legitymując się żadnym upoważnieniem i wyraźnie działając w imieniu innej firmy, za osobę nieuprawnioną i tego organ nie podważa w inny sposób, jak tylko stojąc na stanowisku, że skoro osoba działająca pod adresem podanym przez skarżąca do korespondencji dokonała odbioru, to domniemywa się, że było to doręczenie skuteczne. Doręczenie pisma w postępowaniu podatkowym łączy się z szeregiem obowiązków, jakie ciążą na organie, a ich dopełnienie warunkuje uznanie doręczenia za skuteczne. W piśmiennictwie łączy się je z zasadą oficjalności w doręczaniu (por.: B. Adamiak i inni, Ordynacja Podatkowa. Komentarz 2017, UNIMEX, Wrocław 2017, s. 906 i nast.). Już to wyklucza skuteczność powoływania się na takie okoliczności jak, świadomość swego czynu (odbioru pisma) odbierającego, decyzja o odebraniu korespondencji czy kontakt z adresatem. Artykuł 45 k.p.a. nie definiuje, kogo należy uznać za osobę uprawnioną do odbioru korespondencji. Z pewnością nie może być to osoba przypadkowa i nawet jeśli odbiera pismo pod właściwym adresem do korespondencji, to organ ma obowiązek ustalić i ocenić, że zachowane zostały warunki przewidziane prawem dla prawidłowego doręczenia. Jak przyjął Sąd, a czego nie podważył organ, z dokumentu potwierdzenia odbioru wynikało, że odbierający nie działał z uprawnienia skarżącej. Już to nie pozwalało na domniemanie, na jakie powołuje się autor skargi kasacyjnej. Na to słusznie wskazuje WSA i prawidłowo opiera orzeczenie o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdyż stosownie do art. 18 oraz art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., naruszenie art. 45 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego zresztą nie kwestionowano. Mając na względzie powyższe oraz art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Mirella Łent Jolanta Sokołowska Wojciech Stachurski